{"id":"jezyk-polski-2017-maj-matura-stara-podstawowa/zad/14","paper_id":"jezyk-polski-2017-maj-matura-stara-podstawowa","number":"14","points":2,"ptype":"closed","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 14. (2 pkt)\nWypisz z akapitu 5. tezę i podaj argument ją uzasadniający.\nTeza:\nArgument:\nPoziom podstawowy\nMPO_1P\nCzęść II - pisanie własnego tekstu w związku z tekstem literackim zamieszczonym\nw arkuszu. Wybierz temat i napisz wypracowanie (co najmniej dwie strony,\ntj. około 250 słów).\nTemat 1. Jak literatura czasów niewoli ukazuje bohaterów narodowych dziejów?\nPorównaj portrety wodzów przedstawione w podanych fragmentach: Potopu\nHenryka Sienkiewicza i Glorii victis4 Elizy Orzeszkowej. Zwróć uwagę na\nsposób ukazania postaci.\nPOTOP\nJakoż twarz Czarnieckiego nosiła liczne ślady ospy i w chwilach wielkiego wzruszenia\nalbo niepokoju pokrywała się białawymi i ciemnymi cętkami. Że zaś rysy miał ostre, bardzo\nwysokie czoło, na nim chmurne jowiszowe brwi, nos zagięty i wzrok po prostu\nprzeszywający, więc gdy jeszcze przyszły nań owe piętna, stawał się straszny. Kozacy\nprzezwali go swego czasu rabym psem, ale wedle słuszności więcej był do rabego orła\npodobny, a gdy bywało, prowadził lud do ataku z rozwianą na kształt olbrzymich skrzydeł\nburką, wtedy to podobieństwo uderzało swoich i nieprzyjaciół.\nWzbudzał też strach w jednych i drugich. Za czasów kozackich wojen dowódcy\npotężnych watah tracili głowy, gdy przyszło im przeciw Czarnieckiemu działać. Sam\nChmielnicki bał się go, a zwłaszcza jego rad, których królowi udzielał. One to sprowadziły na\nkozactwo straszliwą klęskę pod Beresteczkiem. Lecz sława jego wyrosła głównie po\nberesteckiej, gdy na współkę z Tatary przebiegał na kształt płomienia stepy, wygniatał do cna\nzbuntowane roje, brał szturmem miasta, okopy, rzucając się z szybkością wichru z jednego\nkońca Ukrainy w drugi.\nZ tą samą zaciekłą wytrwałością szarpał teraz Szwedów. „Czarniecki nie wybije, ale\nwykradnie mi wojsko” - mówił Karol Gustaw. Lecz właśnie Czarnieckiemu uprzykrzyło się\njuż wykradać; mniemał, że przyszedł czas bić, zaś brakło mu zupełnie armat, piechoty, bez\nktórych stanowczo nie można było nic ważniejszego wskórać; dlatego tak pragnął połączyć\nsię z Lubomirskim, który wprawdzie także małą miał ilość armat, ale wiódł ze sobą piechoty,\nzłożone z górali. Te, jakkolwiek niezbyt jeszcze wyćwiczone, były już przecie nieraz w ogniu\ni mogły od biedy być użyte przeciw niezrównanym pieszym zastępom Karola Gustawa.\nHenryk Sienkiewicz, Potop, Warszawa 1966.\nGLORIA VICTIS\nWodzem ich był człowiek świętego imienia, które brzmiało: Romuald Traugutt. Pytasz,\ndlaczego świętym jest to imię? Albowiem według przykazania Pana opuścił on żonę i dzieci,\ndostatki i spokój, wszystko, co pieści, wszystko, co raduje i jest życia ponętą, czarem,\nskarbem, szczęściem, a wziąwszy na ramiona krzyż narodu swego, poszedł za idącym ziemią\ntą słupem ognistym i w nim zgorzał. […]\nPo razy wiele w czasach dalekich spod głazu niewoli, który tę ziemię tłoczył, wzbijał się\nbył słup ognisty ku obiecanej krainie wolności wiodący i gromady ludzi za nim szły. Wzbił\nsię i teraz, gromady ludzi za nim poszły, ta była jedną z nich, a on jej przywodził.\nWidziałyśmy jego czarnowłosą głowę z oczyma myśliciela i uśmiechem dziecka. Oczy miał\nmądre, smutne - podobno bratem bliźniaczym mądrości bywa u ludzi smutek - a uśmiech\n4 Gloria victis - (łac.) chwała zwyciężonym.\nPoziom podstawowy\nMPO_1P\nświeży, perłowy, z kroplą słodyczy dziecięcej albo niewieściej. Przez czoło śniade palec\ntragicznych przeznaczeń wcześnie przeciągnął mu zmarszczkę surową, niekiedy aż groźną.\nI głos jego słyszałyśmy z brzmieniem jak stal dzwoniącym, rozkazującym, niekiedy aż\ngroźnym. Tak grzmieć musiał w wąwozie termopilskim głos Leonidasa. […]\nCzy Leonidas wiedział, że gdy wąwóz termopilski trupami hufca swojego zasypia, stopa\nniewoli ziemi greckiej nie dosięże! Jeżeli wiedział, błogo mu było uściełać tę krwawą zaporę\ni jako pieczęć składać na niej siebie!\nTen nie wiedział. W orężnych sprawach ludzkich biegłym był, biegłość ta\nw dalekowidztwo wzrok mu zaostrzała, spostrzegał wyłaniającą się zza dnia ofiar i boju\npotworną, czarną noc. Jednak szedł i prowadził, bo taką była moc słupa ognistego, który\nwówczas nad ziemią wzbił się, taką tęsknota za obiecaną krainą wolności i takim był krzyż\nnarodu jego ciężki, nieznośny…\nEliza Orzeszkowa, Opowiadania, Warszawa 1979.\nTemat 2. Analizując wiersz Czesława Miłosza Rzeki, zwróć uwagę na to, jak motyw rzeki\nzostał wykorzystany do poetyckiej refleksji o człowieku i jego życiu.\nRZEKI\nPod rozmaitymi imionami was tylko sławiłem, rzeki!\nWy jesteście mleko i miód, i miłość, i śmierć, i taniec.\nOd źródła w tajemnych grotach bijącego spośród omszałych kamieni,\nGdzie bogini ze swoich dzbanów nalewa wodę żywą,\nOd jasnych zdrojów na murawach, pod którymi szemrzą poniki5,\nZaczyna się wasz bieg i mój bieg, i zachwyt, i przemijanie.\nNa słońce wystawiałem twarz, nagi, sterujący z rzadka zanurzeniem wiosła,\nI mknęły dębowe lasy, łąki, sosnowy bór,\nZa każdym zakrętem otwierała się przede mną ziemia obietnicy,\nDymy wiosek, senne stada, loty jaskółek brzegówek, piaskowe obrywy.\nPowoli, krok za krokiem, wstępowałem w wasze wody\nI nurt mnie podejmował milcząco za kolana,\nAż powierzyłem się, i uniósł mnie, i płynąłem\nPrzez wielkie odbite niebo triumfalnego południa.\nI byłem na waszych brzegach o zaczęciu letniej nocy,\nKiedy wytacza się pełnia i łączą się usta w obrzędzie.\nI szum wasz koło przystani, jak wtedy w sobie słyszę\nNa przywołanie, objęcie, i na ukojenie.\nZ biciem we wszystkie dzwony zatopionych miast odchodzimy.\nZapomnianych witają poselstwa dawnych pokoleń.\nA pęd wasz nieustający zabiera dalej i dalej.\nI ani jest, ani było. Tylko trwa wieczna chwila.\n[1980]\nCzesław Miłosz, Wiersze wszystkie, Kraków 1998.\n5 Ponik - potoczek, strumyk wytryskający spod ziemi.\nPoziom podstawowy\nMPO_1P\nna temat nr\nPoziom podstawowy\nMPO_1P\nPoziom podstawowy\nMPO_1P\nPoziom podstawowy\nMPO_1P\nPoziom podstawowy\nMPO_1P\nPoziom podstawowy\nMPO_1P\nPoziom podstawowy\nMPO_1P\nPoziom podstawowy\nMPO_1P\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14. (0-2)\nKorzystanie z informacji.\nOdczytuje i rozumie intencje autora; rozumie główną myśl\ntekstu.\nSchemat punktowania\n2 p.- wypisanie tezy i podanie trafnego argumentu.\n1 p.- wypisanie tezy, ale podanie błędnego argumentu lub niepodanie argumentu.\n0 p. - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi.\nPrawidłowe rozwiązanie\nTeza: „[…] podział na kulturę wysoką i niską mimo wszystko jest dziś anachroniczny”.\nPrzykładowy argument: Gatunki fantasy i science fiction wciąż zaliczane są do literatury\npopularnej, podczas gdy wiele tych dzieł osiąga wysoką jakość artystyczną i ma dużą wartość\npoznawczą.\nJeśli zdający nie wypisze tezy, ale poda tylko argument, otrzymuje 0 punktów.\nCzęść II\nTworzenie informacji\nNapisanie własnego tekstu w związku z tekstem literackim\nzamieszczonym w arkuszu.\nTemat 1. Jak literatura czasów niewoli ukazuje bohaterów narodowych dziejów?\nPorównaj portrety wodzów przedstawione w podanych fragmentach: Potopu\nHenryka Sienkiewicza i Glorii victis Elizy Orzeszkowej. Zwróć uwagę na sposób\nukazania postaci.\nI. ROZWINIĘCIE TEMATU (maksymalnie 25 punktów)\n1. Wstępne rozpoznanie tekstów\n0-1\nnp.:\na. utwory powstałe w czasie zaborów (chwile narodowej klęski),\nb. ukazanie wzorców postaw patriotycznych,\nc. cel powstania utworów: podniesienie Polaków na duchu,\nd. narracja trzecioosobowa, różnica stylu,\ne. przedstawienie bohaterów: Czarniecki - wielki dowódca wojskowy, Traugutt - dyktator\npowstania styczniowego.\nPortrety wodzów\nPotop\n0-9\nnp.:\n2. Wygląd, np.:\na. ostre rysy, wysokie czoło, jowiszowe brwi,\nb. przeszywający wzrok,\nc. budzi strach i respekt we wrogach,\nd. podobny do orła.\n3. Cechy osobowości, np.:\na. impulsywność, przerażający w chwili gniewu,\nb. władczość,\nc. stanowczość, nieugiętość,\nd. wierność w służbie króla i ojczyzny,\n4. Sposób działania, np.:\na. doradca króla,\nb. zwycięzca (dowódcy potężnych watah tracili głowy, gdy przyszło im przeciw Czarnieckiemu\ndziałać, wygniatał do cna zbuntowane roje, brał szturmem miasta, okopy),\nc. szybkość działania (przebiegał na kształt płomienia stepy, rzucając się z szybkością wichru\nz jednego końca Ukrainy w drugi),\nd. wytrwałość (z zaciekłą wytrwałością szarpał teraz Szwedów),\ne. z sukcesem stosuje taktykę wojny szarpanej (Czarniecki nie wybije, ale wykradnie mi\nwojsko),\nf. dobry taktyk i strateg (potrafi w razie potrzeby zmienić sposób walki: przymierze\nz Lubomirskim, konieczność utworzenia dużej armii).\nGloria victis\n0-9\nnp.:\n5. Wygląd zewnętrzny, np.:\na) kontrastujący z cechami osobowości (oczy myśliciela i wygląd dziecka),\nb) czarnowłosa głowa, oczy smutne, mądre; uśmiech świeży, perłowy.\n6. Cechy osobowości, np.:\na. wielkość moralna, heroizm,\nb. spokój i stanowczość,\nc. wzbudzanie posłuchu (autorytet: głos jego z brzmieniem jak stal dzwoniącym, rozkazującym,\nniekiedy aż groźnym),\nd. porównanie do Leonidasa (Tak grzmieć musiał w wąwozie termopilskim głos Leonidasa),\ne. smutek i cierpienie,\nf. narodowy święty (człowiek świętego imienia, wziąwszy na ramiona krzyż narodu swego).\n7. Sposób działania, np.:\na. biegłość w dowodzeniu (W orężnych sprawach ludzkich biegłym był),\nb. wyrzeczenie się osobistego szczęścia (opuścił on żonę i dzieci, dostatki i spokój),\nc. świadomość nadchodzącej klęskę (spostrzegał wyłaniającą się zza dnia ofiar i boju\npotworną, czarną noc),\nd. ofiarność i wierność do końca sprawie wolności ojczyzny (śmierć).\n8. Sposób ukazania postaci\n0-2\nnp.:\na. Czarniecki - ukazany jako zwycięski wódz, budzący respekt swą biegłością strategiczną,\nwiernością i poświęceniem dla ojczyzny,\nb. Traugutt - ukazany jako męczennik narodowej sprawy, powołany przez Boga do walki\n(według przykazania Pana),\nc. uwznioślenie bohaterów, ukazanie wyjątkowości i niezwykłości ich poświęcenia (elementy\nstylizacji biblijnej w Gloria victis),\nd. znaczenie ukazanych postaci dla Polaków żyjących w niewoli.\n9. Konteksty interpretacyjne, np.:\n0-1\na. historycznoliteracki,\nb. historyczny\n10. Podsumowanie\n0-3\npełne, np.: obydwa teksty ukazują bohaterskich wodzów, Czarniecki to symbol zwycięstwa,\nTraugutt nieuchronnej ale bohaterskiej klęski. Obydwaj są godni podziwu. Pierwszy z nich\nbudzi głównie strach i podziw, drugi podziw heroiczną, skazaną na klęskę, walką;\n(3p.)\nczęściowe, np.: wskazanie niektórych podobieństw i różnic;\n(2p.)\npróba podsumowania, np.: wskazanie, że w obu tekstach dostrzec można poświęcenie\ni determinację wodzów w walce o wolność ojczyzny.\n(1p.)\nTemat 2. Analizując wiersz Czesława Miłosza Rzeki, zwróć uwagę na to, jak motyw rzeki\nzostał wykorzystany do poetyckiej refleksji o człowieku i jego życiu.\nI. ROZWINIĘCIE TEMATU (maksymalnie 25 punktów)\n1. Wstępne rozpoznanie\n(0-3)\nnp.:\na. liryka refleksyjna - refleksja poety o roli rzek w życiu i twórczości,\nb. wypowiedź w 1 os. lp.,\nc. osobisty, emocjonalny stosunek do rzek,\nd. ukazanie relacji miedzy biegiem rzek a biegiem życia człowieka.\n2. Obraz rzek i sposób ich ukazania w utworze\n(0-8)\nnp.:\na. apostrofa do rzek pamiętanych z rodzinnych stron i różnych okresów życia,\nb. antropomorfizacja rzek,\nc. pozorna rozmowa (monolog skierowany do rzek),\nd. nadanie wypowiedzi charakteru wspomnienia (szum wasz koło przystani, jak wtedy w sobie\nsłyszę),\ne. ukazanie rzek jako kwintesencji życia (Wy jesteście i miód i miłość i śmierć i taniec),\nf. początek rzek jest nieznany, tajemniczy, niejednakowy,\ng. rozwijają się z małych strumyczków,\nh. płyną nieustannie wartkim nurtem,\ni. mijają świat widoczny wzdłuż ich brzegów,\nj. są świadkami i towarzyszkami życia człowieka,\nk. są wieczne, znane kolejnym pokoleniom,\nl. są częścią krajobrazu, ale też częścią doświadczenia człowieka.\n3. Związek rzek z życiem człowieka\n(0-10)\nnp.:\na. wykorzystanie motywu panta rhei (wszystko płynie),\nb. początek życia człowieka jest równie nieznany, jak źródła rzek (Zaczyna się wasz bieg i mój\nbieg),\nc. rzeka i człowiek jako cząstki przyrody,\nd. ukazanie wody jako źródła wszelkiego życia aqua vitae (Gdzie bogini ze swoich dzbanów\nnalewa wodę żywą),\ne. nurt rzeki jako nurt życia (wstępowałem w wasze wody/I nurt mnie podejmował milcząco za\nkolana),\nf. płynąca woda jako symbol życiowych doświadczeń, ale też przemijania (rzeka czasu),\ng. baśniowość,\nh. ograniczony wpływ człowieka unoszonego przez nurt życia (rzeki) na jego bieg (sterujący\nz rzadka zanurzeniem wiosła),\ni. wskazanie, że rzeka podobnie jak życie otwiera przed człowiekiem nieznane przestrzenie,\nnowe nadzieje i pespektywy (Za każdym zakrętem otwierała się przede mną ziemia obietnicy),\nj. zmienność krajobrazów mijanych z nurtem rzeki jako odzwierciedlenie poznawania świata,\nk. płynąca rzeka jako odzwierciedlenie etapów życia człowieka: dorastania (powoli, krok za\nkrokiem, wstępowałem w wasze wody), inicjacji (byłem na waszych brzegach o zaczęciu letniej\nnocy, […]//Kiedy wytacza się pełnia i łączą się usta w obrzędzie) dojrzałości triumfalne\npołudnie), spełnienia (Kiedy wytacza się pełnia), śmierci (na ukojenie),\nl. podobnie jak woda płynąca w rzekach życie człowieka przemija, ludzie odchodzą\nw zapomnienie, dołączają do minionych pokoleń (Z biciem we wszystkie dzwony zatopionych\nmiast odchodzimy /zapomnianych witają poselstwa dawnych pokoleń),\nm. paradoksalność puenty - płynąca rzeka zostaje i trwa (Tylko trwa wieczna chwila) -\njednostka i pokolenia przemijają jakby porwane nurtem rzeki (A pęd wasz nieustający zabiera\ndalej i dalej).\n4. Konteksty interpretacyjne\n0-1\nnp.:\na. filozoficzny (panta rhei - teoria zmienności Heraklita z Efezu),\nb. literacki (np. wiersze Baczyńskiego, Szymborskiej),\nc. biograficzny.\n5. Podsumowanie\n0-3\npełne, np: wskazanie sposobu wykorzystania motywu rzeki, związku rzek z życiem człowieka\noraz odwołanie się do wybranego kontekstu;\n(3p.)\nczęściowe, np: wskazanie sposobu wykorzystania motywu rzeki i związku rzek z życiem\nczłowieka;\n(2p.)\npróba podsumowania, np.: dostrzeżenie, że ukazane w wierszu rzeki mają związek z życiem\nczłowieka.\n(1p.)\nII. KOMPOZYCJA (maksymalnie 5 punktów)\nKompozycję wypracowania ocenia się wtedy, gdy przyznane zostały punkty za rozwinięcie tematu.\n- podporządkowana zamysłowi funkcjonalnemu wobec tematu, spójna wewnętrznie;\nprzejrzysta i logiczna; pełna konsekwencja w układzie graficznym;\n5 p.\n- uporządkowana wobec przyjętego kryterium, spójna; graficzne wyodrębnienie głównych\nczęści;\n3 p.\n- wskazująca na podjęcie próby porządkowania myśli, na ogół spójna.\n1 p.\nUwaga: jeśli powyższe kryteria nie zostały spełnione, nie przyznaje się punktów.\nIII. STYL (maksymalnie 5 punktów)\n- jasny, żywy, zgodny z zastosowaną formą wypowiedzi, urozmaicona leksyka;\n5 p.\n- zgodny z zastosowana formą wypowiedzi, na ogół jasny, wystarczająca leksyka;\n3 p.\n- na ogół komunikatywny, dopuszczalne schematy językowe.\n1 p.\nUwaga: jeśli powyższe kryteria nie zostały spełnione, nie przyznaje się punktów.\nIV. JĘZYK (maksymalnie 12 punktów)\n- język w całej pracy komunikatywny, poprawna, urozmaicona składnia, poprawne:\nsłownictwo, frazeologia, fleksja;\n12 p.\n- język w całej pracy komunikatywny, poprawne: składnia, słownictwo, frazeologia i fleksja;\n9 p.\n- język w całej pracy komunikatywny, poprawna fleksja, w większości poprawne: składnia,\nsłownictwo, frazeologia;\n6 p.\n- język w pracy komunikatywny mimo błędów składniowych, leksykalnych (słownictwo\ni frazeologia), fleksyjnych;\n3 p.\n- język w pracy komunikatywny mimo błędów fleksyjnych, licznych błędów składniowych,\nleksykalnych.\n1 p.\nUwaga: jeśli powyższe kryteria nie zostały spełnione, nie przyznaje się punktów.\nV. ZAPIS (maksymalnie 3 punkty)\n- bezbłędna ortografia, poprawna interpunkcja (nieliczne błędy);\n3 p.\n- poprawna ortografia (nieliczne błędy II stopnia), na ogół poprawna interpunkcja;\n2 p.\n- poprawna ortografia (nieliczne błędy różnego stopnia), interpunkcja niezakłócająca\nkomunikacji (mimo różnych błędów).\n1 p.\nUwaga: jeśli powyższe kryteria nie zostały spełnione, nie przyznaje się punktów.\nVI. SZCZEGÓLNE WALORY PRACY\n0-4","solution":null,"image":"img/jezyk-polski-2017-maj-matura-stara-podstawowa/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2017 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 14. (2 pkt)<br>Wypisz z akapitu 5. tezę i podaj argument ją uzasadniający.<br>Teza:<br>Argument:<br>Poziom podstawowy<br>MPO_1P<br>Część II - pisanie własnego tekstu w związku z tekstem literackim zamieszczonym<br>w arkuszu. Wybierz temat i napisz wypracowanie (co najmniej dwie strony,<br>tj. około 250 słów).<br>Temat 1. Jak literatura czasów niewoli ukazuje bohaterów narodowych dziejów?<br>Porównaj portrety wodzów przedstawione w podanych fragmentach: Potopu<br>Henryka Sienkiewicza i Glorii victis4 Elizy Orzeszkowej. Zwróć uwagę na<br>sposób ukazania postaci.<br>POTOP<br>Jakoż twarz Czarnieckiego nosiła liczne ślady ospy i w chwilach wielkiego wzruszenia<br>albo niepokoju pokrywała się białawymi i ciemnymi cętkami. Że zaś rysy miał ostre, bardzo<br>wysokie czoło, na nim chmurne jowiszowe brwi, nos zagięty i wzrok po prostu<br>przeszywający, więc gdy jeszcze przyszły nań owe piętna, stawał się straszny. Kozacy<br>przezwali go swego czasu rabym psem, ale wedle słuszności więcej był do rabego orła<br>podobny, a gdy bywało, prowadził lud do ataku z rozwianą na kształt olbrzymich skrzydeł<br>burką, wtedy to podobieństwo uderzało swoich i nieprzyjaciół.<br>Wzbudzał też strach w jednych i drugich. Za czasów kozackich wojen dowódcy<br>potężnych watah tracili głowy, gdy przyszło im przeciw Czarnieckiemu działać. Sam<br>Chmielnicki bał się go, a zwłaszcza jego rad, których królowi udzielał. One to sprowadziły na<br>kozactwo straszliwą klęskę pod Beresteczkiem. Lecz sława jego wyrosła głównie po<br>beresteckiej, gdy na współkę z Tatary przebiegał na kształt płomienia stepy, wygniatał do cna<br>zbuntowane roje, brał szturmem miasta, okopy, rzucając się z szybkością wichru z jednego<br>końca Ukrainy w drugi.<br>Z tą samą zaciekłą wytrwałością szarpał teraz Szwedów. „Czarniecki nie wybije, ale<br>wykradnie mi wojsko” - mówił Karol Gustaw. Lecz właśnie Czarnieckiemu uprzykrzyło się<br>już wykradać; mniemał, że przyszedł czas bić, zaś brakło mu zupełnie armat, piechoty, bez<br>których stanowczo nie można było nic ważniejszego wskórać; dlatego tak pragnął połączyć<br>się z Lubomirskim, który wprawdzie także małą miał ilość armat, ale wiódł ze sobą piechoty,<br>złożone z górali. Te, jakkolwiek niezbyt jeszcze wyćwiczone, były już przecie nieraz w ogniu<br>i mogły od biedy być użyte przeciw niezrównanym pieszym zastępom Karola Gustawa.<br>Henryk Sienkiewicz, Potop, Warszawa 1966.<br>GLORIA VICTIS<br>Wodzem ich był człowiek świętego imienia, które brzmiało: Romuald Traugutt. Pytasz,<br>dlaczego świętym jest to imię? Albowiem według przykazania Pana opuścił on żonę i dzieci,<br>dostatki i spokój, wszystko, co pieści, wszystko, co raduje i jest życia ponętą, czarem,<br>skarbem, szczęściem, a wziąwszy na ramiona krzyż narodu swego, poszedł za idącym ziemią<br>tą słupem ognistym i w nim zgorzał. […]<br>Po razy wiele w czasach dalekich spod głazu niewoli, który tę ziemię tłoczył, wzbijał się<br>był słup ognisty ku obiecanej krainie wolności wiodący i gromady ludzi za nim szły. Wzbił<br>się i teraz, gromady ludzi za nim poszły, ta była jedną z nich, a on jej przywodził.<br>Widziałyśmy jego czarnowłosą głowę z oczyma myśliciela i uśmiechem dziecka. Oczy miał<br>mądre, smutne - podobno bratem bliźniaczym mądrości bywa u ludzi smutek - a uśmiech<br>4 Gloria victis - (łac.) chwała zwyciężonym.<br>Poziom podstawowy<br>MPO_1P<br>świeży, perłowy, z kroplą słodyczy dziecięcej albo niewieściej. Przez czoło śniade palec<br>tragicznych przeznaczeń wcześnie przeciągnął mu zmarszczkę surową, niekiedy aż groźną.<br>I głos jego słyszałyśmy z brzmieniem jak stal dzwoniącym, rozkazującym, niekiedy aż<br>groźnym. Tak grzmieć musiał w wąwozie termopilskim głos Leonidasa. […]<br>Czy Leonidas wiedział, że gdy wąwóz termopilski trupami hufca swojego zasypia, stopa<br>niewoli ziemi greckiej nie dosięże! Jeżeli wiedział, błogo mu było uściełać tę krwawą zaporę<br>i jako pieczęć składać na niej siebie!<br>Ten nie wiedział. W orężnych sprawach ludzkich biegłym był, biegłość ta<br>w dalekowidztwo wzrok mu zaostrzała, spostrzegał wyłaniającą się zza dnia ofiar i boju<br>potworną, czarną noc. Jednak szedł i prowadził, bo taką była moc słupa ognistego, który<br>wówczas nad ziemią wzbił się, taką tęsknota za obiecaną krainą wolności i takim był krzyż<br>narodu jego ciężki, nieznośny…<br>Eliza Orzeszkowa, Opowiadania, Warszawa 1979.<br>Temat 2. Analizując wiersz Czesława Miłosza Rzeki, zwróć uwagę na to, jak motyw rzeki<br>został wykorzystany do poetyckiej refleksji o człowieku i jego życiu.<br>RZEKI<br>Pod rozmaitymi imionami was tylko sławiłem, rzeki!<br>Wy jesteście mleko i miód, i miłość, i śmierć, i taniec.<br>Od źródła w tajemnych grotach bijącego spośród omszałych kamieni,<br>Gdzie bogini ze swoich dzbanów nalewa wodę żywą,<br>Od jasnych zdrojów na murawach, pod którymi szemrzą poniki5,<br>Zaczyna się wasz bieg i mój bieg, i zachwyt, i przemijanie.<br>Na słońce wystawiałem twarz, nagi, sterujący z rzadka zanurzeniem wiosła,<br>I mknęły dębowe lasy, łąki, sosnowy bór,<br>Za każdym zakrętem otwierała się przede mną ziemia obietnicy,<br>Dymy wiosek, senne stada, loty jaskółek brzegówek, piaskowe obrywy.<br>Powoli, krok za krokiem, wstępowałem w wasze wody<br>I nurt mnie podejmował milcząco za kolana,<br>Aż powierzyłem się, i uniósł mnie, i płynąłem<br>Przez wielkie odbite niebo triumfalnego południa.<br>I byłem na waszych brzegach o zaczęciu letniej nocy,<br>Kiedy wytacza się pełnia i łączą się usta w obrzędzie.<br>I szum wasz koło przystani, jak wtedy w sobie słyszę<br>Na przywołanie, objęcie, i na ukojenie.<br>Z biciem we wszystkie dzwony zatopionych miast odchodzimy.<br>Zapomnianych witają poselstwa dawnych pokoleń.<br>A pęd wasz nieustający zabiera dalej i dalej.<br>I ani jest, ani było. Tylko trwa wieczna chwila.<br>[1980]<br>Czesław Miłosz, Wiersze wszystkie, Kraków 1998.<br>5 Ponik - potoczek, strumyk wytryskający spod ziemi.<br>Poziom podstawowy<br>MPO_1P<br>na temat nr<br>Poziom podstawowy<br>MPO_1P<br>Poziom podstawowy<br>MPO_1P<br>Poziom podstawowy<br>MPO_1P<br>Poziom podstawowy<br>MPO_1P<br>Poziom podstawowy<br>MPO_1P<br>Poziom podstawowy<br>MPO_1P<br>Poziom podstawowy<br>MPO_1P<br>BRUDNOPIS (nie podlega ocenie)</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 14. (0-2)<br>Korzystanie z informacji.<br>Odczytuje i rozumie intencje autora; rozumie główną myśl<br>tekstu.<br>Schemat punktowania<br>2 p.- wypisanie tezy i podanie trafnego argumentu.<br>1 p.- wypisanie tezy, ale podanie błędnego argumentu lub niepodanie argumentu.<br>0 p. - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi.<br>Prawidłowe rozwiązanie<br>Teza: „[…] podział na kulturę wysoką i niską mimo wszystko jest dziś anachroniczny”.<br>Przykładowy argument: Gatunki fantasy i science fiction wciąż zaliczane są do literatury<br>popularnej, podczas gdy wiele tych dzieł osiąga wysoką jakość artystyczną i ma dużą wartość<br>poznawczą.<br>Jeśli zdający nie wypisze tezy, ale poda tylko argument, otrzymuje 0 punktów.<br>Część II<br>Tworzenie informacji<br>Napisanie własnego tekstu w związku z tekstem literackim<br>zamieszczonym w arkuszu.<br>Temat 1. Jak literatura czasów niewoli ukazuje bohaterów narodowych dziejów?<br>Porównaj portrety wodzów przedstawione w podanych fragmentach: Potopu<br>Henryka Sienkiewicza i Glorii victis Elizy Orzeszkowej. Zwróć uwagę na sposób<br>ukazania postaci.<br>I. ROZWINIĘCIE TEMATU (maksymalnie 25 punktów)</p>\n<ol><li>Wstępne rozpoznanie tekstów</li></ol>\n<p>0-1<br>np.:<br>a. utwory powstałe w czasie zaborów (chwile narodowej klęski),<br>b. ukazanie wzorców postaw patriotycznych,<br>c. cel powstania utworów: podniesienie Polaków na duchu,<br>d. narracja trzecioosobowa, różnica stylu,<br>e. przedstawienie bohaterów: Czarniecki - wielki dowódca wojskowy, Traugutt - dyktator<br>powstania styczniowego.<br>Portrety wodzów<br>Potop<br>0-9<br>np.:</p>\n<ol><li>Wygląd, np.:</li></ol>\n<p>a. ostre rysy, wysokie czoło, jowiszowe brwi,<br>b. przeszywający wzrok,<br>c. budzi strach i respekt we wrogach,<br>d. podobny do orła.</p>\n<ol><li>Cechy osobowości, np.:</li></ol>\n<p>a. impulsywność, przerażający w chwili gniewu,<br>b. władczość,<br>c. stanowczość, nieugiętość,<br>d. wierność w służbie króla i ojczyzny,</p>\n<ol><li>Sposób działania, np.:</li></ol>\n<p>a. doradca króla,<br>b. zwycięzca (dowódcy potężnych watah tracili głowy, gdy przyszło im przeciw Czarnieckiemu<br>działać, wygniatał do cna zbuntowane roje, brał szturmem miasta, okopy),<br>c. szybkość działania (przebiegał na kształt płomienia stepy, rzucając się z szybkością wichru<br>z jednego końca Ukrainy w drugi),<br>d. wytrwałość (z zaciekłą wytrwałością szarpał teraz Szwedów),<br>e. z sukcesem stosuje taktykę wojny szarpanej (Czarniecki nie wybije, ale wykradnie mi<br>wojsko),<br>f. dobry taktyk i strateg (potrafi w razie potrzeby zmienić sposób walki: przymierze<br>z Lubomirskim, konieczność utworzenia dużej armii).<br>Gloria victis<br>0-9<br>np.:</p>\n<ol><li>Wygląd zewnętrzny, np.:</li></ol>\n<p>a) kontrastujący z cechami osobowości (oczy myśliciela i wygląd dziecka),<br>b) czarnowłosa głowa, oczy smutne, mądre; uśmiech świeży, perłowy.</p>\n<ol><li>Cechy osobowości, np.:</li></ol>\n<p>a. wielkość moralna, heroizm,<br>b. spokój i stanowczość,<br>c. wzbudzanie posłuchu (autorytet: głos jego z brzmieniem jak stal dzwoniącym, rozkazującym,<br>niekiedy aż groźnym),<br>d. porównanie do Leonidasa (Tak grzmieć musiał w wąwozie termopilskim głos Leonidasa),<br>e. smutek i cierpienie,<br>f. narodowy święty (człowiek świętego imienia, wziąwszy na ramiona krzyż narodu swego).</p>\n<ol><li>Sposób działania, np.:</li></ol>\n<p>a. biegłość w dowodzeniu (W orężnych sprawach ludzkich biegłym był),<br>b. wyrzeczenie się osobistego szczęścia (opuścił on żonę i dzieci, dostatki i spokój),<br>c. świadomość nadchodzącej klęskę (spostrzegał wyłaniającą się zza dnia ofiar i boju<br>potworną, czarną noc),<br>d. ofiarność i wierność do końca sprawie wolności ojczyzny (śmierć).</p>\n<ol><li>Sposób ukazania postaci</li></ol>\n<p>0-2<br>np.:<br>a. Czarniecki - ukazany jako zwycięski wódz, budzący respekt swą biegłością strategiczną,<br>wiernością i poświęceniem dla ojczyzny,<br>b. Traugutt - ukazany jako męczennik narodowej sprawy, powołany przez Boga do walki<br>(według przykazania Pana),<br>c. uwznioślenie bohaterów, ukazanie wyjątkowości i niezwykłości ich poświęcenia (elementy<br>stylizacji biblijnej w Gloria victis),<br>d. znaczenie ukazanych postaci dla Polaków żyjących w niewoli.</p>\n<ol><li>Konteksty interpretacyjne, np.:</li></ol>\n<p>0-1<br>a. historycznoliteracki,<br>b. historyczny</p>\n<ol><li>Podsumowanie</li></ol>\n<p>0-3<br>pełne, np.: obydwa teksty ukazują bohaterskich wodzów, Czarniecki to symbol zwycięstwa,<br>Traugutt nieuchronnej ale bohaterskiej klęski. Obydwaj są godni podziwu. Pierwszy z nich<br>budzi głównie strach i podziw, drugi podziw heroiczną, skazaną na klęskę, walką;<br>(3p.)<br>częściowe, np.: wskazanie niektórych podobieństw i różnic;<br>(2p.)<br>próba podsumowania, np.: wskazanie, że w obu tekstach dostrzec można poświęcenie<br>i determinację wodzów w walce o wolność ojczyzny.<br>(1p.)<br>Temat 2. Analizując wiersz Czesława Miłosza Rzeki, zwróć uwagę na to, jak motyw rzeki<br>został wykorzystany do poetyckiej refleksji o człowieku i jego życiu.<br>I. ROZWINIĘCIE TEMATU (maksymalnie 25 punktów)</p>\n<ol><li>Wstępne rozpoznanie</li></ol>\n<p>(0-3)<br>np.:<br>a. liryka refleksyjna - refleksja poety o roli rzek w życiu i twórczości,<br>b. wypowiedź w 1 os. lp.,<br>c. osobisty, emocjonalny stosunek do rzek,<br>d. ukazanie relacji miedzy biegiem rzek a biegiem życia człowieka.</p>\n<ol><li>Obraz rzek i sposób ich ukazania w utworze</li></ol>\n<p>(0-8)<br>np.:<br>a. apostrofa do rzek pamiętanych z rodzinnych stron i różnych okresów życia,<br>b. antropomorfizacja rzek,<br>c. pozorna rozmowa (monolog skierowany do rzek),<br>d. nadanie wypowiedzi charakteru wspomnienia (szum wasz koło przystani, jak wtedy w sobie<br>słyszę),<br>e. ukazanie rzek jako kwintesencji życia (Wy jesteście i miód i miłość i śmierć i taniec),<br>f. początek rzek jest nieznany, tajemniczy, niejednakowy,<br>g. rozwijają się z małych strumyczków,<br>h. płyną nieustannie wartkim nurtem,<br>i. mijają świat widoczny wzdłuż ich brzegów,<br>j. są świadkami i towarzyszkami życia człowieka,<br>k. są wieczne, znane kolejnym pokoleniom,<br>l. są częścią krajobrazu, ale też częścią doświadczenia człowieka.</p>\n<ol><li>Związek rzek z życiem człowieka</li></ol>\n<p>(0-10)<br>np.:<br>a. wykorzystanie motywu panta rhei (wszystko płynie),<br>b. początek życia człowieka jest równie nieznany, jak źródła rzek (Zaczyna się wasz bieg i mój<br>bieg),<br>c. rzeka i człowiek jako cząstki przyrody,<br>d. ukazanie wody jako źródła wszelkiego życia aqua vitae (Gdzie bogini ze swoich dzbanów<br>nalewa wodę żywą),<br>e. nurt rzeki jako nurt życia (wstępowałem w wasze wody/I nurt mnie podejmował milcząco za<br>kolana),<br>f. płynąca woda jako symbol życiowych doświadczeń, ale też przemijania (rzeka czasu),<br>g. baśniowość,<br>h. ograniczony wpływ człowieka unoszonego przez nurt życia (rzeki) na jego bieg (sterujący<br>z rzadka zanurzeniem wiosła),<br>i. wskazanie, że rzeka podobnie jak życie otwiera przed człowiekiem nieznane przestrzenie,<br>nowe nadzieje i pespektywy (Za każdym zakrętem otwierała się przede mną ziemia obietnicy),<br>j. zmienność krajobrazów mijanych z nurtem rzeki jako odzwierciedlenie poznawania świata,<br>k. płynąca rzeka jako odzwierciedlenie etapów życia człowieka: dorastania (powoli, krok za<br>krokiem, wstępowałem w wasze wody), inicjacji (byłem na waszych brzegach o zaczęciu letniej<br>nocy, […]//Kiedy wytacza się pełnia i łączą się usta w obrzędzie) dojrzałości triumfalne<br>południe), spełnienia (Kiedy wytacza się pełnia), śmierci (na ukojenie),<br>l. podobnie jak woda płynąca w rzekach życie człowieka przemija, ludzie odchodzą<br>w zapomnienie, dołączają do minionych pokoleń (Z biciem we wszystkie dzwony zatopionych<br>miast odchodzimy /zapomnianych witają poselstwa dawnych pokoleń),<br>m. paradoksalność puenty - płynąca rzeka zostaje i trwa (Tylko trwa wieczna chwila) -<br>jednostka i pokolenia przemijają jakby porwane nurtem rzeki (A pęd wasz nieustający zabiera<br>dalej i dalej).</p>\n<ol><li>Konteksty interpretacyjne</li></ol>\n<p>0-1<br>np.:<br>a. filozoficzny (panta rhei - teoria zmienności Heraklita z Efezu),<br>b. literacki (np. wiersze Baczyńskiego, Szymborskiej),<br>c. biograficzny.</p>\n<ol><li>Podsumowanie</li></ol>\n<p>0-3<br>pełne, np: wskazanie sposobu wykorzystania motywu rzeki, związku rzek z życiem człowieka<br>oraz odwołanie się do wybranego kontekstu;<br>(3p.)<br>częściowe, np: wskazanie sposobu wykorzystania motywu rzeki i związku rzek z życiem<br>człowieka;<br>(2p.)<br>próba podsumowania, np.: dostrzeżenie, że ukazane w wierszu rzeki mają związek z życiem<br>człowieka.<br>(1p.)<br>II. KOMPOZYCJA (maksymalnie 5 punktów)<br>Kompozycję wypracowania ocenia się wtedy, gdy przyznane zostały punkty za rozwinięcie tematu.</p>\n<ul><li>podporządkowana zamysłowi funkcjonalnemu wobec tematu, spójna wewnętrznie;</li></ul>\n<p>przejrzysta i logiczna; pełna konsekwencja w układzie graficznym;<br>5 p.</p>\n<ul><li>uporządkowana wobec przyjętego kryterium, spójna; graficzne wyodrębnienie głównych</li></ul>\n<p>części;<br>3 p.</p>\n<ul><li>wskazująca na podjęcie próby porządkowania myśli, na ogół spójna.</li></ul>\n<p>1 p.<br>Uwaga: jeśli powyższe kryteria nie zostały spełnione, nie przyznaje się punktów.<br>III. STYL (maksymalnie 5 punktów)</p>\n<ul><li>jasny, żywy, zgodny z zastosowaną formą wypowiedzi, urozmaicona leksyka;</li></ul>\n<p>5 p.</p>\n<ul><li>zgodny z zastosowana formą wypowiedzi, na ogół jasny, wystarczająca leksyka;</li></ul>\n<p>3 p.</p>\n<ul><li>na ogół komunikatywny, dopuszczalne schematy językowe.</li></ul>\n<p>1 p.<br>Uwaga: jeśli powyższe kryteria nie zostały spełnione, nie przyznaje się punktów.<br>IV. JĘZYK (maksymalnie 12 punktów)</p>\n<ul><li>język w całej pracy komunikatywny, poprawna, urozmaicona składnia, poprawne:</li></ul>\n<p>słownictwo, frazeologia, fleksja;<br>12 p.</p>\n<ul><li>język w całej pracy komunikatywny, poprawne: składnia, słownictwo, frazeologia i fleksja;</li></ul>\n<p>9 p.</p>\n<ul><li>język w całej pracy komunikatywny, poprawna fleksja, w większości poprawne: składnia,</li></ul>\n<p>słownictwo, frazeologia;<br>6 p.</p>\n<ul><li>język w pracy komunikatywny mimo błędów składniowych, leksykalnych (słownictwo</li></ul>\n<p>i frazeologia), fleksyjnych;<br>3 p.</p>\n<ul><li>język w pracy komunikatywny mimo błędów fleksyjnych, licznych błędów składniowych,</li></ul>\n<p>leksykalnych.<br>1 p.<br>Uwaga: jeśli powyższe kryteria nie zostały spełnione, nie przyznaje się punktów.<br>V. ZAPIS (maksymalnie 3 punkty)</p>\n<ul><li>bezbłędna ortografia, poprawna interpunkcja (nieliczne błędy);</li></ul>\n<p>3 p.</p>\n<ul><li>poprawna ortografia (nieliczne błędy II stopnia), na ogół poprawna interpunkcja;</li></ul>\n<p>2 p.</p>\n<ul><li>poprawna ortografia (nieliczne błędy różnego stopnia), interpunkcja niezakłócająca</li></ul>\n<p>komunikacji (mimo różnych błędów).<br>1 p.<br>Uwaga: jeśli powyższe kryteria nie zostały spełnione, nie przyznaje się punktów.<br>VI. SZCZEGÓLNE WALORY PRACY<br>0-4</p>","solutions":[]}