{"id":"jezyk-polski-2019-czerwiec-matura-podstawowa/zad/7","paper_id":"jezyk-polski-2019-czerwiec-matura-podstawowa","number":"7","points":3,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2019,"month":"czerwiec","level":"podstawowa","text":"Zadanie 7. (0-3)\nNapisz streszczenie tekstu liczące 40-60 słów.\nTeksty do zadań 8.-12.\nTekst 1.\nJerzy Bralczyk\nWulkan jak człowiek\nBył Wulkan (łaciński Vulcanus) bogiem ognia, żelaza i kowalstwa. Przejęty został\npodobno od Etrusków, dla których sam był ogniem i ogniem władał. W greckiej mitologii\nodpowiadał mu Hefajstos, kulawy kowal (ładna eufonia jest w tym połączeniu słów). Mityczny\nWulkan i jego piękna i niewierna małżonka Wenus inspirowali artystów, głównie malarzy.\nA Rzymianie w czasie największej suszy odprawiali święto zwane Vulcanalia, zażegnujące\nniebezpieczeństwo pożarów.\nI\nten\nWulkan\ndał\nnazwę\nszczególnym\ngeologicznym\ntworom,\nwspaniałym\ni niebezpiecznym. Stożkowate góry, zwieńczone kraterem, z którego może wydobywać się\nniszcząca wszystko wokół lawa, stanowiąc zagrożenie, wywoływały jednocześnie groźne\ni piękne wyobrażenia, także językowe. Ten „wewnętrzny ogień”, którego „sto lat nie wyziębi”,\nmógł służyć jako znakomite porównanie dla uśpionych sił narodu, który był „jak lawa”. Tyle\nMickiewicz.\nA wulkan jest jak człowiek. Może być uśpiony, i może się w każdej chwili obudzić. Może\nożyć. I wtedy - wybuchnąć.\nJeśli to prawdziwy wulkan, lepiej, żeby nie wybuchał. Z człowiekiem wulkanem jest\nróżnie. „Cześnik - wulkan, aż niemiło, gdybym krótko go nie trzymał, nie wiem, co by\nz światem było” - mówi Papkin, dając świadectwo porywczości raptusa Raptusiewicza.\nCzłowiek może być wulkanem złości, czasem wulkanem namiętności, ale chyba najczęściej\nbywa wulkanem energii, wulkanem pomysłów. Energia, pomysły - to zazwyczaj wspaniałe\nrzeczy, kiedy mówimy tak o kimś, często mu zazdrościmy. I kiedy powiemy o kimś tylko:\nto istny wulkan - to raczej go chwalimy, niż ganimy za zbyt gwałtowne reakcje. […]\nWulkan niszczy - ale wulkanizacja nie do niszczenia, lecz przeciwnie - do naprawiania się\nodnosi. Z francuskiego vulcanisation (utworzonego od czasownika vulcaniser) wzięliśmy to\nMPO_1P\nsłowo, dość pospolite i przyziemne, a określające naprawianie wyrobów gumowych - opon,\ndętek. Bo taka wulkanizacja to działanie siarką na kauczuk, czyniące go elastycznym -\na działanie siarką wiąże się z ogniem. Zakłady wulkanizacyjne, tak wciąż potrzebne, są dziś\no wiele liczniejsze niż zakłady kowalskie, zakłady kontynuatorów rzemiosła i sztuki Hefajstosa\ni Wulkana.\nNa podstawie: Jerzy Bralczyk, Wulkan jak człowiek, „Wiedza i Życie” 5/2016.\nTekst 2.\nErnest Niemczyk\nŻywioł ognia\nMiejsce przy ognisku łączy się nierozerwalnie ze szczególną atmosferą ciepła, światła,\na także bliskości, więzi i bezpieczeństwa. Jest więc ognisko miejscem zaspokojenia\npodstawowych ludzkich potrzeb. Zasiadający wokół niego tworzą pierwotną grupę społeczną.\n[…] To właśnie ognisko, estia, tworzyło dopiero dom. […]\nOgień uważano też za siłę oczyszczającą, potwierdza to termin grecki pyr, czytelny\nw łacińskim purus, co oznaczało: czysty, czystość. Żywioł ognia, któremu oddawano cześć\nprzy ognisku, był cząstką i odzwierciedleniem potężnych znaków ognia kosmicznego, świętych\ngór wulkanicznych, błyskawic, doświadczeniem sacrum […].\nZa kryterium człowieczeństwa i wyróżnik kulturowy uważa się język, narzędzia\ni ujarzmianie ognia. Ponieważ praformy języka i zaczątki narzędzi spotykamy już u zwierząt,\ndlatego właśnie ogień jest wyłącznym wyróżnikiem człowieczeństwa i ludzkiej kultury. […]\nByć może personifikacją ognia stała się kobieta, o czym świadczą liczne statuetki tzw. Wenus,\nznajdywanych w paleniskach lub tuż obok nich.\nAntyczną kontynuacją tej prehistorycznej personifikacji jest zapewne postać bogini Hestii,\nWesty, i z nią związana alegoria nowożytna: „Kobieta z naczyniem pełnym ognia,\nz salamandrą, feniksem i słońcem” lub „z płonącym feniksem na głowie, z piorunem Zeusa\nw prawej dłoni, otoczona rojem błyszczących iskier, ubrana na czarno”.\nNa podstawie: Ernest Niemczyk, Cztery żywioły w architekturze, Wrocław 2002.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7. (0-3)\nPrzykładowe odpowiedzi\nMario Vargas Llosa w „Pochwale czytania i fikcji literackiej” wskazuje na ważną rolę\nliteratury dla kształtowania człowieka, jego rozwoju i kształtowania stosunku do świata.\nPrzekonuje, że literatura jest ważnym elementem budowania porozumienia między ludźmi,\npozwala na zmniejszanie różnic, oddziałuje pozytywnie na wzajemne relacje. Podkreśla, że\ntworzenie i czytanie dzieł literackich pozwala pokonywać upływ czasu i upadek wartości.\nSchemat punktowania\n3 p. - ze streszczenia wynika, jaki jest temat tekstu i co na ten temat powiedziano w tekście;\nadekwatny poziom uogólnienia, streszczenie logicznie spójne, właściwa liczba słów.\n2 p. - ze streszczenia wynika, jaki jest temat tekstu i co na ten temat powiedziano w tekście\nALE zaburzenia dotyczące sposobu uogólnienia LUB logicznej spójności streszczenia\n1 p. - ze streszczenia wynika, jaki jest temat tekstu i co na ten temat powiedziano w tekście;\nALE zaburzenia dotyczące poziomu uogólnienia ORAZ logicznej spójności streszczenia\n0 p. - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi.","solution":null,"image":"img/jezyk-polski-2019-czerwiec-matura-podstawowa/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · czerwiec 2019 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 7. (0-3)
Napisz streszczenie tekstu liczące 40-60 słów.
Teksty do zadań 8.-12.
Tekst 1.
Jerzy Bralczyk
Wulkan jak człowiek
Był Wulkan (łaciński Vulcanus) bogiem ognia, żelaza i kowalstwa. Przejęty został
podobno od Etrusków, dla których sam był ogniem i ogniem władał. W greckiej mitologii
odpowiadał mu Hefajstos, kulawy kowal (ładna eufonia jest w tym połączeniu słów). Mityczny
Wulkan i jego piękna i niewierna małżonka Wenus inspirowali artystów, głównie malarzy.
A Rzymianie w czasie największej suszy odprawiali święto zwane Vulcanalia, zażegnujące
niebezpieczeństwo pożarów.
I
ten
Wulkan
dał
nazwę
szczególnym
geologicznym
tworom,
wspaniałym
i niebezpiecznym. Stożkowate góry, zwieńczone kraterem, z którego może wydobywać się
niszcząca wszystko wokół lawa, stanowiąc zagrożenie, wywoływały jednocześnie groźne
i piękne wyobrażenia, także językowe. Ten „wewnętrzny ogień”, którego „sto lat nie wyziębi”,
mógł służyć jako znakomite porównanie dla uśpionych sił narodu, który był „jak lawa”. Tyle
Mickiewicz.
A wulkan jest jak człowiek. Może być uśpiony, i może się w każdej chwili obudzić. Może
ożyć. I wtedy - wybuchnąć.
Jeśli to prawdziwy wulkan, lepiej, żeby nie wybuchał. Z człowiekiem wulkanem jest
różnie. „Cześnik - wulkan, aż niemiło, gdybym krótko go nie trzymał, nie wiem, co by
z światem było” - mówi Papkin, dając świadectwo porywczości raptusa Raptusiewicza.
Człowiek może być wulkanem złości, czasem wulkanem namiętności, ale chyba najczęściej
bywa wulkanem energii, wulkanem pomysłów. Energia, pomysły - to zazwyczaj wspaniałe
rzeczy, kiedy mówimy tak o kimś, często mu zazdrościmy. I kiedy powiemy o kimś tylko:
to istny wulkan - to raczej go chwalimy, niż ganimy za zbyt gwałtowne reakcje. […]
Wulkan niszczy - ale wulkanizacja nie do niszczenia, lecz przeciwnie - do naprawiania się
odnosi. Z francuskiego vulcanisation (utworzonego od czasownika vulcaniser) wzięliśmy to
MPO_1P
słowo, dość pospolite i przyziemne, a określające naprawianie wyrobów gumowych - opon,
dętek. Bo taka wulkanizacja to działanie siarką na kauczuk, czyniące go elastycznym -
a działanie siarką wiąże się z ogniem. Zakłady wulkanizacyjne, tak wciąż potrzebne, są dziś
o wiele liczniejsze niż zakłady kowalskie, zakłady kontynuatorów rzemiosła i sztuki Hefajstosa
i Wulkana.
Na podstawie: Jerzy Bralczyk, Wulkan jak człowiek, „Wiedza i Życie” 5/2016.
Tekst 2.
Ernest Niemczyk
Żywioł ognia
Miejsce przy ognisku łączy się nierozerwalnie ze szczególną atmosferą ciepła, światła,
a także bliskości, więzi i bezpieczeństwa. Jest więc ognisko miejscem zaspokojenia
podstawowych ludzkich potrzeb. Zasiadający wokół niego tworzą pierwotną grupę społeczną.
[…] To właśnie ognisko, estia, tworzyło dopiero dom. […]
Ogień uważano też za siłę oczyszczającą, potwierdza to termin grecki pyr, czytelny
w łacińskim purus, co oznaczało: czysty, czystość. Żywioł ognia, któremu oddawano cześć
przy ognisku, był cząstką i odzwierciedleniem potężnych znaków ognia kosmicznego, świętych
gór wulkanicznych, błyskawic, doświadczeniem sacrum […].
Za kryterium człowieczeństwa i wyróżnik kulturowy uważa się język, narzędzia
i ujarzmianie ognia. Ponieważ praformy języka i zaczątki narzędzi spotykamy już u zwierząt,
dlatego właśnie ogień jest wyłącznym wyróżnikiem człowieczeństwa i ludzkiej kultury. […]
Być może personifikacją ognia stała się kobieta, o czym świadczą liczne statuetki tzw. Wenus,
znajdywanych w paleniskach lub tuż obok nich.
Antyczną kontynuacją tej prehistorycznej personifikacji jest zapewne postać bogini Hestii,
Westy, i z nią związana alegoria nowożytna: „Kobieta z naczyniem pełnym ognia,
z salamandrą, feniksem i słońcem” lub „z płonącym feniksem na głowie, z piorunem Zeusa
w prawej dłoni, otoczona rojem błyszczących iskier, ubrana na czarno”.
Na podstawie: Ernest Niemczyk, Cztery żywioły w architekturze, Wrocław 2002.

","answer_text_html":"

Zadanie 7. (0-3)
Przykładowe odpowiedzi
Mario Vargas Llosa w „Pochwale czytania i fikcji literackiej” wskazuje na ważną rolę
literatury dla kształtowania człowieka, jego rozwoju i kształtowania stosunku do świata.
Przekonuje, że literatura jest ważnym elementem budowania porozumienia między ludźmi,
pozwala na zmniejszanie różnic, oddziałuje pozytywnie na wzajemne relacje. Podkreśla, że
tworzenie i czytanie dzieł literackich pozwala pokonywać upływ czasu i upadek wartości.
Schemat punktowania
3 p. - ze streszczenia wynika, jaki jest temat tekstu i co na ten temat powiedziano w tekście;
adekwatny poziom uogólnienia, streszczenie logicznie spójne, właściwa liczba słów.
2 p. - ze streszczenia wynika, jaki jest temat tekstu i co na ten temat powiedziano w tekście
ALE zaburzenia dotyczące sposobu uogólnienia LUB logicznej spójności streszczenia
1 p. - ze streszczenia wynika, jaki jest temat tekstu i co na ten temat powiedziano w tekście;
ALE zaburzenia dotyczące poziomu uogólnienia ORAZ logicznej spójności streszczenia
0 p. - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi.

","solutions":[]}