{"id":"jezyk-polski-2009-maj-matura-podstawowa/zad/13","paper_id":"jezyk-polski-2009-maj-matura-podstawowa","number":"13","points":2,"ptype":"closed","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2009,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 13. (2 pkt)\nNa podstawie tekstu uzupełnij tabelę, wstawiając znak X w odpowiednim miejscu.\nPrzykłady zdań\nInformacja\nOpinia\nCzęstotliwości fal mózgowych ludzi śpiących i zahipnotyzowanych\nróżnią się.\nRyszard Bohiński zajmuje się hipnoterapią.\nTakie sugestie są niewyobrażalnie silne.\nNie odnotowano przypadków wykorzystania hipnozy do popełnienia\nzbrodni.\nPoziom podstawowy\n7\nCzęść II - pisanie własnego tekstu w związku z tekstem literackim zamieszczonym w arkuszu.\nWybierz temat i napisz wypracowanie nie krótsze niż dwie strony (około 250 słów).\nTemat 1. Na podstawie fragmentu I tomu powieści Władysława S. Reymonta Chłopi\nscharakteryzuj Bylicę i jego relacje z córkami. Co mówi los Bylicy o losie\nstarych ludzi w społeczności lipieckiej?\nHanka gotowała obiad i pogadywała z ojcem swoim, starym Bylicą, któren rzadko\nzachodził, że to schorowany był i ledwie się już ruchał.\nSiedział pod oknem, wsparty na kijaszku, i wodził oczami po izbie, to na dzieci, co były\ncicho się zbiły w kąt, to na Hankę spozierał… Siwy był całkiem, wargi mu się trzęsły i głos\nmiał słaby, jakby ptaszęcy, a w piersiach mu cięgiem rzęziało…\n- Jedliście śniadanie, co? - pytała cicho.\n- I… po prawdzie to Weronka zabaczyła mi dać… i nie upomniałem się, nie…\n- Weronka psy nawet głodzi, bo tu nieraz do mnie podjeść przychodzą! - zawołała, bo i przy\ntym gniewała się ze starszą siostrą jeszcze od zeszłej zimy, że tamta po śmierci matki pobrała\nwszystko, co pozostało, i oddać nie chciała, to się i prawie nie widywały.\n- Bo się u nich nie przelewa, nie… - bronił cicho… - Stach młóci u organisty, to i tam poje\ni jeszcze czterdzieści groszy za dzień bierze… a w chałupie tyla gąb… że i tych ziemniaków\nnie starczy… Prawda… że dwie krowy mają i mleko jest… że masło i sery do miasta nosi\ni ten grosz jaki zbierze… ale zabaczy często dać jeść… juści, nie dziwota… dzieci tyla… a to\ni wełniaki ludziom tka… i przędzie, i haruje jak ten wół… a bo to dużo mi trza? Żeby ino\nw porę… i co dnia… to…\n- A to się do nas przenieście na zwiesnę, kiej wam u tej suki tak źle…\n- Dyć się nie skarżę, nie narzekam, ino… ino… - głos się mu załamał nagle…\n- Popaślibyście gęsi, to dzieci przypilnowali…\n- Wszystko bym robił, Hanuś, wszystko - szeptał cichutko.\n- W izbie jest miejsce, to się łóżko wstawi, byście ciepło mieli…\n- A dyć i w oborze, i przy koniach spałbym, byle u ciebie, Hanuś, byle już nie wracać!\nByle… - zachłysnął się aż tą prośbą błagalną i łzy jęły mu kapać z zapadłych\npoczerwieniałych oczów… - Zabrała mi pierzynę, bo powiada, że dzieci nie mają pod czym\nspać… juści… marzły, żem sam je brał do siebie… ale kożuszysko się wytarło i nic mię\nnie grzeje… i łóżko mi wziena… a po mojej stronie zimno… ani szczapy drzewa\nnie pozwoli… i każdą łyżkę strawy wypomina… na żebry wygania… a kiej mocy nie mam,\ndo ciebie się ledwie zawlókł…\n- Laboga! A czemuście to nam nic nigdy nie rzekli, że wam tak źle…\n- Jakże… córka… on dobry człowiek, ale cięgiem na wyrobku… jakże…\n- Piekielnica jedna! Wzięła pół grontu i pół chałupy, i wszystko, i taki wam daje wycug!\nDo sądu trza iść! Jeść mieli wam dawać i opał, i to, co wam do ubieru potrzeba, a my te\ndwanaście rubli w rok… bochmy przeciech i dług spłacili… co, nie tak?\n- Prawda! Rzetelni jesteście, prawda… ale i te parę złotych, co od was, a com je chował sobie\nna pochówek, wycyganiła ode mnie… a potem i dać było potrza… Jakże, dziecko… - Umilkł\ni siedział cichy, skulony, podobny do kupy starych wiórów prędzej niźli do człowieka.\nA po obiedzie, skoro jeno Kowalowa weszła z dziećmi i jęła się witać, zabrał węzełek,\njaki mu Hanka narządziła po kryjomu, i wyniósł się po cichu.\nWładysław Stanisław Reymont, Chłopi. Warszawa 1958\nPoziom podstawowy\n8\nTemat 2. Na podstawie podanych fragmentów poematu Adama Mickiewicza Pan\nTadeusz scharakteryzuj i porównaj postacie Zosi i Telimeny.\nFragment 1.\nPrzypadkiem oczy podniósł i tuż na parkanie\nStała młoda dziewczyna. […]\nTwarzy nie było widać. Zwrócona na pole\nSzukała kogoś okiem, daleko, na dole;\nUjrzała, zaśmiała się i klasnęła w dłonie,\nJak biały ptak zleciała z parkanu na błonie\nI wionęła ogrodem przez płotki, przez kwiaty,\nI po desce opartej o ścianę komnaty,\nNim spostrzegł się, wleciała przez okno,\nświecąca,\nNagła, cicha i lekka jak światłość miesiąca.\nNucąc chwyciła suknię, biegła do zwierciadła:\nWtem ujrzała młodzieńca i z rąk jej wypadła\nSuknia, a twarz od strachu i dziwu pobladła.\n[…]\nSkromny młodzieniec oczy zmrużył\ni przysłonił,\nChciał coś mówić, przepraszać, tylko się\nukłonił\nI cofnął się; dziewica krzyknęła boleśnie,\nNiewyraźnie, jak dziecko przestraszone\nwe śnie;\nPodróżny zląkł się, spójrzał, lecz już jej nie\nbyło.\nFragment 2.\nWojski, chlubnie skończywszy łowy,\nwraca z boru,\nA Telimena w głębi samotnego dworu\nZaczyna polowanie. Wprawdzie nieruchoma\nSiedzi z założonemi na piersiach rękoma,\nLecz myślą goni źwierzów dwóch; szuka\nsposobu,\nJak by razem obsaczyć i ułowić obu:\nHrabię i Tadeusza. Hrabia, panicz młody,\nWielkiego domu dziedzic, powabnej urody;\nJuż trochę zakochany! Cóż? Może się zmienić!\nPotem, czy szczerze kocha? Czy się zechce\nżenić?\nZ kobietą kilku laty starszą! Niebogatą!\nCzy mu krewni pozwolą? co świat powie\nna to?\nTelimena, tak myśląc, z sofy się podniosła\nI stanęła na palcach; rzekłbyś, że podrosła;\nOdkryła nieco piersi, wygięła się bokiem\nI sama siebie pilnem obejrzała okiem,\nI znowu zapytała o radę zwierciadła;\nPo chwili wzrok spuściła, westchnęła i siadła.\nHrabia pan! Zmienni w gustach są ludzie\nmajętni!\nHrabia blondyn! Blondyni nie są zbyt\nnamiętni!\nA Tadeusz? prostaczek! Poczciwy chłopczyna!\nPrawie dziecko! raz pierwszy kochać się\nzaczyna!\nPilnowany, niełacno zerwie pierwsze związki,\nPrzy tem dla Telimeny ma już obowiązki,\n[…]\nLecz co powiedzą ludzie? Można im zejść\nz oczu,\nW inne strony wyjechać, mieszkać na uboczu\nLub, co lepsza, wynieść się całkiem z okolicy,\nNa przykład zrobić małą podróż do stolicy,\nMłodego chłopca na świat wielki\nwyprowadzić,\nKroki jego kierować, pomagać mu, radzić,\nSerce mu kształcić, mieć w nim przyjaciela,\nbrata!\nNareszcie - użyć świata, póki służą lata!\nTak myśląc, po alkowie śmiało i wesoło\nPrzeszła się kilka razy - znów spuściła czoło.\nWarto by też pomyśleć o Hrabiego losie -\nCzyby się nie udało podsunąć mu Zosię?\nNiebogata, lecz za to urodzeniem równa,\nZ senatorskiego domu, jest dygnitarzówna.\nJeżeliby do skutku przyszło ożenienie,\nTelimena w ich domu miałaby schronienie\nNa przyszłość; krewna Zosi i Hrabiego swatka,\nDla młodego małżeństwa byłaby jak matka.\nPo tej z sobą odbytej stanowczej naradzie\nWoła przez okno Zosię bawiącą się w sadzie.\nPoziom podstawowy\n9\nFragment 3.\nPoznał ją zaraz Hrabia, z zadziwienia\nblady,\nWstał od stołu i szukał koło siebie szpady:\n„I tyżeś to! - zawołał - czy mnie oczy łudzą?\nTy? w obecności mojej? Ściskasz rękę cudzą?\n[…]\nLecz biada rywalowi, co mię tak znieważa!\nPo moim chyba trupie pójdzie do ołtarza!”\nGoście powstali, Rejent okropnie się\nzmieszał,\nPodkomorzy rywalów zagodzić pośpieszał;\nLecz Telimena, wziąwszy Hrabiego na stronę:\n„Jeszcze - szepnęła - Rejent nie wziął mię\nza żonę;\n[…]\nCzy mnie kochasz, czyś dotąd serca nie\nodmienił,\nCzy gotów, żebyś ze mną zaraz się ożenił?\nZaraz, dziś? - Jeżeli zechcesz, odstąpię\nRejenta”.\nHrabia rzekł: „O, kobieto, dla mnie\nniepojęta!\nDawniej w uczuciach twoich byłaś poetyczną,\nA teraz mi się zdajesz całkiem prozaiczną;\nCóż są wasze małżeństwa, jeśli nie łańcuchy,\nKtóre związują tylko ręce, a nie duchy?\nWierzaj, są oświadczenia nawet bez wyznania,\nSą obowiązki nawet bez obowiązania!\nDwa serca, pałające na dwóch końcach ziemi,\nRozmawiają jak gwiazdy promieńmi drżącemi:\nKto wie! może dlatego ziemia tak do słońca\nDąży i tak jest zawsze miłą dla miesiąca,\nŻe wiecznie patrzą na się i najkrótszą drogą\nBiegą do siebie - ale zbliżyć się nie mogą!”\n„Dość już tego - przerwała - nie jestem\nplanetą\nZ łaski Bożej! Dość, Hrabio, ja jestem kobietą;\nJuż wiem resztę, przestań mi pleść ni to,\nni owo,\nTeraz ostrzegam: jeśli piśniesz jedno słowo,\nAżeby ślub mój zerwać, to jak Bóg na niebie,\nŻe z temi paznokciami przyskoczę do ciebie\nI…”\n„Nie będę - rzekł Hrabia - szczęścia Pani\nkłócił!”\nI oczy pełne smutku i wzgardy odwrócił.\nFragment 4.\n„Zofijo! Muszę ciebie w bardzo ważnej\nrzeczy\nRadzić się; już pytałem stryja, on nie przeczy.\nSami wolni, uczyńmy i włościan wolnemi.”\n[…]\nA na to Zosia rzekła skromnie:\n„Jestem kobietą, rządy nie należą do mnie.\nWszakże Pan będziesz mężem; ja do rady\nmłoda.\nCo Pan urządzisz, na to całem sercem zgoda!\nJeśli włość uwalniając, zostaniesz uboższy,\nTo, Tadeuszu, będziesz sercu memu droższy.\n[…]\nWsi nie lękam się; jeśli w wielkim mieście\nżyłam,\nTo dawno; zapomniałam, wieś zawsze lubiłam,\nI wierz mi, że mnie moje kogutki i kurki\nWięcej bawiły niźli owe Peterburki;\nJeśli czasem tęskniłam do zabaw, do ludzi,\nTo z dzieciństwa; wiem teraz, że mnie miasto\nnudzi;\nPrzekonałam się zimą po krótkim pobycie\nW Wilnie, że ja na wiejskie urodzona życie;\nPośród zabaw tęskniłam znów do Soplicowa.\nPracy też nie lękam się, bom młoda i zdrowa.\nAdam Mickiewicz, Pan Tadeusz, BN 1996.\nPoziom podstawowy\n10\nna temat nr\nPoziom podstawowy\n11\nPoziom podstawowy\n12\nPoziom podstawowy\n13\nPoziom podstawowy\n14\nPoziom podstawowy\n15\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/jezyk-polski-2009-maj-matura-podstawowa/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2009 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 13. (2 pkt)
Na podstawie tekstu uzupełnij tabelę, wstawiając znak X w odpowiednim miejscu.
Przykłady zdań
Informacja
Opinia
Częstotliwości fal mózgowych ludzi śpiących i zahipnotyzowanych
różnią się.
Ryszard Bohiński zajmuje się hipnoterapią.
Takie sugestie są niewyobrażalnie silne.
Nie odnotowano przypadków wykorzystania hipnozy do popełnienia
zbrodni.
Poziom podstawowy
7
Część II - pisanie własnego tekstu w związku z tekstem literackim zamieszczonym w arkuszu.
Wybierz temat i napisz wypracowanie nie krótsze niż dwie strony (około 250 słów).
Temat 1. Na podstawie fragmentu I tomu powieści Władysława S. Reymonta Chłopi
scharakteryzuj Bylicę i jego relacje z córkami. Co mówi los Bylicy o losie
starych ludzi w społeczności lipieckiej?
Hanka gotowała obiad i pogadywała z ojcem swoim, starym Bylicą, któren rzadko
zachodził, że to schorowany był i ledwie się już ruchał.
Siedział pod oknem, wsparty na kijaszku, i wodził oczami po izbie, to na dzieci, co były
cicho się zbiły w kąt, to na Hankę spozierał… Siwy był całkiem, wargi mu się trzęsły i głos
miał słaby, jakby ptaszęcy, a w piersiach mu cięgiem rzęziało…

\n\n

tym gniewała się ze starszą siostrą jeszcze od zeszłej zimy, że tamta po śmierci matki pobrała
wszystko, co pozostało, i oddać nie chciała, to się i prawie nie widywały.

\n\n

i jeszcze czterdzieści groszy za dzień bierze… a w chałupie tyla gąb… że i tych ziemniaków
nie starczy… Prawda… że dwie krowy mają i mleko jest… że masło i sery do miasta nosi
i ten grosz jaki zbierze… ale zabaczy często dać jeść… juści, nie dziwota… dzieci tyla… a to
i wełniaki ludziom tka… i przędzie, i haruje jak ten wół… a bo to dużo mi trza? Żeby ino
w porę… i co dnia… to…

\n\n

Byle… - zachłysnął się aż tą prośbą błagalną i łzy jęły mu kapać z zapadłych
poczerwieniałych oczów… - Zabrała mi pierzynę, bo powiada, że dzieci nie mają pod czym
spać… juści… marzły, żem sam je brał do siebie… ale kożuszysko się wytarło i nic mię
nie grzeje… i łóżko mi wziena… a po mojej stronie zimno… ani szczapy drzewa
nie pozwoli… i każdą łyżkę strawy wypomina… na żebry wygania… a kiej mocy nie mam,
do ciebie się ledwie zawlókł…

\n\n

Do sądu trza iść! Jeść mieli wam dawać i opał, i to, co wam do ubieru potrzeba, a my te
dwanaście rubli w rok… bochmy przeciech i dług spłacili… co, nie tak?

\n\n

na pochówek, wycyganiła ode mnie… a potem i dać było potrza… Jakże, dziecko… - Umilkł
i siedział cichy, skulony, podobny do kupy starych wiórów prędzej niźli do człowieka.
A po obiedzie, skoro jeno Kowalowa weszła z dziećmi i jęła się witać, zabrał węzełek,
jaki mu Hanka narządziła po kryjomu, i wyniósł się po cichu.
Władysław Stanisław Reymont, Chłopi. Warszawa 1958
Poziom podstawowy
8
Temat 2. Na podstawie podanych fragmentów poematu Adama Mickiewicza Pan
Tadeusz scharakteryzuj i porównaj postacie Zosi i Telimeny.
Fragment 1.
Przypadkiem oczy podniósł i tuż na parkanie
Stała młoda dziewczyna. […]
Twarzy nie było widać. Zwrócona na pole
Szukała kogoś okiem, daleko, na dole;
Ujrzała, zaśmiała się i klasnęła w dłonie,
Jak biały ptak zleciała z parkanu na błonie
I wionęła ogrodem przez płotki, przez kwiaty,
I po desce opartej o ścianę komnaty,
Nim spostrzegł się, wleciała przez okno,
świecąca,
Nagła, cicha i lekka jak światłość miesiąca.
Nucąc chwyciła suknię, biegła do zwierciadła:
Wtem ujrzała młodzieńca i z rąk jej wypadła
Suknia, a twarz od strachu i dziwu pobladła.
[…]
Skromny młodzieniec oczy zmrużył
i przysłonił,
Chciał coś mówić, przepraszać, tylko się
ukłonił
I cofnął się; dziewica krzyknęła boleśnie,
Niewyraźnie, jak dziecko przestraszone
we śnie;
Podróżny zląkł się, spójrzał, lecz już jej nie
było.
Fragment 2.
Wojski, chlubnie skończywszy łowy,
wraca z boru,
A Telimena w głębi samotnego dworu
Zaczyna polowanie. Wprawdzie nieruchoma
Siedzi z założonemi na piersiach rękoma,
Lecz myślą goni źwierzów dwóch; szuka
sposobu,
Jak by razem obsaczyć i ułowić obu:
Hrabię i Tadeusza. Hrabia, panicz młody,
Wielkiego domu dziedzic, powabnej urody;
Już trochę zakochany! Cóż? Może się zmienić!
Potem, czy szczerze kocha? Czy się zechce
żenić?
Z kobietą kilku laty starszą! Niebogatą!
Czy mu krewni pozwolą? co świat powie
na to?
Telimena, tak myśląc, z sofy się podniosła
I stanęła na palcach; rzekłbyś, że podrosła;
Odkryła nieco piersi, wygięła się bokiem
I sama siebie pilnem obejrzała okiem,
I znowu zapytała o radę zwierciadła;
Po chwili wzrok spuściła, westchnęła i siadła.
Hrabia pan! Zmienni w gustach są ludzie
majętni!
Hrabia blondyn! Blondyni nie są zbyt
namiętni!
A Tadeusz? prostaczek! Poczciwy chłopczyna!
Prawie dziecko! raz pierwszy kochać się
zaczyna!
Pilnowany, niełacno zerwie pierwsze związki,
Przy tem dla Telimeny ma już obowiązki,
[…]
Lecz co powiedzą ludzie? Można im zejść
z oczu,
W inne strony wyjechać, mieszkać na uboczu
Lub, co lepsza, wynieść się całkiem z okolicy,
Na przykład zrobić małą podróż do stolicy,
Młodego chłopca na świat wielki
wyprowadzić,
Kroki jego kierować, pomagać mu, radzić,
Serce mu kształcić, mieć w nim przyjaciela,
brata!
Nareszcie - użyć świata, póki służą lata!
Tak myśląc, po alkowie śmiało i wesoło
Przeszła się kilka razy - znów spuściła czoło.
Warto by też pomyśleć o Hrabiego losie -
Czyby się nie udało podsunąć mu Zosię?
Niebogata, lecz za to urodzeniem równa,
Z senatorskiego domu, jest dygnitarzówna.
Jeżeliby do skutku przyszło ożenienie,
Telimena w ich domu miałaby schronienie
Na przyszłość; krewna Zosi i Hrabiego swatka,
Dla młodego małżeństwa byłaby jak matka.
Po tej z sobą odbytej stanowczej naradzie
Woła przez okno Zosię bawiącą się w sadzie.
Poziom podstawowy
9
Fragment 3.
Poznał ją zaraz Hrabia, z zadziwienia
blady,
Wstał od stołu i szukał koło siebie szpady:
„I tyżeś to! - zawołał - czy mnie oczy łudzą?
Ty? w obecności mojej? Ściskasz rękę cudzą?
[…]
Lecz biada rywalowi, co mię tak znieważa!
Po moim chyba trupie pójdzie do ołtarza!”
Goście powstali, Rejent okropnie się
zmieszał,
Podkomorzy rywalów zagodzić pośpieszał;
Lecz Telimena, wziąwszy Hrabiego na stronę:
„Jeszcze - szepnęła - Rejent nie wziął mię
za żonę;
[…]
Czy mnie kochasz, czyś dotąd serca nie
odmienił,
Czy gotów, żebyś ze mną zaraz się ożenił?
Zaraz, dziś? - Jeżeli zechcesz, odstąpię
Rejenta”.
Hrabia rzekł: „O, kobieto, dla mnie
niepojęta!
Dawniej w uczuciach twoich byłaś poetyczną,
A teraz mi się zdajesz całkiem prozaiczną;
Cóż są wasze małżeństwa, jeśli nie łańcuchy,
Które związują tylko ręce, a nie duchy?
Wierzaj, są oświadczenia nawet bez wyznania,
Są obowiązki nawet bez obowiązania!
Dwa serca, pałające na dwóch końcach ziemi,
Rozmawiają jak gwiazdy promieńmi drżącemi:
Kto wie! może dlatego ziemia tak do słońca
Dąży i tak jest zawsze miłą dla miesiąca,
Że wiecznie patrzą na się i najkrótszą drogą
Biegą do siebie - ale zbliżyć się nie mogą!”
„Dość już tego - przerwała - nie jestem
planetą
Z łaski Bożej! Dość, Hrabio, ja jestem kobietą;
Już wiem resztę, przestań mi pleść ni to,
ni owo,
Teraz ostrzegam: jeśli piśniesz jedno słowo,
Ażeby ślub mój zerwać, to jak Bóg na niebie,
Że z temi paznokciami przyskoczę do ciebie
I…”
„Nie będę - rzekł Hrabia - szczęścia Pani
kłócił!”
I oczy pełne smutku i wzgardy odwrócił.
Fragment 4.
„Zofijo! Muszę ciebie w bardzo ważnej
rzeczy
Radzić się; już pytałem stryja, on nie przeczy.
Sami wolni, uczyńmy i włościan wolnemi.”
[…]
A na to Zosia rzekła skromnie:
„Jestem kobietą, rządy nie należą do mnie.
Wszakże Pan będziesz mężem; ja do rady
młoda.
Co Pan urządzisz, na to całem sercem zgoda!
Jeśli włość uwalniając, zostaniesz uboższy,
To, Tadeuszu, będziesz sercu memu droższy.
[…]
Wsi nie lękam się; jeśli w wielkim mieście
żyłam,
To dawno; zapomniałam, wieś zawsze lubiłam,
I wierz mi, że mnie moje kogutki i kurki
Więcej bawiły niźli owe Peterburki;
Jeśli czasem tęskniłam do zabaw, do ludzi,
To z dzieciństwa; wiem teraz, że mnie miasto
nudzi;
Przekonałam się zimą po krótkim pobycie
W Wilnie, że ja na wiejskie urodzona życie;
Pośród zabaw tęskniłam znów do Soplicowa.
Pracy też nie lękam się, bom młoda i zdrowa.
Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz, BN 1996.
Poziom podstawowy
10
na temat nr
Poziom podstawowy
11
Poziom podstawowy
12
Poziom podstawowy
13
Poziom podstawowy
14
Poziom podstawowy
15
BRUDNOPIS (nie podlega ocenie)

","solutions":[]}