{"id":"jezyk-niemiecki-2024-maj-matura-podstawowa/zad/10","paper_id":"jezyk-niemiecki-2024-maj-matura-podstawowa","number":"10","points":3,"ptype":"open","subject":"jezyk-niemiecki","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 10. (0-3)\nPrzeczytaj tekst. Uzupełnij każdą lukę (10.1.-10.3.), przekształcając jeden z wyrazów\nz ramki w taki sposób, aby powstał spójny i logiczny tekst. Wymagana jest pełna\npoprawność gramatyczna i ortograficzna wpisywanych wyrazów.\nUwaga: dwa wyrazy zostały podane dodatkowo i nie pasują do żadnej luki.\nAuto\ngroß\nproduzieren\nTier\ntransportieren\nWARUM BRAUCHEN DIE ALPEN UNSEREN SCHUTZ?\nDa die Alpen im Herzen Europas liegen, führen viele internationale Verkehrswege durch das\nGebirge. Handelswaren, die beispielsweise von Deutschland nach Italien\n10.1. werden, müssen über die Alpen. Jedes Jahr fahren\nmehr als zehn Millionen LKWs auf den Bergstraßen. Dazu kommen Millionen von Touristen,\ndie in den Bergen Urlaub machen oder auf der Durchreise sind. Die Umweltbelastung durch\nden Verkehr ist in den Bergen oft 10.2. als anderswo.\nEin weiteres Problem ist der Klimawandel. Die Temperaturen steigen in den Alpen fast\ndoppelt so schnell wie in anderen Teilen der Welt. Seit dem späten 19. Jahrhundert ist es\nhier fast zwei Grad wärmer geworden. Die Folgen: Die Eismassen werden schneller zu\nWasser als je zuvor, und die Bäume wachsen immer häufiger nur in niedrigeren\nGebirgslagen. Immer mehr Pflanzen und 10.3. haben\neinen kleineren Lebensraum. Das führt dazu, dass die Ökosysteme in den Alpen bedroht\nsind.\nNa podstawie: www.bmu.de\nMJNP-P0-100","answer":null,"answer_text":"10. Realizację poszczególnych podpunktów polecenia ocenia się w całej wypowiedzi;\nodniesienia do tego samego podpunktu polecenia mogą wystąpić w różnych częściach\npracy.","solution":"**10.1.** ## Poprawna odpowiedz\n\n**transportiert**\n\n## Sposob 1 - analiza zdania\n\n> `Handelswaren, die beispielsweise von Deutschland nach Italien 10.1. werden, mussen uber die Alpen.`\n\n**Analiza struktury zdania:**\n1. `Handelswaren` = podmiot (towary handlowe)\n2. `die werden` = zdanie wzgledne z Passiv (strona bierna)\n3. Wzor: `X, die V2 werden` = X, ktore sa V-owane\n4. V2 = Partizip II od `transportieren`\n\n**Tworzenie Partizip II od `transportieren`:**\n- Konczowka `-ieren` -> brak `ge-` + stem + `-t`\n- `transportieren` -> `transportiert` (NIE `getransportiert`)\n\n## Sposob 2 - analiza gramatyczna (Passiv)\n\n> Schemat Vorgangspassiv Prasens: `werden + Partizip II`\n> `transportiert werden` = byc transportowanym\n> Zdanie wzgledne: `die transportiert werden` = ktore sa transportowane\n\n**Partizip II od `transportieren`:**\n1. Czasownik na `-ieren` = bez `ge-` w P II\n2. Forma: rdzen + `-t` = `transport-` + `-iert` = `transportiert`\n\n## Sposob 3 - odwolanie do reference\n\n> Referencja: Partizip II - zasada dla `-ieren`: brak `ge-`, tylko stem + `-t`. Przyklady: `studieren -> studiert`, `telefonieren -> telefoniert`, `transportieren -> transportiert`.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Klucz CKE (zadanie 10.1, max 1 pkt): **transportiert**. WYKLUCZONE: getransportiert, transportieren (bezokolicznik), transporte (bledna forma).\n\n## Reference gramatyczny\n\nKluczowe: Partizip II od `-ieren` = brak `ge-`. Vorgangspassiv Prasens: `werden + P II`. Relativsatz (zdanie wzgledne) ze strona bierna. Reference: Passiv + Partizip II.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi sa bledne\n\n| Proba | Blad |\n| getransportiert | zbedne `ge-` przy czasowniku na `-ieren` |\n| transportieren | bezokolicznik, nie P II |\n| transportierten | bledna forma |\n\n## Typowe pulapki i uwaga\n\n> Uwaga 1: ZAPAMIЕТAJ: wszystkie czasowniki na `-ieren` tworza P II BEZ `ge-`: `studiert, telefoniert, transportiert, analysiert`.\n\n> Uwaga 2: Passiv = `werden + P II`. W zdaniu wzglednym `werden` jest na koncu: `die transportiert werden`.\n\n> Uwaga 3: `Handelswaren` = towary handlowe. Kompozytum: `Handel` (handel) + `Waren` (towary).\n\n**10.2.** ## Poprawna odpowiedz\n\n**grosser** (z umlatem: größer)\n\n## Sposob 1 - analiza zdania\n\n> `Die Umweltbelastung durch den Verkehr ist in den Bergen oft 10.2. als anderswo.`\n\n**Analiza struktury zdania:**\n1. `ist als anderswo` = jest niz gdzie indziej\n2. Slowo `als` sygnalizuje POROWNANIE\n3. Porownanie: wyzszy / niski stopien przymiotnika + `als`\n4. Ramka zawiera: `gross` -> stopien wyzszy = `grosser`\n\n**Tworzenie stopnia wyzszego od `gross`:**\n- `gross` (wielki/duzy) -> stopien wyzszy: `grosser` + UMLAUT = **grosser** (graficznie: größer)\n- Nieregularnosc: `gross` -> `grosser` (z umlatem na `o`)\n\n## Sposob 2 - analiza gramatyczna (stopniowanie)\n\n> Stopniowanie regularnych przymiotnikow: dodaj `-er`\n> `gross -> grosser -> am grossten` (z umlatem)\n> Porownanie: `[Przymiotnik w stopniu wyzszym] + als + [obiekt porownawczy]`\n\n**Zdanie:** `ist oft grosser als anderswo` = jest czesto wieksza niz gdzie indziej.\n\n## Sposob 3 - odwolanie do reference\n\n> Referencja: Stopniowanie z umlatem: `alt -> alter`, `jung -> junger`, `gross -> grosser`, `kurz -> kurzer`, `warm -> warmer`. Porownanie nierownosciowe: `[st. wyzszy] + als`. Rownosc: `genauso [st. rowny] wie`.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Klucz CKE (zadanie 10.2, max 1 pkt): **grosser** (größer). WYKLUCZONE: gross (stopien rowny), am grossten (superlatyw), gros (bledna pisownia).\n\n## Reference gramatyczny\n\nKluczowe: `gross -> grosser -> am grossten` (z umlatem). `als` sygnalizuje stopien wyzszy. `als anderswo` = niz gdzie indziej. Reference: stopniowanie przymiotnikow.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi sa bledne\n\n| Proba | Blad |\n| gross (stopien rowny) | brak `als` -> tu konieczny stopien wyzszy |\n| am grossten (superlatyw) | `als` wymaga WYZSZEGO, nie najwyzszego stopnia |\n\n## Typowe pulapki i uwaga\n\n> Uwaga 1: `als` + stopien wyzszy = porownanie nierownosciowe. `wie` + stopien rowny = porownanie rownosciowe. Tu jest `als` -> grosser.\n\n> Uwaga 2: `gross` ma umlaut w stopniowaniu: `gross -> grosser -> am grossten`. Bez umlautu bylby bledny (gross -> grossen to nie to samo).\n\n> Uwaga 3: `anderswo` = gdzie indziej. Synonim: `woanders`, `an anderen Orten`.\n\n**10.3.** ## Poprawna odpowiedz\n\n**Tiere** (z duzej litery - rzeczownik)\n\n## Sposob 1 - analiza zdania\n\n> `Immer mehr Pflanzen und 10.3. haben einen kleineren Lebensraum.`\n\n**Analiza struktury:**\n1. `Pflanzen und ` = rosliny i (lista podmiotow)\n2. `haben einen Lebensraum` = maja mniejsza przestrzen zyciowa\n3. Temat tekstu = ekosystemy Alp, zagrozenie flory i fauny\n4. Slowo z ramki: `Tier` (zwierze) -> liczba mnoga: **Tiere**\n\n**Tworzenie liczby mnogiej od `Tier`:**\n- `das Tier` (neutrum, sg.) -> l. mn. = `die Tiere` (konczowka `-e`)\n- W zdaniu: podmiot = Nom. pl. -> `Tiere`\n\n## Sposob 2 - analiza gramatyczna (liczba mnoga)\n\n> `Pflanzen` = l. mn. od `Pflanze` (f.) -> `Pflanzen` (konczowka `-n`)\n> `Tiere` = l. mn. od `Tier` (n.) -> `Tiere` (konczowka `-e`)\n\n**Uzasadnienie l. mn.:**\n- `immer mehr Pflanzen` = coraz wiecej roslin (l. mn.) -> rownolegly element `Tiere` tez l. mn.\n- Orzeczenie `haben` (l. mn.) potwierdza podmiot w l. mn.\n\n## Sposob 3 - odwolanie do reference\n\n> Referencja: Tworzenie l. mn. od neutrum - konczowka `-e`: `Tier -> Tiere`, `Buch -> Bucher (+ umlaut)`, `Kind -> Kinder`. Konczowka `-e` dla wielu neutrum. Waznie: DUZA LITERA!\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Klucz CKE (zadanie 10.3, max 1 pkt): **Tiere**. WYKLUCZONE: Tier (l. poj.), tiere (mala litera), Tierren (bledna forma).\n\n## Reference gramatyczny\n\nKluczowe: `das Tier -> die Tiere` (l. mn. z `-e`). Rzeczowniki pisane ZAWSZE wielka litera. `Lebensraum` = przestrzen zyciowa. Reference: l. mn. rzeczownikow + wielka litera.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi sa bledne\n\n| Proba | Blad |\n| Tier (l. poj.) | orzeczenie `haben` (l. mn.) wymaga l. mn. podmiotu |\n| tiere | mala litera = bledna ortografia (kluczowe!) |\n| Tierren | bledna konczowka l. mn. |\n\n## Typowe pulapki i uwaga\n\n> Uwaga 1: BEZWZGLEDNIE DUZA LITERA. Klucz CKE odejmuie punkt za male 't'.\n\n> Uwaga 2: `das Tier` -> l. mn. `die Tiere` (konczowka `-e`, bez umlautu). Nie mylic z: `das Buch -> die Bucher` (umlaut + `-er`).\n\n> Uwaga 3: Kontekst: `Pflanzen und Tiere` = rosliny i zwierzeta. To standardowe polaczenie w kontekscie ekologicznym (flora i fauna).","image":"img/jezyk-niemiecki-2024-maj-matura-podstawowa/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Język niemiecki · Matura · maj 2024 (podstawowa)","subject_label":"Język niemiecki","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 10. (0-3)
Przeczytaj tekst. Uzupełnij każdą lukę (10.1.-10.3.), przekształcając jeden z wyrazów
z ramki w taki sposób, aby powstał spójny i logiczny tekst. Wymagana jest pełna
poprawność gramatyczna i ortograficzna wpisywanych wyrazów.
Uwaga: dwa wyrazy zostały podane dodatkowo i nie pasują do żadnej luki.
Auto
groß
produzieren
Tier
transportieren
WARUM BRAUCHEN DIE ALPEN UNSEREN SCHUTZ?
Da die Alpen im Herzen Europas liegen, führen viele internationale Verkehrswege durch das
Gebirge. Handelswaren, die beispielsweise von Deutschland nach Italien
10.1. werden, müssen über die Alpen. Jedes Jahr fahren
mehr als zehn Millionen LKWs auf den Bergstraßen. Dazu kommen Millionen von Touristen,
die in den Bergen Urlaub machen oder auf der Durchreise sind. Die Umweltbelastung durch
den Verkehr ist in den Bergen oft 10.2. als anderswo.
Ein weiteres Problem ist der Klimawandel. Die Temperaturen steigen in den Alpen fast
doppelt so schnell wie in anderen Teilen der Welt. Seit dem späten 19. Jahrhundert ist es
hier fast zwei Grad wärmer geworden. Die Folgen: Die Eismassen werden schneller zu
Wasser als je zuvor, und die Bäume wachsen immer häufiger nur in niedrigeren
Gebirgslagen. Immer mehr Pflanzen und 10.3. haben
einen kleineren Lebensraum. Das führt dazu, dass die Ökosysteme in den Alpen bedroht
sind.
Na podstawie: www.bmu.de
MJNP-P0-100

","answer_text_html":"
  1. Realizację poszczególnych podpunktów polecenia ocenia się w całej wypowiedzi;
\n

odniesienia do tego samego podpunktu polecenia mogą wystąpić w różnych częściach
pracy.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

10.1. ## Poprawna odpowiedz

\n

transportiert

\n

Sposob 1 - analiza zdania

\n
Handelswaren, die beispielsweise von Deutschland nach Italien 10.1. werden, mussen uber die Alpen.
\n

Analiza struktury zdania:

\n
  1. Handelswaren = podmiot (towary handlowe)
  2. die werden = zdanie wzgledne z Passiv (strona bierna)
  3. Wzor: X, die V2 werden = X, ktore sa V-owane
  4. V2 = Partizip II od transportieren
\n

Tworzenie Partizip II od transportieren:

\n\n

Sposob 2 - analiza gramatyczna (Passiv)

\n
Schemat Vorgangspassiv Prasens: werden + Partizip II
transportiert werden = byc transportowanym
Zdanie wzgledne: die transportiert werden = ktore sa transportowane
\n

Partizip II od transportieren:

\n
  1. Czasownik na -ieren = bez ge- w P II
  2. Forma: rdzen + -t = transport- + -iert = transportiert
\n

Sposob 3 - odwolanie do reference

\n
Referencja: Partizip II - zasada dla -ieren: brak ge-, tylko stem + -t. Przyklady: studieren -> studiert, telefonieren -> telefoniert, transportieren -> transportiert.
\n

Schemat oceniania CKE

\n
Klucz CKE (zadanie 10.1, max 1 pkt): transportiert. WYKLUCZONE: getransportiert, transportieren (bezokolicznik), transporte (bledna forma).
\n

Reference gramatyczny

\n

Kluczowe: Partizip II od -ieren = brak ge-. Vorgangspassiv Prasens: werden + P II. Relativsatz (zdanie wzgledne) ze strona bierna. Reference: Passiv + Partizip II.

\n

Dlaczego inne odpowiedzi sa bledne

\n

| Proba | Blad |
| getransportiert | zbedne ge- przy czasowniku na -ieren |
| transportieren | bezokolicznik, nie P II |
| transportierten | bledna forma |

\n

Typowe pulapki i uwaga

\n
Uwaga 1: ZAPAMIЕТAJ: wszystkie czasowniki na -ieren tworza P II BEZ ge-: studiert, telefoniert, transportiert, analysiert.
\n
Uwaga 2: Passiv = werden + P II. W zdaniu wzglednym werden jest na koncu: die transportiert werden.
\n
Uwaga 3: Handelswaren = towary handlowe. Kompozytum: Handel (handel) + Waren (towary).
\n

10.2. ## Poprawna odpowiedz

\n

grosser (z umlatem: größer)

\n

Sposob 1 - analiza zdania

\n
Die Umweltbelastung durch den Verkehr ist in den Bergen oft 10.2. als anderswo.
\n

Analiza struktury zdania:

\n
  1. ist als anderswo = jest niz gdzie indziej
  2. Slowo als sygnalizuje POROWNANIE
  3. Porownanie: wyzszy / niski stopien przymiotnika + als
  4. Ramka zawiera: gross -> stopien wyzszy = grosser
\n

Tworzenie stopnia wyzszego od gross:

\n\n

Sposob 2 - analiza gramatyczna (stopniowanie)

\n
Stopniowanie regularnych przymiotnikow: dodaj -er
gross -> grosser -> am grossten (z umlatem)
Porownanie: [Przymiotnik w stopniu wyzszym] + als + [obiekt porownawczy]
\n

Zdanie: ist oft grosser als anderswo = jest czesto wieksza niz gdzie indziej.

\n

Sposob 3 - odwolanie do reference

\n
Referencja: Stopniowanie z umlatem: alt -> alter, jung -> junger, gross -> grosser, kurz -> kurzer, warm -> warmer. Porownanie nierownosciowe: [st. wyzszy] + als. Rownosc: genauso [st. rowny] wie.
\n

Schemat oceniania CKE

\n
Klucz CKE (zadanie 10.2, max 1 pkt): grosser (größer). WYKLUCZONE: gross (stopien rowny), am grossten (superlatyw), gros (bledna pisownia).
\n

Reference gramatyczny

\n

Kluczowe: gross -> grosser -> am grossten (z umlatem). als sygnalizuje stopien wyzszy. als anderswo = niz gdzie indziej. Reference: stopniowanie przymiotnikow.

\n

Dlaczego inne odpowiedzi sa bledne

\n

| Proba | Blad |
| gross (stopien rowny) | brak als -> tu konieczny stopien wyzszy |
| am grossten (superlatyw) | als wymaga WYZSZEGO, nie najwyzszego stopnia |

\n

Typowe pulapki i uwaga

\n
Uwaga 1: als + stopien wyzszy = porownanie nierownosciowe. wie + stopien rowny = porownanie rownosciowe. Tu jest als -> grosser.
\n
Uwaga 2: gross ma umlaut w stopniowaniu: gross -> grosser -> am grossten. Bez umlautu bylby bledny (gross -> grossen to nie to samo).
\n
Uwaga 3: anderswo = gdzie indziej. Synonim: woanders, an anderen Orten.
\n

10.3. ## Poprawna odpowiedz

\n

Tiere (z duzej litery - rzeczownik)

\n

Sposob 1 - analiza zdania

\n
Immer mehr Pflanzen und 10.3. haben einen kleineren Lebensraum.
\n

Analiza struktury:

\n
  1. Pflanzen und = rosliny i (lista podmiotow)
  2. haben einen Lebensraum = maja mniejsza przestrzen zyciowa
  3. Temat tekstu = ekosystemy Alp, zagrozenie flory i fauny
  4. Slowo z ramki: Tier (zwierze) -> liczba mnoga: Tiere
\n

Tworzenie liczby mnogiej od Tier:

\n\n

Sposob 2 - analiza gramatyczna (liczba mnoga)

\n
Pflanzen = l. mn. od Pflanze (f.) -> Pflanzen (konczowka -n)
Tiere = l. mn. od Tier (n.) -> Tiere (konczowka -e)
\n

Uzasadnienie l. mn.:

\n\n

Sposob 3 - odwolanie do reference

\n
Referencja: Tworzenie l. mn. od neutrum - konczowka -e: Tier -> Tiere, Buch -> Bucher (+ umlaut), Kind -> Kinder. Konczowka -e dla wielu neutrum. Waznie: DUZA LITERA!
\n

Schemat oceniania CKE

\n
Klucz CKE (zadanie 10.3, max 1 pkt): Tiere. WYKLUCZONE: Tier (l. poj.), tiere (mala litera), Tierren (bledna forma).
\n

Reference gramatyczny

\n

Kluczowe: das Tier -> die Tiere (l. mn. z -e). Rzeczowniki pisane ZAWSZE wielka litera. Lebensraum = przestrzen zyciowa. Reference: l. mn. rzeczownikow + wielka litera.

\n

Dlaczego inne odpowiedzi sa bledne

\n

| Proba | Blad |
| Tier (l. poj.) | orzeczenie haben (l. mn.) wymaga l. mn. podmiotu |
| tiere | mala litera = bledna ortografia (kluczowe!) |
| Tierren | bledna konczowka l. mn. |

\n

Typowe pulapki i uwaga

\n
Uwaga 1: BEZWZGLEDNIE DUZA LITERA. Klucz CKE odejmuie punkt za male 't'.
\n
Uwaga 2: das Tier -> l. mn. die Tiere (konczowka -e, bez umlautu). Nie mylic z: das Buch -> die Bucher (umlaut + -er).
\n
Uwaga 3: Kontekst: Pflanzen und Tiere = rosliny i zwierzeta. To standardowe polaczenie w kontekscie ekologicznym (flora i fauna).
"}]}