{"id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad/12","paper_id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa","number":"12","points":2,"ptype":"closed","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 12. (0-2)\nZapoznaj się z poniższą okładką książki Rok 1984 George’a Orwella.\nwww.nikol-verlag.de\nMPOP-P1_100\nNa okładce książki za pomocą różnych elementów graficznych przedstawiono\ninterpretację powieści George’a Orwella. Wybierz dwa elementy graficzne i wyjaśnij\nich sens w kontekście problematyki utworu Rok 1984.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12. (0-2)\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne wyjaśnienie sensu dwóch elementów graficznych w kontekście\nproblematyki powieści Rok 1984.\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie sensu jednego elementu graficznego w kontekście\nproblematyki powieści Rok 1984.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nOko przedstawione na plakacie to oko Wielkiego Brata, który cały czas inwigilował\nmieszkańców, nie mogli więc czuć się wolni, nie mogli uciec od terroru.\nKolor czerwony może być symbolem zła (czewień to kolor komunizmu), a powieść Rok\n1984 to projekcja życia w reżimie totalitarnym.\nSkontrastowanie ogromnego oka z małą postacią człowieka może symbolizować\nSmitha uwięzionego w Oceanii i bezsilnego - tak jak w powieści był nieustannie\nkontrolowany przez system totalitarny, przed którym nie udało mu się ani ukryć, ani\nktórego nie udało mu się pokonać.\nDrut kolczasty okalający człowieka - symbol ograniczenia wolności jednostki\nw państwie totalitarnym.\nCzłowiek pozbawiony twarzy, bez konkretnych cech indywidualnych, symbolizuje\nmieszkańców Oceanii, którzy nie mają prawa głosu, muszą podporządkować się Partii.\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n5. Znajomość wybranych utworów\nz literatury […] światowej oraz umiejętność\nmówienia o nich z wykorzystaniem\npotrzebnej terminologii.\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania literatury\noraz innych tekstów kultury, a także ich\nwzajemnej korespondencji.\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru utworów literackich i tekstów kultury\nna różnych poziomach […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n7) wykazuje się znajomością\ni zrozumieniem treści utworów wskazanych\nw podstawie programowej jako lektury\nobowiązkowe;\n8) rozpoznaje tematykę i problematykę\npoznanych tekstów […].\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n5) odczytuje pozaliterackie teksty kultury,\nstosując kod właściwy w danej dziedzinie\nsztuki.\nSP, kl. VII-VIII\n2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:\n3) interpretuje dzieła sztuki ([…] grafika\n[…]).\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Odpowiedź: **Dwa elementy graficzne** (wystarczą dwa z poniższych): 1. **Oko** — przedstawione na okładce to **oko Wielkiego Brata**, który nieustannie inwigilował mieszkańców Oceanii. Symbolizuje **totalną kontrolę** — w *Roku 1984* obywatele nie mogą czuć się wolni, są monitorowani przez teleekrany, Policję Myśli i system donosów. 2. **Kolor czerwony** — może być symbolem **zła i krwi**, ale przede wszystkim **komunizmu** (czerwień to barwa partii komunistycznych XX w.). Powieść Orwella jest projekcją życia w **reżimie totalitarnym** wzorowanym na stalinizmie. 3. **Kontrast ogromnego oka z małą postacią człowieka** — symbolizuje Smitha (głównego bohatera) uwięzionego w Oceanii i bezsilnego. Tak jak w powieści był nieustannie kontrolowany przez system totalitarny, którego nie udało mu się ani ukryć, ani pokonać. 4. **Drut kolczasty** okalający człowieka — symbol **ograniczenia wolności** jednostki w państwie totalitarnym, więzienia, granicy między obywatelem a władzą. 5. **Człowiek pozbawiony twarzy** — bez konkretnych cech indywidualnych — symbolizuje mieszkańców Oceanii, którzy **nie mają prawa głosu**, muszą podporządkować się Partii. Brak indywidualności = totalitarna unifikacja. Klucz CKE — przykłady: - „Oko przedstawione na plakacie to oko Wielkiego Brata, który cały czas inwigilował mieszkańców Oceanii, nie mogli więc czuć się wolni.\" - „Kolor czerwony może być symbolem zła (czerwień to kolor komunizmu), a powieść *Rok 1984* to projekcja życia w reżimie totalitarnym.\" - „Drut kolczasty okalający człowieka — symbol ograniczenia wolności jednostki w państwie totalitarnym.\"\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z tym zadaniem\n\nKontekst — Rok 1984 George'a Orwella\n\nGeorge Orwell, Rok 1984 (1949) — powieść antyutopijna opisująca totalitarne państwo Oceania rządzone przez Partię i Wielkiego Brata. Główny bohater: Winston Smith, pracownik Ministerstwa Prawdy (Minitrue), gdzie fałszuje historię na potrzeby propagandy.\n\nGłówne motywy powieści\n\nMotyw | Treść\nWielki Brat (Big Brother) | wizerunek wodza partii, omniprezentny, „Big Brother is watching you\"\nInwigilacja | teleekrany w mieszkaniach, Policja Myśli, donosy\nNewspeak (nowomowa) | język ograniczany do zubożenia myślenia\nDoublethink (dwójmyślenie) | przyjmowanie dwóch sprzecznych prawd jednocześnie\nMinisterstwo Prawdy | fałszuje historię, kontroluje informację\nPokój 101 | tortury, łamanie psychiczne dysydentów\nMiłość Smitha do Julii | jedyna forma buntu — uczucie prywatne\nKlęska Smitha | torturowany, kapituluje, „kochał Wielkiego Brata\"\n\nGłówna teza Orwella\n\nTotalitaryzm dąży do całkowitej kontroli nad jednostką — nie tylko ciałem, ale i umysłem. „Kto kontroluje przeszłość, kontroluje przyszłość. Kto kontroluje teraźniejszość, kontroluje przeszłość.\"\n\nAnaliza elementów graficznych okładki\n\nElement 1 — oko\n\nCo widać: ogromne oko w centrum okładki, otoczone promieniami / kołem zębatym.\n\nSens w kontekście Roku 1984:\n- to oko Wielkiego Brata — symbol omniprezentnej inwigilacji;\n- aluzja do hasła „Big Brother is watching you\" (Wielki Brat patrzy na ciebie);\n- promienie wokół oka — wszechwidzące, sięgające wszędzie;\n- mieszkańcy Oceanii nie mogą czuć się wolni — są stale obserwowani przez teleekrany w domach, w pracy, na ulicach.\n\nElement 2 — kolor czerwony\n\nCo widać: czerwone budynki w tle, czerwone akcenty na okładce.\n\nSens:\n- czerwień = komunizm — barwa partii komunistycznych, ZSRR, którego stalinowski model był inspiracją dla Orwella;\n- czerwień = krew, zło — okrucieństwa reżimu;\n- czerwień = totalitarny dyskurs propagandowy — kolor wszechobecny w plakatach partii.\n\nElement 3 — drobna postać człowieka pod okiem\n\nCo widać: mała, niewyraźna sylwetka pod ogromnym okiem.\n\nSens:\n- to Winston Smith (lub uniwersalna jednostka w totalitaryzmie);\n- skrajna dysproporcja wielkości — człowiek miniaturowy wobec wszechwidzącego oka, czyli bezsilność jednostki wobec systemu;\n- pozbawiona twarzy / cech indywidualnych — pokazuje, że Partia odbiera ludziom indywidualność, redukuje ich do wymiennej masy.\n\nElement 4 — drut kolczasty\n\nCo widać: drut kolczasty u dołu okładki / wokół postaci.\n\nSens:\n- uwięzienie w państwie totalitarnym;\n- ograniczenie wolności fizycznej i myśli;\n- granice Oceanii — nie można wyjechać, nie można uciec.\n\nElement 5 — koło zębate wokół oka\n\nCo widać: oko w centrum koła zębatego / promieni.\n\nSens:\n- maszyneria systemu totalitarnego — jednostka zostaje wciągnięta w „tryby\" władzy;\n- skojarzenie z mechaniczną kontrolą — Partia jako bezduszna machina.\n\nWzorcowa odpowiedź (2 pkt)\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — poprawne wyjaśnienie sensu dwóch elementów graficznych w kontekście problematyki Roku 1984.\n- 1 pkt — poprawne wyjaśnienie sensu jednego elementu graficznego.\n- 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\n\nTypowy błąd: Pułapka 1: wybór tylko jednego elementu → 1 pkt zamiast 2. Pułapka 2: opis bez kontekstu *Roku 1984* — odpowiedź typu „oko to symbol obserwacji\" jest za ogólna. Trzeba powiązać z **Wielkim Bratem / Oceanią / Smithem**. Pułapka 3: pomylenie *Roku 1984* z *Folwarkiem zwierzęcym* (też Orwell, ale inna alegoria — komunizm jako rewolucja zwierząt). *Rok 1984* to totalitaryzm, Wielki Brat, NEWSPEAK, Ministerstwo Prawdy.","image":"img/jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":"Orwell Rok 1984, okładka, totalitaryzm, inwigilacja","page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2025 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 12. (0-2)<br>Zapoznaj się z poniższą okładką książki Rok 1984 George’a Orwella.<br>www.nikol-verlag.de<br>MPOP-P1_100<br>Na okładce książki za pomocą różnych elementów graficznych przedstawiono<br>interpretację powieści George’a Orwella. Wybierz dwa elementy graficzne i wyjaśnij<br>ich sens w kontekście problematyki utworu Rok 1984.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 12. (0-2)<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - poprawne wyjaśnienie sensu dwóch elementów graficznych w kontekście<br>problematyki powieści Rok 1984.<br>1 pkt - poprawne wyjaśnienie sensu jednego elementu graficznego w kontekście<br>problematyki powieści Rok 1984.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>Oko przedstawione na plakacie to oko Wielkiego Brata, który cały czas inwigilował<br>mieszkańców, nie mogli więc czuć się wolni, nie mogli uciec od terroru.<br>Kolor czerwony może być symbolem zła (czewień to kolor komunizmu), a powieść Rok<br>1984 to projekcja życia w reżimie totalitarnym.<br>Skontrastowanie ogromnego oka z małą postacią człowieka może symbolizować<br>Smitha uwięzionego w Oceanii i bezsilnego - tak jak w powieści był nieustannie<br>kontrolowany przez system totalitarny, przed którym nie udało mu się ani ukryć, ani<br>którego nie udało mu się pokonać.<br>Drut kolczasty okalający człowieka - symbol ograniczenia wolności jednostki<br>w państwie totalitarnym.<br>Człowiek pozbawiony twarzy, bez konkretnych cech indywidualnych, symbolizuje<br>mieszkańców Oceanii, którzy nie mają prawa głosu, muszą podporządkować się Partii.<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Znajomość wybranych utworów</li></ol>\n<p>z literatury […] światowej oraz umiejętność<br>mówienia o nich z wykorzystaniem<br>potrzebnej terminologii.</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności czytania,</li></ol>\n<p>analizowania i interpretowania literatury<br>oraz innych tekstów kultury, a także ich<br>wzajemnej korespondencji.</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności świadomego</li></ol>\n<p>odbioru utworów literackich i tekstów kultury<br>na różnych poziomach […].<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Czytanie utworów literackich. Zdający:</li><li>wykazuje się znajomością</li></ol>\n<p>i zrozumieniem treści utworów wskazanych<br>w podstawie programowej jako lektury<br>obowiązkowe;</p>\n<ol><li>rozpoznaje tematykę i problematykę</li></ol>\n<p>poznanych tekstów […].</p>\n<ol><li>Odbiór tekstów kultury. Zdający:</li><li>odczytuje pozaliterackie teksty kultury,</li></ol>\n<p>stosując kod właściwy w danej dziedzinie<br>sztuki.<br>SP, kl. VII-VIII</p>\n<ol><li>Odbiór tekstów kultury. Uczeń:</li><li>interpretuje dzieła sztuki ([…] grafika</li></ol>\n<p>[…]).<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>Dwa elementy graficzne</strong> (wystarczą dwa z poniższych): 1. <strong>Oko</strong> — przedstawione na okładce to <strong>oko Wielkiego Brata</strong>, który nieustannie inwigilował mieszkańców Oceanii. Symbolizuje <strong>totalną kontrolę</strong> — w <em>Roku 1984</em> obywatele nie mogą czuć się wolni, są monitorowani przez teleekrany, Policję Myśli i system donosów. 2. <strong>Kolor czerwony</strong> — może być symbolem <strong>zła i krwi</strong>, ale przede wszystkim <strong>komunizmu</strong> (czerwień to barwa partii komunistycznych XX w.). Powieść Orwella jest projekcją życia w <strong>reżimie totalitarnym</strong> wzorowanym na stalinizmie. 3. <strong>Kontrast ogromnego oka z małą postacią człowieka</strong> — symbolizuje Smitha (głównego bohatera) uwięzionego w Oceanii i bezsilnego. Tak jak w powieści był nieustannie kontrolowany przez system totalitarny, którego nie udało mu się ani ukryć, ani pokonać. 4. <strong>Drut kolczasty</strong> okalający człowieka — symbol <strong>ograniczenia wolności</strong> jednostki w państwie totalitarnym, więzienia, granicy między obywatelem a władzą. 5. <strong>Człowiek pozbawiony twarzy</strong> — bez konkretnych cech indywidualnych — symbolizuje mieszkańców Oceanii, którzy <strong>nie mają prawa głosu</strong>, muszą podporządkować się Partii. Brak indywidualności = totalitarna unifikacja. Klucz CKE — przykłady: - „Oko przedstawione na plakacie to oko Wielkiego Brata, który cały czas inwigilował mieszkańców Oceanii, nie mogli więc czuć się wolni.&quot; - „Kolor czerwony może być symbolem zła (czerwień to kolor komunizmu), a powieść <em>Rok 1984</em> to projekcja życia w reżimie totalitarnym.&quot; - „Drut kolczasty okalający człowieka — symbol ograniczenia wolności jednostki w państwie totalitarnym.&quot;</p>\n<p>Materiały źródłowe</p>\n<p>Strona arkusza CKE z tym zadaniem</p>\n<p>Kontekst — Rok 1984 George&#x27;a Orwella</p>\n<p>George Orwell, Rok 1984 (1949) — powieść antyutopijna opisująca totalitarne państwo Oceania rządzone przez Partię i Wielkiego Brata. Główny bohater: Winston Smith, pracownik Ministerstwa Prawdy (Minitrue), gdzie fałszuje historię na potrzeby propagandy.</p>\n<p>Główne motywy powieści</p>\n<p>Motyw | Treść<br>Wielki Brat (Big Brother) | wizerunek wodza partii, omniprezentny, „Big Brother is watching you&quot;<br>Inwigilacja | teleekrany w mieszkaniach, Policja Myśli, donosy<br>Newspeak (nowomowa) | język ograniczany do zubożenia myślenia<br>Doublethink (dwójmyślenie) | przyjmowanie dwóch sprzecznych prawd jednocześnie<br>Ministerstwo Prawdy | fałszuje historię, kontroluje informację<br>Pokój 101 | tortury, łamanie psychiczne dysydentów<br>Miłość Smitha do Julii | jedyna forma buntu — uczucie prywatne<br>Klęska Smitha | torturowany, kapituluje, „kochał Wielkiego Brata&quot;</p>\n<p>Główna teza Orwella</p>\n<p>Totalitaryzm dąży do całkowitej kontroli nad jednostką — nie tylko ciałem, ale i umysłem. „Kto kontroluje przeszłość, kontroluje przyszłość. Kto kontroluje teraźniejszość, kontroluje przeszłość.&quot;</p>\n<p>Analiza elementów graficznych okładki</p>\n<p>Element 1 — oko</p>\n<p>Co widać: ogromne oko w centrum okładki, otoczone promieniami / kołem zębatym.</p>\n<p>Sens w kontekście Roku 1984:</p>\n<ul><li>to oko Wielkiego Brata — symbol omniprezentnej inwigilacji;</li><li>aluzja do hasła „Big Brother is watching you&quot; (Wielki Brat patrzy na ciebie);</li><li>promienie wokół oka — wszechwidzące, sięgające wszędzie;</li><li>mieszkańcy Oceanii nie mogą czuć się wolni — są stale obserwowani przez teleekrany w domach, w pracy, na ulicach.</li></ul>\n<p>Element 2 — kolor czerwony</p>\n<p>Co widać: czerwone budynki w tle, czerwone akcenty na okładce.</p>\n<p>Sens:</p>\n<ul><li>czerwień = komunizm — barwa partii komunistycznych, ZSRR, którego stalinowski model był inspiracją dla Orwella;</li><li>czerwień = krew, zło — okrucieństwa reżimu;</li><li>czerwień = totalitarny dyskurs propagandowy — kolor wszechobecny w plakatach partii.</li></ul>\n<p>Element 3 — drobna postać człowieka pod okiem</p>\n<p>Co widać: mała, niewyraźna sylwetka pod ogromnym okiem.</p>\n<p>Sens:</p>\n<ul><li>to Winston Smith (lub uniwersalna jednostka w totalitaryzmie);</li><li>skrajna dysproporcja wielkości — człowiek miniaturowy wobec wszechwidzącego oka, czyli bezsilność jednostki wobec systemu;</li><li>pozbawiona twarzy / cech indywidualnych — pokazuje, że Partia odbiera ludziom indywidualność, redukuje ich do wymiennej masy.</li></ul>\n<p>Element 4 — drut kolczasty</p>\n<p>Co widać: drut kolczasty u dołu okładki / wokół postaci.</p>\n<p>Sens:</p>\n<ul><li>uwięzienie w państwie totalitarnym;</li><li>ograniczenie wolności fizycznej i myśli;</li><li>granice Oceanii — nie można wyjechać, nie można uciec.</li></ul>\n<p>Element 5 — koło zębate wokół oka</p>\n<p>Co widać: oko w centrum koła zębatego / promieni.</p>\n<p>Sens:</p>\n<ul><li>maszyneria systemu totalitarnego — jednostka zostaje wciągnięta w „tryby&quot; władzy;</li><li>skojarzenie z mechaniczną kontrolą — Partia jako bezduszna machina.</li></ul>\n<p>Wzorcowa odpowiedź (2 pkt)</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>2 pkt — poprawne wyjaśnienie sensu dwóch elementów graficznych w kontekście problematyki Roku 1984.</li><li>1 pkt — poprawne wyjaśnienie sensu jednego elementu graficznego.</li><li>0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: Pułapka 1: wybór tylko jednego elementu → 1 pkt zamiast 2. Pułapka 2: opis bez kontekstu <em>Roku 1984</em> — odpowiedź typu „oko to symbol obserwacji&quot; jest za ogólna. Trzeba powiązać z <strong>Wielkim Bratem / Oceanią / Smithem</strong>. Pułapka 3: pomylenie <em>Roku 1984</em> z <em>Folwarkiem zwierzęcym</em> (też Orwell, ale inna alegoria — komunizm jako rewolucja zwierząt). <em>Rok 1984</em> to totalitaryzm, Wielki Brat, NEWSPEAK, Ministerstwo Prawdy.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<p>Element 1: Wielkie oko na okładce symbolizuje wszechobecną inwigilację Wielkiego Brata i Partii w Oceanii. W powieści obywatele są nieustannie obserwowani przez teleekrany, a hasło „Wielki Brat patrzy&quot; przypomina o braku jakiejkolwiek prywatności. Oko na okładce oddaje atmosferę totalnej kontroli.</p>\n<p>Element 2: Mała postać człowieka skontrastowana z ogromnym okiem symbolizuje bezsilność jednostki wobec systemu totalitarnego. Winston Smith, bohater powieści, próbował się zbuntować przeciwko Partii, lecz został złamany - system okazał się potężniejszy od jednostki, co oddaje dysproporcja między wielkim okiem a drobną sylwetką na okładce.</p>\n<p>2 pkt - poprawne wyjaśnienie sensu dwóch elementów graficznych w kontekście problematyki powieści Rok 1984. 1 pkt - poprawne wyjaśnienie sensu jednego elementu graficznego w kontekście problematyki powieści Rok 1984. 0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.</p>\n<p>Oko przedstawione na plakacie to oko Wielkiego Brata, który cały czas inwigilował mieszkańców, nie mogli więc czuć się wolni, nie mogli uciec od terroru.; Kolor czerwony może być symbolem zła (czerwień to kolor komunizmu), a powieść Rok 1984 to projekcja życia w reżimie totalitarnym.; Skontrastowanie ogromnego oka z małą postacią człowieka może symbolizować Smitha uwięzionego w Oceanii i bezsilnego - tak jak w powieści był nieustannie kontrolowany przez system totalitarny, przed którym nie udało mu się ani ukryć, ani którego nie udało mu się pokonać.; Drut kolczasty okalający człowieka - symbol ograniczenia wolności jednostki w państwie totalitarnym.; Człowiek pozbawiony twarzy, bez konkretnych cech indywidualnych, symbolizuje mieszkańców Oceanii, którzy nie mają prawa głosu, muszą podporządkować się Partii.</p>"}]}