{"id":"jezyk-polski-2010-styczen-probna-podstawowa/zad/16","paper_id":"jezyk-polski-2010-styczen-probna-podstawowa","number":"16","points":2,"ptype":"closed","subject":"jezyk-polski","category":"probna","year":2010,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 16. (2 pkt)\nWybierz prawidłową odpowiedź, a następnie uzasadnij ją jednym zdaniem.\nTekst ks. A. Draguły ma przede wszystkim charakter\nA. literacki.\nB. perswazyjny.\nC. informacyjny.\nD. ekspresywny.\nUzasadnienie:\nOkręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu\n7\nMateriał ćwiczeniowy z języka polskiego\nPoziom podstawowy\nCzęść II - pisanie własnego tekstu w związku z tekstem literackim zamieszczonym\nw arkuszu. Wybierz temat i napisz wypracowanie nie krótsze niŜ dwie\nstrony, tj. około 250 słów.\nTemat 1. Na podstawie analizy podanych fragmentów oraz znajomości Pana Tadeusza\nAdama Mickiewicza scharakteryzuj Maćka Dobrzyńskiego, porównując\ngo z postacią Gerwazego.\nAdam Mickiewicz Pan Tadeusz (fragmenty)\nDziady część III (fragme\nSiedmdziesiąt dwa lat liczył Maciej, starzec dziarski,\nNiskiego wzrostu, dawny konfederat barski1.\nPamiętają i swoi, i nieprzyjaciele\nJego damaskowaną krzywą karabelę2,\nKtórą piki i sztyki3 rzezał na kształt sieczki\nI której Ŝartem skromne dał imię rózeczki.\nZ konfederata stał się stronnikiem królewskim\nI trzymał z Tyzenhauzem4, podskarbim litewskim;\nLecz gdy król w Targowicy przyjął uczestnictwo5,\nMaciej opuścił znowu królewskie stronnictwo.\nI stąd to, Ŝe przechodził partyi tak wiele,\nNazywany był dawniej Kurkiem na kościele,\nśe jak kurek6 za wiatrem chorągiewkę zwracał.\nPrzyczynę zmian tak częstych na próŜno byś macał:\nMoŜe Maciej zbyt wojnę lubił, zwycięŜony\nW jednej stronie, znów bitwy szukał z drugiej strony?\nMoŜe bystry polityk duch czasu7 zbadywał\nI tam szedł, gdzie Ojczyzny dobro upatrywał?\nKto wie! to pewna, Ŝe go nigdy nie uwiodły\nAni chęć osobistej chwały, ni zysk podły,\nI Ŝe nigdy z moskiewską partyją nie trzymał;\nNa sam widok Moskala pienił się i zŜymał.\nBy nie spotkać Moskala, po kraju zaborze\nSiedział w domu, jak niedźwiedź8 gdy ssie łapę w borze.\nOstatni raz wojował poszedłszy z Ogińskim9\nDo Wilna, gdzie słuŜyli oba pod Jasińskim,\nI tam z rózeczką cudów dokazał odwagi.\nWiadomo, Ŝe sam jeden skoczył z wałów Pragi\n1 konfederacja zawiązana w Barze w 1768 r. przeciw wojskom rosyjskim w Polsce.\n2 damaskowana karabela - pochodząca z Damaszku w Syrii, gdzie wyrabiano szable z najlepszej stali.\n3 sztyki - bagnety rosyjskie.\n4 Antoni Tyzenhauz (1733-85) - podskarbi litewski, powiernik i zaufany stronnik Stanisława Augusta.\n5 Stanisław August, zwolennik Konstytucji 3 maja, wobec przewagi targowiczan i pod naporem rządu\nrosyjskiego zgłosił akces do Targowicy (1792) i tym samym ją uprawnił.\n6 kurek - kogutek z blachy umieszczany na dachu budynku; wskazywał kierunek wiatru.\n7 duch czasu - stara forma biernika, dziś: ducha.\n8 Niedźwiedź, według ludowej opowieści, zbudziwszy się zbyt wcześnie z zimowego snu, ssie łapę, wylizując\nz niej resztki miodu, i tak łagodzi głód.\n9 Michał Kleofas Ogiński, uczestnik powstania 1794 r. na Litwie.\n8\nOkręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu\nMateriał ćwiczeniowy z języka polskiego\nPoziom podstawowy\nBronić pana Pocieja1, który, odbieŜany\nNa placu boju, dostał dwadzieście trzy rany.\nMyślano długo w Litwie, Ŝe obu zabito;\nWrócili oba, kaŜdy pokłuty jak sito.\nPan Pociej, zacny człowiek, chciał zaraz po wojnie\nObrońcę Dobrzyńskiego wynagrodzić hojnie,\nDawał mu folwark pięciu dymów2 w doŜywocie\nI wyznaczył mu rocznie tysiąc złotych w złocie.\nLecz Dobrzyński odpisał: \"Niech Pociej Macieja,\nA nie Maciej Pocieja ma za dobrodzieja\".\nOdmówił więc folwarku i nie przyjął płacy;\nSam wróciwszy do domu, Ŝył z własnej rąk pracy,\nSprawując ule dla pszczół, lekarstwa dla bydła,\nSzląc na targ kuropatwy, które łowił w sidła,\nI polując na źwierza.\nByło dość w Dobrzynie\nStarych ludzi roztropnych, którzy po łacinie\nUmieli i w palestrze3 ćwiczyli się z młodu;\nByło dość majętniejszych; a z całego rodu\nMaciek prostak, ubogi, był najwięcej czczony,\nNie tylko jako rębacz rózeczką wsławiony,\nLecz jako człek mądrego i pewnego zdania,\nZnający dzieje kraju, rodziny podania4,\nZarówno świadom prawa jak i gospodarstwa.\nWiedział takŜe sekreta strzelców5 i lekarstwa,\nPrzyznawano mu nawet (czemu pleban przeczy)\nWiadomość nadzwyczajnych i nadludzkich rzeczy.\nTo pewna, Ŝe powietrza zmiany zna dokładnie\nI częściej niŜ kalendarz gospodarski6 zgadnie.\nNie dziw tedy, Ŝe czy to siejbę rozpoczynać,\nCzy wiciny wyprawiać, czy zboŜe zaŜynać7,\nCzy procesować, czyli zawierać układy,\nNie działo się w Dobrzynie nic bez Maćka rady. [ ]\nDąbrowski rzekł do Maćka [ ]\n,,Maćku! myśliłem, Ŝe ty większym jesteś zuchem;\nJeśli szabli nie weźmiesz i na koń nie siądziesz,\nPrzynajmniej z kolegami wesoło pić będziesz\nZdrowie Napoleona i Polski nadzieje!”\n\"Ha! rzekł Maciej, słyszałem, widzę, co się dzieje!\nAle, Panie, dwóch orłów8 razem się nie gnieździ!\nŁaska pańska, Hetmanie, na pstrym koniu jeździ!\nCesarz wielki bohater! gadać o tym wiele!\n1 Aleksander hr. Pociej - w r. 1794 adiutant J. Jasińskiego; cięŜko ranny, cudem uratowany.\n2 folwark pięciu dymów - posiadający dodatkowo pięć chłopskich chałup.\n3 w palestrze - w sądownictwie.\n4 rodziny podania - tradycja opowieści domowych.\n5 sekreta strzelców - np.: jak i kiedy polować.\n6 Kalendarz gospodarski - wydawany w Wilnie, zawierał przepowiednie pogody.\n7 zaŜynki” pomyślne zaczęcie Ŝniw.\n8 dwóch orłów --francuski i polski.\nOkręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu\n9\nMateriał ćwiczeniowy z języka polskiego\nPoziom podstawowy\nPamiętam, Ŝe Pułascy, moi przyjaciele,\nMawiali poglądając na Dymuryjera1,\nśe dla Polski polskiego trzeba bohatera,\nNie Francuza ani teŜ Włocha2, ale Piasta.\nJana albo Józefa, lub Maćka - i basta.\nWojsko! mówią, Ŝe polskie! lecz te fizyliery3,\nSapery, grenadiery i kanonijery!\nWięcej słychać niemieckich4 tytułów w tym tłumie\nNiŜeli narodowych! Kto to juŜ zrozumie!\nA muszą teŜ być z wami Turki czy Tartary5,\nCzy syzmatyki6, co ni Boga, ani wiary:\nSam widziałem, kobiety w wioskach napastują,\nPrzechodniów odzierają, kościoły rabują!\nCesarz idzie do Moskwy! daleka to droga,\nJeśli Cesarz Jegomość wybrał się bez Boga!\nSłyszałem, Ŝe juŜ podpadł pod klątwy biskupie;\nWszystko to jest \" Tu Maciej chleb umoczył w supie\nI jedząc nie dokończył ostatniego słowa.\nAdam Mickiewicz, Pan Tadeusz, BN, Wrocław 1996.\nTemat 2: śyciowe wybory idealistów. Analizując fragmenty Lalki Bolesława Prusa\ni Ludzi bezdomnych Stefana śeromskiego, porównaj kreacje nauczycielek.\nZinterpretuj ich postawy w kontekście postaw głównych bohaterów dzieł :\nWokulskiego i Judyma.\nBolesław Prus Lalka (fragment)\nPani Meliton przeszła twardą szkołę Ŝycia, w której nauczyła się nawet lekcewaŜyć\npowszechnie przyjęte opinie. Za młodu mówiono jej powszechnie, Ŝe panna ładna i dobra,\nchoćby nie miała majątku, moŜe jednak wyjść za mąŜ. Była dobrą i ładną, lecz za mąŜ nie\nwyszła. Później mówiono równieŜ powszechnie, Ŝe wykształcona nauczycielka zdobywa\nsobie miłość pupilów i szacunek ich rodziców. Była wykształconą, nawet zamiłowaną\nnauczycielką, lecz mimo to pupilki jej dokuczały, a ich rodzice drwili z niej od pierwszego\nśniadania do kolacji. Potem czytała duŜo romansów, w których powszechnie dowodzono,\nŜe zakochani ksiąŜęta, hrabiowie i baronowie są ludźmi szlachetnymi, którzy w zamian\nza serce mają zwyczaj oddawać ubogim nauczycielkom rękę. JakoŜ oddała serce młodemu\ni szlachetnemu hrabiemu, lecz - nie pozyskała jego ręki.\nJuŜ po trzydziestym roku Ŝycia wyszła za mąŜ za podstarzałego guwernera, Melitona,\nw tym jedynie celu, aŜeby moralnie podźwignąć człowieka, który nieco się upijał.\nNowoŜeniec jednak po ślubie więcej pił aniŜeli przed ślubem, a małŜonkę, dźwigającą go\nmoralnie, czasami okładał kijem.\nGdy umarł, podobno na ulicy, pani Melton, odprowadziwszy go na cmentarz\ni przekonawszy się, Ŝe jest niezawodnie zakopany, wzięła na opiekę psa; znowu bowiem\npowszechnie mówiono, Ŝe pies jest najwdzięczniejszym stworzeniem. Istotnie, był\n1 Dymurier - generał przysłany przez Francję konfederatom barskim jako organizator wojskowy; usunął się, nie\nspełniwszy zadania.\n2 Napoleon, urodzony na Korsyce, z rodziny wywodzącej się z pnia włoskiego: Bonaparte.\n3 fizylier (fr. fusilier) - strzelec pieszy.\n4 niemieckich - w znaczeniu: cudzoziemskich; nazwy są bowiem faktycznie francuskie.\n5 Nazwy Tartary częściej uŜywano w dawnej Polsce, kojarząc ją z łac. Tartarus - podziemie, piekło.\n6 Maciek uŜywa tu zwrotu ze starej pieśni ludowej.\n10\nOkręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu\nMateriał ćwiczeniowy z języka polskiego\nPoziom podstawowy\nwdzięcznym, dopóki nie wściekł się i nie pokąsał słuŜącej, co samą panią Meliton\nprzyprawiło o cięŜką chorobę.\nPół roku leŜała w szpitalu, w osobnym gabinecie, samotna i zapomniana przez swoje\npupilki, ich rodziców i hrabiów, którym oddawała serce. Był czas do rozmyślań. ToteŜ gdy\nwyszła stamtąd chuda, stara, z posiwiałymi i przerzedzonymi włosami, znowu zaczęto mówić\npowszechnie, Ŝe - choroba zmieniła ją do niepoznania.\n- Zmądrzałam - odpowiedziała pani Meliton.\nNie była juŜ nauczycielką, ale rekomendowała nauczycielki; nie myślała\no zamąŜpójściu, ale swatała młode pary; nikomu nie oddawała swego serca, ale we własnym\nmieszkaniu ułatwiała schadzki zakochanym. śe zaś kaŜdy i za wszystko musiał jej płacić,\nwięc miała trochę pieniędzy i z nich Ŝyła.\nBolesław Prus, Lalka, PIW, Warszawa 1968.\nStefan śeromski Ludzie bezdomni (fragment)\n26 listopada. Cicho, cichutko umarła panna L. W niczyim sercu zapewne nie zostawiła\nuczucia głębokiego Ŝalu. Kochano ją, jeŜeli tak moŜna powiedzieć, przez obowiązek. Mój\nBoŜe, a nieraz najgorsze osoby, gdy umierają, budzą Ŝal Ŝywy i szczery. KtóŜ moŜe być\npoczytywany za wzór nie tylko człowieka, ale za wzór ucznia Chrystusowego, jeśli nie ona, ta\nmatka-panna? To była nie tylko istota duchem czysta, ale przedziwnie czysta ciałem, jeden\nz posłańców BoŜych, co na wzór Jego trzciny chwiejącej się nie złamie i lnu kurzącego się nie\nprzygasi, jak mówi święty Mateusz. Całe Ŝycie spędziła w nauczycielstwie jakby w jakimś\nzakonie. MoŜe i ona miała wady ukryte, moŜe w tajemnicy przed bystrzejszym okiem\npopełniała jakie grzechy, o których nikt nie wie, ale po handlarsku waŜąc jej Ŝycie, owo Ŝycie\nośmieszonej starej nauczycielki, nie znajduję w nim występku. Praca, głucha praca - praca-\ninstynkt, praca-namiętność, praca-idea, ułoŜona systematycznie jak teoremat geometrii.\nśycie rozłoŜone na lata i kwartały szkolne, a z jego rozkoszy czerpanie tylko owoców\nrodzinnej kultury. Nie widziałam nikogo, kto by się tak radował istotnym \"weselem wielkim\",\nkiedy zjawiały się w literaturze piękne dzieła, jak \"Potop\" albo \"Faraon\". Ona doprawdy czuła\nsię szczęśliwą, Ŝe Ŝyje w tym samym czasie, kiedy tworzy Sienkiewicz, a portret tego pisarza\nmiała w swej izdebce opleciony bluszczem.\n( ) Oto entuzjazm zaklęła w pracę, wtłoczyła go wewnątrz swoich obowiązków. Było to\ntrudne, z pewnością trudne, takie skroplenie uniesienia. Trzeba było powoli, w ciągu całego\nszeregu lat wytwarzać system, murowany system. Tak uczyć gramatyki, stylistyki, uczyć\npisania, jak to czyniła panna L. juŜ nikt nie potrafi. W tej nauce pedanckiej, prawie\ndokuczliwej, zajadłej, był właśnie entuzjazm.\nU trumny panny L. postanowiłam sobie naśladować ją. (…) A więc: 1) tłamsić\nw sobie upadki, osłabienia, czułości, a głównie, głównie, głównie wzdychający smutek;\n2) ciągle podniecać wytrwałość i kształtować wolę; 3) układać z premedytacją i krytyką plan\nzajęć; 4) ściśle wykonywać, co się po rozwadze zdecyduje, choćby kije z nieba leciały.\nTo w szczególności. A w ogóle: zachowywać czystość duszy i nie dawać do siebie przystępu\nniczemu podłemu. Wprost nie dawać przystępu. JeŜeli bierze na siebie formę kuszącą jako\nnowoczesność, nowotność, uderzać łajdactwo w piersi całą mocą ducha. (…)\nA jeszcze rzecz jedna. Czy Ŝycie panny L. byłoby równie poŜyteczne, gdyby została\nmęŜatką i miała dzieci, a właściwie, czy byłoby poŜyteczniej dla świata, gdyby zamiast tylu\nuczennic wychowała dobrze tylko swe dzieci? I czyby je wychowała tak dobrze? Zdaje mi\nsię, Ŝe to jest równieŜ macierzyństwo, a raczej macierzyństwo wyŜszego stopnia, tak\nkształtować dusze ludzkie, jak to panna L. czyniła.\nStefan śeromski, Ludzie bezdomni, KsiąŜka i Wiedza, Warszawa 1980.\nOkręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu\n11\nMateriał ćwiczeniowy z języka polskiego\nPoziom podstawowy\nna temat nr\n12\nOkręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu\nMateriał ćwiczeniowy z języka polskiego\nPoziom podstawowy\nOkręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu\n13\nMateriał ćwiczeniowy z języka polskiego\nPoziom podstawowy\n14\nOkręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu\nMateriał ćwiczeniowy z języka polskiego\nPoziom podstawowy\nOkręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu\n15\nMateriał ćwiczeniowy z języka polskiego\nPoziom podstawowy\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/jezyk-polski-2010-styczen-probna-podstawowa/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura próbna · styczeń 2010 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura próbna","text_html":"

Zadanie 16. (2 pkt)
Wybierz prawidłową odpowiedź, a następnie uzasadnij ją jednym zdaniem.
Tekst ks. A. Draguły ma przede wszystkim charakter
A. literacki.
B. perswazyjny.
C. informacyjny.
D. ekspresywny.
Uzasadnienie:
Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu
7
Materiał ćwiczeniowy z języka polskiego
Poziom podstawowy
Część II - pisanie własnego tekstu w związku z tekstem literackim zamieszczonym
w arkuszu. Wybierz temat i napisz wypracowanie nie krótsze niŜ dwie
strony, tj. około 250 słów.
Temat 1. Na podstawie analizy podanych fragmentów oraz znajomości Pana Tadeusza
Adama Mickiewicza scharakteryzuj Maćka Dobrzyńskiego, porównując
go z postacią Gerwazego.
Adam Mickiewicz Pan Tadeusz (fragmenty)
Dziady część III (fragme
Siedmdziesiąt dwa lat liczył Maciej, starzec dziarski,
Niskiego wzrostu, dawny konfederat barski1.
Pamiętają i swoi, i nieprzyjaciele
Jego damaskowaną krzywą karabelę2,
Którą piki i sztyki3 rzezał na kształt sieczki
I której Ŝartem skromne dał imię rózeczki.
Z konfederata stał się stronnikiem królewskim
I trzymał z Tyzenhauzem4, podskarbim litewskim;
Lecz gdy król w Targowicy przyjął uczestnictwo5,
Maciej opuścił znowu królewskie stronnictwo.
I stąd to, Ŝe przechodził partyi tak wiele,
Nazywany był dawniej Kurkiem na kościele,
śe jak kurek6 za wiatrem chorągiewkę zwracał.
Przyczynę zmian tak częstych na próŜno byś macał:
MoŜe Maciej zbyt wojnę lubił, zwycięŜony
W jednej stronie, znów bitwy szukał z drugiej strony?
MoŜe bystry polityk duch czasu7 zbadywał
I tam szedł, gdzie Ojczyzny dobro upatrywał?
Kto wie! to pewna, Ŝe go nigdy nie uwiodły
Ani chęć osobistej chwały, ni zysk podły,
I Ŝe nigdy z moskiewską partyją nie trzymał;
Na sam widok Moskala pienił się i zŜymał.
By nie spotkać Moskala, po kraju zaborze
Siedział w domu, jak niedźwiedź8 gdy ssie łapę w borze.
Ostatni raz wojował poszedłszy z Ogińskim9
Do Wilna, gdzie słuŜyli oba pod Jasińskim,
I tam z rózeczką cudów dokazał odwagi.
Wiadomo, Ŝe sam jeden skoczył z wałów Pragi
1 konfederacja zawiązana w Barze w 1768 r. przeciw wojskom rosyjskim w Polsce.
2 damaskowana karabela - pochodząca z Damaszku w Syrii, gdzie wyrabiano szable z najlepszej stali.
3 sztyki - bagnety rosyjskie.
4 Antoni Tyzenhauz (1733-85) - podskarbi litewski, powiernik i zaufany stronnik Stanisława Augusta.
5 Stanisław August, zwolennik Konstytucji 3 maja, wobec przewagi targowiczan i pod naporem rządu
rosyjskiego zgłosił akces do Targowicy (1792) i tym samym ją uprawnił.
6 kurek - kogutek z blachy umieszczany na dachu budynku; wskazywał kierunek wiatru.
7 duch czasu - stara forma biernika, dziś: ducha.
8 Niedźwiedź, według ludowej opowieści, zbudziwszy się zbyt wcześnie z zimowego snu, ssie łapę, wylizując
z niej resztki miodu, i tak łagodzi głód.
9 Michał Kleofas Ogiński, uczestnik powstania 1794 r. na Litwie.
8
Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu
Materiał ćwiczeniowy z języka polskiego
Poziom podstawowy
Bronić pana Pocieja1, który, odbieŜany
Na placu boju, dostał dwadzieście trzy rany.
Myślano długo w Litwie, Ŝe obu zabito;
Wrócili oba, kaŜdy pokłuty jak sito.
Pan Pociej, zacny człowiek, chciał zaraz po wojnie
Obrońcę Dobrzyńskiego wynagrodzić hojnie,
Dawał mu folwark pięciu dymów2 w doŜywocie
I wyznaczył mu rocznie tysiąc złotych w złocie.
Lecz Dobrzyński odpisał: "Niech Pociej Macieja,
A nie Maciej Pocieja ma za dobrodzieja".
Odmówił więc folwarku i nie przyjął płacy;
Sam wróciwszy do domu, Ŝył z własnej rąk pracy,
Sprawując ule dla pszczół, lekarstwa dla bydła,
Szląc na targ kuropatwy, które łowił w sidła,
I polując na źwierza.
Było dość w Dobrzynie
Starych ludzi roztropnych, którzy po łacinie
Umieli i w palestrze3 ćwiczyli się z młodu;
Było dość majętniejszych; a z całego rodu
Maciek prostak, ubogi, był najwięcej czczony,
Nie tylko jako rębacz rózeczką wsławiony,
Lecz jako człek mądrego i pewnego zdania,
Znający dzieje kraju, rodziny podania4,
Zarówno świadom prawa jak i gospodarstwa.
Wiedział takŜe sekreta strzelców5 i lekarstwa,
Przyznawano mu nawet (czemu pleban przeczy)
Wiadomość nadzwyczajnych i nadludzkich rzeczy.
To pewna, Ŝe powietrza zmiany zna dokładnie
I częściej niŜ kalendarz gospodarski6 zgadnie.
Nie dziw tedy, Ŝe czy to siejbę rozpoczynać,
Czy wiciny wyprawiać, czy zboŜe zaŜynać7,
Czy procesować, czyli zawierać układy,
Nie działo się w Dobrzynie nic bez Maćka rady. [ ]
Dąbrowski rzekł do Maćka [ ]
,,Maćku! myśliłem, Ŝe ty większym jesteś zuchem;
Jeśli szabli nie weźmiesz i na koń nie siądziesz,
Przynajmniej z kolegami wesoło pić będziesz
Zdrowie Napoleona i Polski nadzieje!”
"Ha! rzekł Maciej, słyszałem, widzę, co się dzieje!
Ale, Panie, dwóch orłów8 razem się nie gnieździ!
Łaska pańska, Hetmanie, na pstrym koniu jeździ!
Cesarz wielki bohater! gadać o tym wiele!
1 Aleksander hr. Pociej - w r. 1794 adiutant J. Jasińskiego; cięŜko ranny, cudem uratowany.
2 folwark pięciu dymów - posiadający dodatkowo pięć chłopskich chałup.
3 w palestrze - w sądownictwie.
4 rodziny podania - tradycja opowieści domowych.
5 sekreta strzelców - np.: jak i kiedy polować.
6 Kalendarz gospodarski - wydawany w Wilnie, zawierał przepowiednie pogody.
7 zaŜynki” pomyślne zaczęcie Ŝniw.
8 dwóch orłów --francuski i polski.
Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu
9
Materiał ćwiczeniowy z języka polskiego
Poziom podstawowy
Pamiętam, Ŝe Pułascy, moi przyjaciele,
Mawiali poglądając na Dymuryjera1,
śe dla Polski polskiego trzeba bohatera,
Nie Francuza ani teŜ Włocha2, ale Piasta.
Jana albo Józefa, lub Maćka - i basta.
Wojsko! mówią, Ŝe polskie! lecz te fizyliery3,
Sapery, grenadiery i kanonijery!
Więcej słychać niemieckich4 tytułów w tym tłumie
NiŜeli narodowych! Kto to juŜ zrozumie!
A muszą teŜ być z wami Turki czy Tartary5,
Czy syzmatyki6, co ni Boga, ani wiary:
Sam widziałem, kobiety w wioskach napastują,
Przechodniów odzierają, kościoły rabują!
Cesarz idzie do Moskwy! daleka to droga,
Jeśli Cesarz Jegomość wybrał się bez Boga!
Słyszałem, Ŝe juŜ podpadł pod klątwy biskupie;
Wszystko to jest " Tu Maciej chleb umoczył w supie
I jedząc nie dokończył ostatniego słowa.
Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz, BN, Wrocław 1996.
Temat 2: śyciowe wybory idealistów. Analizując fragmenty Lalki Bolesława Prusa
i Ludzi bezdomnych Stefana śeromskiego, porównaj kreacje nauczycielek.
Zinterpretuj ich postawy w kontekście postaw głównych bohaterów dzieł :
Wokulskiego i Judyma.
Bolesław Prus Lalka (fragment)
Pani Meliton przeszła twardą szkołę Ŝycia, w której nauczyła się nawet lekcewaŜyć
powszechnie przyjęte opinie. Za młodu mówiono jej powszechnie, Ŝe panna ładna i dobra,
choćby nie miała majątku, moŜe jednak wyjść za mąŜ. Była dobrą i ładną, lecz za mąŜ nie
wyszła. Później mówiono równieŜ powszechnie, Ŝe wykształcona nauczycielka zdobywa
sobie miłość pupilów i szacunek ich rodziców. Była wykształconą, nawet zamiłowaną
nauczycielką, lecz mimo to pupilki jej dokuczały, a ich rodzice drwili z niej od pierwszego
śniadania do kolacji. Potem czytała duŜo romansów, w których powszechnie dowodzono,
Ŝe zakochani ksiąŜęta, hrabiowie i baronowie są ludźmi szlachetnymi, którzy w zamian
za serce mają zwyczaj oddawać ubogim nauczycielkom rękę. JakoŜ oddała serce młodemu
i szlachetnemu hrabiemu, lecz - nie pozyskała jego ręki.
JuŜ po trzydziestym roku Ŝycia wyszła za mąŜ za podstarzałego guwernera, Melitona,
w tym jedynie celu, aŜeby moralnie podźwignąć człowieka, który nieco się upijał.
NowoŜeniec jednak po ślubie więcej pił aniŜeli przed ślubem, a małŜonkę, dźwigającą go
moralnie, czasami okładał kijem.
Gdy umarł, podobno na ulicy, pani Melton, odprowadziwszy go na cmentarz
i przekonawszy się, Ŝe jest niezawodnie zakopany, wzięła na opiekę psa; znowu bowiem
powszechnie mówiono, Ŝe pies jest najwdzięczniejszym stworzeniem. Istotnie, był
1 Dymurier - generał przysłany przez Francję konfederatom barskim jako organizator wojskowy; usunął się, nie
spełniwszy zadania.
2 Napoleon, urodzony na Korsyce, z rodziny wywodzącej się z pnia włoskiego: Bonaparte.
3 fizylier (fr. fusilier) - strzelec pieszy.
4 niemieckich - w znaczeniu: cudzoziemskich; nazwy są bowiem faktycznie francuskie.
5 Nazwy Tartary częściej uŜywano w dawnej Polsce, kojarząc ją z łac. Tartarus - podziemie, piekło.
6 Maciek uŜywa tu zwrotu ze starej pieśni ludowej.
10
Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu
Materiał ćwiczeniowy z języka polskiego
Poziom podstawowy
wdzięcznym, dopóki nie wściekł się i nie pokąsał słuŜącej, co samą panią Meliton
przyprawiło o cięŜką chorobę.
Pół roku leŜała w szpitalu, w osobnym gabinecie, samotna i zapomniana przez swoje
pupilki, ich rodziców i hrabiów, którym oddawała serce. Był czas do rozmyślań. ToteŜ gdy
wyszła stamtąd chuda, stara, z posiwiałymi i przerzedzonymi włosami, znowu zaczęto mówić
powszechnie, Ŝe - choroba zmieniła ją do niepoznania.

\n\n

Nie była juŜ nauczycielką, ale rekomendowała nauczycielki; nie myślała
o zamąŜpójściu, ale swatała młode pary; nikomu nie oddawała swego serca, ale we własnym
mieszkaniu ułatwiała schadzki zakochanym. śe zaś kaŜdy i za wszystko musiał jej płacić,
więc miała trochę pieniędzy i z nich Ŝyła.
Bolesław Prus, Lalka, PIW, Warszawa 1968.
Stefan śeromski Ludzie bezdomni (fragment)
26 listopada. Cicho, cichutko umarła panna L. W niczyim sercu zapewne nie zostawiła
uczucia głębokiego Ŝalu. Kochano ją, jeŜeli tak moŜna powiedzieć, przez obowiązek. Mój
BoŜe, a nieraz najgorsze osoby, gdy umierają, budzą Ŝal Ŝywy i szczery. KtóŜ moŜe być
poczytywany za wzór nie tylko człowieka, ale za wzór ucznia Chrystusowego, jeśli nie ona, ta
matka-panna? To była nie tylko istota duchem czysta, ale przedziwnie czysta ciałem, jeden
z posłańców BoŜych, co na wzór Jego trzciny chwiejącej się nie złamie i lnu kurzącego się nie
przygasi, jak mówi święty Mateusz. Całe Ŝycie spędziła w nauczycielstwie jakby w jakimś
zakonie. MoŜe i ona miała wady ukryte, moŜe w tajemnicy przed bystrzejszym okiem
popełniała jakie grzechy, o których nikt nie wie, ale po handlarsku waŜąc jej Ŝycie, owo Ŝycie
ośmieszonej starej nauczycielki, nie znajduję w nim występku. Praca, głucha praca - praca-
instynkt, praca-namiętność, praca-idea, ułoŜona systematycznie jak teoremat geometrii.
śycie rozłoŜone na lata i kwartały szkolne, a z jego rozkoszy czerpanie tylko owoców
rodzinnej kultury. Nie widziałam nikogo, kto by się tak radował istotnym "weselem wielkim",
kiedy zjawiały się w literaturze piękne dzieła, jak "Potop" albo "Faraon". Ona doprawdy czuła
się szczęśliwą, Ŝe Ŝyje w tym samym czasie, kiedy tworzy Sienkiewicz, a portret tego pisarza
miała w swej izdebce opleciony bluszczem.
( ) Oto entuzjazm zaklęła w pracę, wtłoczyła go wewnątrz swoich obowiązków. Było to
trudne, z pewnością trudne, takie skroplenie uniesienia. Trzeba było powoli, w ciągu całego
szeregu lat wytwarzać system, murowany system. Tak uczyć gramatyki, stylistyki, uczyć
pisania, jak to czyniła panna L. juŜ nikt nie potrafi. W tej nauce pedanckiej, prawie
dokuczliwej, zajadłej, był właśnie entuzjazm.
U trumny panny L. postanowiłam sobie naśladować ją. (…) A więc: 1) tłamsić
w sobie upadki, osłabienia, czułości, a głównie, głównie, głównie wzdychający smutek;

\n
  1. ciągle podniecać wytrwałość i kształtować wolę; 3) układać z premedytacją i krytyką plan
\n

zajęć; 4) ściśle wykonywać, co się po rozwadze zdecyduje, choćby kije z nieba leciały.
To w szczególności. A w ogóle: zachowywać czystość duszy i nie dawać do siebie przystępu
niczemu podłemu. Wprost nie dawać przystępu. JeŜeli bierze na siebie formę kuszącą jako
nowoczesność, nowotność, uderzać łajdactwo w piersi całą mocą ducha. (…)
A jeszcze rzecz jedna. Czy Ŝycie panny L. byłoby równie poŜyteczne, gdyby została
męŜatką i miała dzieci, a właściwie, czy byłoby poŜyteczniej dla świata, gdyby zamiast tylu
uczennic wychowała dobrze tylko swe dzieci? I czyby je wychowała tak dobrze? Zdaje mi
się, Ŝe to jest równieŜ macierzyństwo, a raczej macierzyństwo wyŜszego stopnia, tak
kształtować dusze ludzkie, jak to panna L. czyniła.
Stefan śeromski, Ludzie bezdomni, KsiąŜka i Wiedza, Warszawa 1980.
Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu
11
Materiał ćwiczeniowy z języka polskiego
Poziom podstawowy
na temat nr
12
Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu
Materiał ćwiczeniowy z języka polskiego
Poziom podstawowy
Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu
13
Materiał ćwiczeniowy z języka polskiego
Poziom podstawowy
14
Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu
Materiał ćwiczeniowy z języka polskiego
Poziom podstawowy
Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu
15
Materiał ćwiczeniowy z języka polskiego
Poziom podstawowy
BRUDNOPIS (nie podlega ocenie)

","solutions":[]}