Zadanie 12. (1 pkt)
W tekście dominują cechy stylu
A. kolokwialnego.
B. naukowego.
C. artystycznego.
D. popularnonaukowego.
6
Próbny egzamin maturalny z języka polskiego
Poziom podstawowy
Część II - tworzenie własnego tekstu w związku z tekstem literackim zamieszczonym w arkuszu.
Wybierz temat i napisz wypracowanie nie krótsze niż dwie strony, tj. około 250 słów.
Temat 1. Na podstawie analizy podanego fragmentu i znajomości całego utworu
scharakteryzuj Wertera. Zwróć uwagę na rolę miłości i literatury w życiu
bohatera oraz jego stosunek do natury.
Johan Wolfgang Goethe Cierpienia młodego Wertera (fragmenty)
[ ] Przeżywam dni tak szczęsne, jakimi pewnie Bóg obdarza swoich świętych, i cokolwiek by się
potem ze mną stało, nie będę śmiał zaprzeczyć, iż nie dostało mi się w udziale szczęście, najczystsze
szczęście życia. Znasz już moje Wahlheim, otóż osiedliłem się tutaj na dobre, bowiem dzieli mnie tu
od Lotty jeno pół godziny drogi, tutaj żyję sam ze sobą i z niewysłowionym szczęściem, najwyższym,
jakiego doznawać może człowiek. Czyż mogłem przypuszczać, obierając Wahlheim za cel
przechadzek, że położone jest ono tak blisko nieba? Ileż razy oglądałem swą leśniczówkę, ku której
biegną teraz wszystkie pożądania moje, podczas dalekich wędrówek już to z góry już od strony doliny,
patrząc na nią z drugiej strony rzeki!
Drogi Wilhelmie, rozmyślałem długo nad popędem ludzkim zdobywania coraz nowych
dziedzin, czynienia nowych odkryć, wałęsania się z miejsca na miejsce i przekonałem się,
że nadchodzi powrotna fala, wewnętrzny pęd ochotnego poddawania się ograniczeniom, pożądania
nawrotu do utartych ścieżek nawyku, bez troski o to, co mamy po prawicy czy po lewicy swojej.
To dziwne zaprawdę! Gdym tu jeno przybył i spojrzał ze wzgórza na uroczą dolinę, doznałem
nieprzepartego pociągu. - Oto lasek! - mówiłem sobie. - Jakże rozkosznie byłoby zatonąć w jego
cieniach! - A tam szczyt góry! Jakiż uroczy musi być stamtąd widok w dolinę? - W dali wyłania się
cały łańcuch zachodzących na siebie wzgórz! O, jakże by miło było tam wędrować i błądzić.
Pobiegłem tam i wróciłem, nie znalazłem tego bowiem, czego szukałem. Oddal, zaprawdę,
podobna jest do przyszłości. Przed oczyma duszy naszej widnieje nikły zarys całości, a uczucie nasze,
zarówno jak spojrzenie, gubią się w tym majaku. Tęsknimy, ach, jakże pragniemy wtopić się w to całą
naszą istotą, nasiąknąć nieograniczoną rozkoszą cudnego uczucia pełni i dosytu. Ach!
Gdy przybiegniemy blisko, kiedy - tam - zmieni się w - tu - wszystko wraca do poprzednich
kształtów, stoimy zbiedniali, ograniczeni, a dusza łaknie nektaru, który znikł bezpowrotnie.
Bezdomny włóczęga stęskni się też w końcu za swoją ojczyzną i odnajdzie w chatce swojej,
na łonie żony, pośród dzieci swoich i w zabiegach podjętych dla ich utrzymania, ową rozkosz, której
szukał w dalekim świecie nadaremnie.
Rankiem, równo ze świtaniem, podążam ku memu Wahlheimowi, rwę w ogrodzie gospody
groch cukrowy, potem siadam i łuskam go, czytając przy tym Homera. [ ]
Osjan wyrugował z mego serca Homera. Jakiż niewysłowiony jest ten świat, w który
wprowadza nas niezrównany poeta. Stąpamy przez wrzosowiska pośród szalejącej wichury, niosącej
w kłębach mgieł duchy praojców poprzez zalane księżycowym światłem rozłogi. [ ] Idę śladem
błędnego, starego barda, który szuka po szerokim stepie śladu stóp ojców swoich, a znajduje jeno
grobowe kamienie. Widzę, jak z jękiem spogląda ku ukochanej gwieździe wieczornej, zapadającej
w odmęty morza.
[1774]
(Johan Wolfang Goethe, Cierpienia młodego Wertera, Kraków 2003)
Próbny egzamin maturalny z języka polskiego
7
Poziom podstawowy
Temat 2. Romantyk i pozytywista (Juliusz Słowacki i Bolesław Prus) w kontekście
ideałów swojej epoki oceniają cywilizację zachodnioeuropejską. Porównaj
obraz Zachodu zawarty w poniższym fragmencie Lalki z tym, który znasz
z Kordiana. Zwróć uwagę na znaczenie podróży po Europie w życiu bohaterów.
Bolesław Prus Lalka (fragmenty)
Paryż, pomimo pozornego chaosu, ma plan, ma logikę, chociaż budowało go przez kilkanaście
wieków miliony ludzi, nie wiedzących o sobie i bynajmniej nie myślących o logice i stylu.[ ]
Obserwacje te wzbudziły w duszy Wokulskiego nowe prądy, o których pierwej nie myślał
albo myślał niedokładnie. Zatem wielkie miasto, jak roślina i zwierzę, ma właściwą sobie anatomię
i fizjologię. Zatem - praca milionów ludzi, którzy tak głośno krzyczą o swojej wolnej woli, wydaje te
same skutki, co praca pszczół, budujących regularne plastry, mrówek, wznoszących ostrokrężne
kopce, albo związków chemicznych, układających się w regularne kryształy.
A cóż oni robią? Przede wszystkim - nadzwyczajnie pracują, po szesnaście godzin na dobę,
bez względu na niedzielę i święta. Dzięki czemu spełnia się tu prawo doboru, wedle którego: tylko
najsilniejsi mają prawo do życia. Chorowity zginie tu przed upływem roku, nieudolny - w ciągu kilku
lat, a zostają tylko najsilniejsi i najzdolniejsi. Ci zaś, dzięki pracy całych pokoleń takich jak oni
bojowników, znajdują tu zaspokojenie wszelkich potrzeb.
Olbrzymie ścieki chronią ich od chorób, szerokie ulice ułatwiają im dopływ powietrza; Hale
Centralne dostarczają żywności, tysiące fabryk - odzieży i sprzętów. Gdy paryżanin chce zobaczyć
naturę, jedzie za miasto albo do „lasku”1, gdy chce nacieszyć się sztuką - idzie do galerii Louvru,
a gdy pragnie zdobyć wiedzę - ma muzea i gabinety2.
Praca nad szczęściem we wszystkich kierunkach - oto treść życia paryskiego. Tu przeciw
zmęczeniu zaprowadzono tysiące powozów, przeciw nudzie setki teatrów i widowisk, przeciw
niewiadomości setki muzeów, bibliotek i odczytów. Tu troszczą się nie tylko o człowieka, ale nawet
o konia, dając mu gładkie gościńce; tu dbają nawet o drzewa, przenosząc je w specjalnych wozach
na nowe miejsce pobytu, chronią żelaznymi koszami od szkodników, ułatwiają dopływ wilgoci,
pielęgnują w razie choroby.
Dzięki troskliwości o wszystko przedmioty znajdujące się w Paryżu przynoszą wielorakie
korzyści. Dom, sprzęt, naczynie jest nie tylko użyteczne, ale i piękne, nie tylko dogadza muskułom,
ale i zmysłom. I na odwrót - dzieła sztuki są nie tylko piękne, ale i użyteczne. Przy łukach
triumfalnych i wieżach kościołów znajdują się schody, ułatwiające wejście na szczyt i spoglądanie
na miasto z wysokości. Posągi i obrazy są dostępne nie tylko dla amatorów, ale dla artystów
i rzemieślników, którzy w galeriach mogą zdejmować kopie.
Francuz, gdy coś wytwarza, dba naprzód o to, ażeby dzieło jego odpowiadało swemu celowi,
a potem - ażeby było piękne. I jeszcze nie kończąc na tym, troszczy się o jego trwałość i czystość.
Prawdę tę stwierdzał Wokulski na każdym kroku i na każdej rzeczy, począwszy od wózków
wywożących śmiecie, do - otoczonej barierą - Wenus milońskiej. Odgadł również skutki podobnego
gospodarstwa, że nie marnuje się tu praca: każde pokolenie oddaje swoim następcom najświetniejsze
dzieła poprzedników, dopełniając je własnym dorobkiem.
Tym sposobem Paryż jest arką, w której mieszczą się zdobycze kilkunastu, jeżeli
nie kilkudziesięciu wieków cywilizacji [ ]
„Oto miasto - myślał - w którym więcej przeżyłem w ciągu jednej godziny, aniżeli
w Warszawie przez całe życie Oto miasto! ”
(Bolesław Prus, Lalka, BN 1998)
1 „lasek” - Buloński lub Vincennes; są to naturalne parki na terenie Paryża
2 gabinety - tu: gabinety naukowe, kolekcje, zbiory
8
Próbny egzamin maturalny z języka polskiego
Poziom podstawowy
na temat nr
Próbny egzamin maturalny z języka polskiego
9
Poziom podstawowy
10
Próbny egzamin maturalny z języka polskiego
Poziom podstawowy
Próbny egzamin maturalny z języka polskiego
11
Poziom podstawowy
12
Próbny egzamin maturalny z języka polskiego
Poziom podstawowy
BRUDNOPIS (nie podlega ocenie)
12.
D. popularnonaukowego
1
0
ŁĄCZNIE
20
Próbny egzamin maturalny z języka polskiego
3
Poziom podstawowy
Temat 1. Na podstawie analizy podanego fragmentu i znajomości całego utworu
scharakteryzuj Wertera. Zwróć uwagę na rolę miłości i literatury w życiu
bohatera oraz jego stosunek do natury.
I.
ROZWINIĘCIE TEMATU (można uzyskać maksymalnie 25 punktów)
Analiza fragmentu
1.
Cechy osobowe bohatera, np.:
0 - 6
a. młody człowiek,
b. żyje marzeniami (miłością),
c. wykształcony i oczytany,
d. refleksyjny,
e. szukający sensu życia,
f. pragnący życiowej harmonii,
g. rozczarowany życiem,
h. skłonny do egzaltacji,
i. wypowiadający się w sposób emocjonalny.
2.
Rola miłości, np.:
0 - 3
a. idealizuje świat,
b. zapewnia szczęście,
c. powoduje całkowite zatracenie się w emocjach, uczuciu,
d. leczy z trosk,
e. prowadzi do duchowego wyobcowania.
3.
Rola literatury w kształtowaniu postawy życiowej, np.:
0 - 2
a. pobudza wyobraźnię,
b. dobór literatury odzwierciedleniem nastroju,
c. zmiana lektury świadectwem przemiany ideowej bohatera,
d. dzieła Homera odwołujące się do mitycznej przeszłości / symbol klasycyzmu,
e. Pieśni Osjana - pełne grozy, legendowy charakter / symbol nowych tendencji.
4.
Stosunek do natury, np.:
0 - 4
a. wrażliwość na piękno przyrody,
b. akceptacja prostoty, rodzimości,
c. przeciwstawienie natury i cywilizacji [pojmowanie natury jako opozycji
do cywilizacji (źródła zła, konwenansów)],
d. postrzeganie przyrody jako dopełnienia literatury,
e. przyroda jako tło dla rozmyślań [przeżywanie na łonie natury swoich
wewnętrznych zmagań],
f. przyroda jako inspiracja do rozważań filozoficznych,
g. przyroda jako przestrzeń wolności.
5.
Odwołanie do całości utworu, np.:
0 - 6
a. nadwrażliwość emocjonalna powodem życiowych niepowodzeń,
b. upokorzenie towarzyskie źródłem ogromnych cierpień duchowych,
c. ucieczka jako metoda rozwiązywania problemów / słabość psychiczna,
d. nieumiejętność zdystansowania się do rzeczywistości,
e. odczucie „bólu istnienia”,
f. decyzja o samobójstwie,
g. uwikłanie się w kolejne romanse (wspominany na początku, a potem z Lottą),
h. niezważanie na konwenanse,
i. przyjacielski stosunek do innych ludzi (poszukiwanie pokrewnej duszy,
zrozumienia, akceptacji),
j. czułość wobec dzieci,
4
Próbny egzamin maturalny z języka polskiego
Poziom podstawowy
k. teatralizacja życia,
l. malowanie - obraz wrażliwości duszy,
m. dzielenie się swoimi przemyśleniami za pomocą listów, próby literackie,
6.
Podsumowanie, np.:
0 - 4
pełne podsumowanie (Werter postrzega świat przez pryzmat uczuć, co pobudza
wrażliwość, wzbogaca wnętrze człowieka, jednocześnie ułatwia i utrudnia kontakty
z innymi ludźmi, powoduje odczucie bólu istnienia, jest przyczyną dramatycznych
życiowych decyzji),
4
częściowe podsumowanie (Werter postrzega świat przez pryzmat uczuć, co jest
przyczyną jego dramatycznych decyzji życiowych, nieszczęść, bólu),
(2)
próba podsumowania (Werter jest nieszczęśliwy).
(1)
Temat 2. Romantyk i pozytywista (Juliusz Słowacki i Bolesław Prus) w kontekście
ideałów swojej epoki oceniają cywilizację zachodnioeuropejską. Porównaj
obraz Zachodu zawarty w poniższym fragmencie Lalki z tym, który znasz
z Kordiana. Zwróć uwagę na znaczenie podróży po Europie w życiu
bohaterów.
I.
ROZWINIĘCIE TEMATU (maksymalnie 25 punktów)
Punktacja
Lalka
1.
Pozytywne aspekty obrazu cywilizacji zachodnioeuropejskiej, np.:
0-5
a. logika mimo pozornego chaosu,
b. praca jako siła twórcza,
c. zaspokojenie wszelkich potrzeb duchowych i fizycznych jako cel rozwoju
cywilizacji,
d. dążenie do szczęścia jako treść życia,
e. pożyteczność, piękno, trwałość jako cechy wytworów cywilizacji,
f. bogactwo i różnorodność dóbr i możliwości,
g. cywilizacja jako wciąż rosnący dorobek wielu pokoleń,
h. porównanie Warszawy i Paryża,
i. postęp techniczny.
2.
Negatywne aspekty obrazu cywilizacji zachodnioeuropejskiej, np.:
0-1
a. wolna wola człowieka jako złudzenie,
b. prawo doboru naturalnego, zgodnie z którym słabi giną.
3.
Znaczenie podróży do Paryża w życiu Wokulskiego, np.:
0-2
a. niezwykle intensywne nowe doświadczenia (lot balonem, wizyta u magnetyzera
itp.),
b. poznanie Geista i jego idei,
c. zmiana w spojrzeniu na świat i siebie samego.
4.
Związek obrazu cywilizacji Zachodu z ideami epoki, np.:
0-3
a. organicyzmem,
b. racjonalizmem,
c. utylitaryzmem,
d. scjentyzmem,
e. darwinizmem.
5.
Funkcjonalne wykorzystanie treści Lalki.
0-1
Próbny egzamin maturalny z języka polskiego
5
Poziom podstawowy
Kordian
6.
Funkcjonalne wykorzystanie wiedzy o bohaterze.
0-1
7.
Obraz cywilizacji zachodnioeuropejskiej, np.:
0-4
a. angielska demokracja jako pozór (scena z Dozorcą),
b. wszechwładza pieniądza (np. scena z Dozorcą, postać Wioletty),
c. wielka sztuka jako rodzaj oszustwa (uwagi o Szekspirze),
d. miłość jako towar (Wioletta),
e. upadek najwyższego autorytetu: rachuba polityczna zamiast moralności (scena
z Papieżem),
f. przeciwstawienie światu cywilizacji świata natury (scena na Mont Blanc).
8.
Znaczenie podróży po Europie w życiu Kordiana, np.:
0-2
a. podróż w poszukiwaniu wartości,
b. przeżycie kryzysu wartości, głębokiego rozczarowania,
c. znalezienie własnej idei (przemiana duchowa).
9.
Konfrontacja obrazu cywilizacji Zachodu z ideami epoki, np.:
0-2
a. idealizmem,
b. indywidualizmem,
c. idealizacją natury,
d. idealizacją miłości,
e. potępieniem despotyzmu,
f. patriotyzmem.
0-4
\ni ich związku z ideami pozytywizmu i romantyzmu),
(4)
Zachodu przez obu autorów),
(2)
Zachodu przez obu autorów).
(1)
II.
KOMPOZYCJA (maksymalnie 5 punktów)
Kompozycję wypracowania ocenia się wtedy, gdy przyznane zostały punkty za rozwinięcie tematu.
przejrzysta i logiczna; pełna konsekwencja w układzie graficznym,
5
głównych części,
3
1
Uwaga: jeśli powyższe kryteria nie zostały spełnione, nie przyznaje się punktów.
III.
STYL (maksymalnie 5 punktów)
urozmaicona leksyka,
5
3
\n1
Uwaga: jeśli powyższe kryteria nie zostały spełnione, nie przyznaje się punktów.
IV.
JĘZYK (maksymalnie 12 punktów)
poprawne: słownictwo, frazeologia, fleksja,
12
i fleksja,
9
6
Próbny egzamin maturalny z języka polskiego
Poziom podstawowy
składnia, słownictwo, frazeologia,
6
(słownictwo i frazeologia), fleksyjnych,
3
składniowych, leksykalnych.
1
Uwaga: jeśli powyższe kryteria nie zostały spełnione, nie przyznaje się punktów.
V.
ZAPIS (maksymalnie 3 punkty)
3
\n2
\nkomunikacji (mimo różnych błędów).
1
Uwaga: jeśli powyższe kryteria nie zostały spełnione, nie przyznaje się punktów.
VI.
SZCZEGÓLNE WALORY PRACY
0-4