Zadanie 14. (0-2)
Przeczytaj poniższy utwór literacki.
Zbigniew Herbert
Stary Prometeusz
Pisze pamiętniki. Próbuje w nich wyjaśnić miejsce bohatera w systemie konieczności,
pogodzić sprzeczne ze sobą pojęcie bytu i losu.
Ogień buzuje wesoło na kominku, w kuchni krząta się żona - egzaltowana dziewczyna,
która nie mogła urodzić mu syna, ale pociesza się, że i tak przejdzie do historii.
Przygotowanie do kolacji, na którą ma przyjść miejscowy proboszcz i aptekarz, najbliższy
teraz przyjaciel Prometeusza.
Ogień buzuje na kominku. Na ścianie wypchany orzeł i list dziękczynny tyrana Kaukazu,
któremu dzięki wynalazkowi Prometeusza udało się spalić zbuntowane miasto.
Prometeusz śmieje się cicho. Jest to teraz jedyny sposób wyrażenia niezgody na świat.
[Pierwodruk 1973]
Zbigniew Herbert, Stary Prometeusz, [w:] tegoż, Wybór poezji, Wrocław 2019.
Czy postawa starego Prometeusza przedstawiona w utworze Zbigniewa Herberta jest
zgodna z mitologicznym pierwowzorem? W uzasadnieniu odpowiedzi odwołaj się do
przytoczonego utworu oraz do mitu o Prometeuszu z Mitologii Jana Parandowskiego.
14.
0-1-2
MPOP-P1_100
BRUDNOPIS (nie podlega ocenie)
JĘZYK POLSKI
Poziom podstawowy
Arkusz 1. (testy)
Formuła 2023
JĘZYK POLSKI
Poziom podstawowy
Arkusz 1. (testy)
Formuła 2023
JĘZYK POLSKI
Poziom podstawowy
Arkusz 1. (testy)
Formuła 2023
Zadanie 14. (0-2)
Zasady oceniania
2 pkt - rozstrzygnięcie ORAZ trafne uzasadnienie w odniesieniu do utworu Stary
Prometeusz i mitu o Prometeuszu.
1 pkt - poprawne określenie postawy starego Prometeusza z utworu Zbigniewa Herberta.
0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi ocenione na 2 pkt
Uzasadnienie, np.:
Tak, ponieważ w micie Prometeusz, aby wyrazić niezgodę na świat i na cierpienie, które
przeżywają jego ukochani ludzie, wykrada z Olimpu ogień. Prometeusz z wiersza
Herberta również wykazuje niezgodę na świat, którą ze względu na swój wiek wyraża
tylko poprzez cichy śmiech.
Uzasadnienie, np.:
Bohater Herberta to zwykły bezsilny człowiek, który nie walczy. Natomiast mityczny
Prometeusz buntował się, przeciwstawiał boskim rozkazom.
Mitologiczny Prometeusz sprzeciwia się Zeusowi i jest gotowy na poświęcenie oraz na
cierpienie w imię idei, a Prometeusz Herberta jest konformistą, przyjmuje bierną postawę,
prowadzi spokojne życie - jego postawa nie jest zatem zgodna z pierwowzorem.
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
z literatury polskiej [ ].
\nanalizowania i interpretowania literatury […].
\nodbioru utworów literackich […] na różnych
poziomach [ ].
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
i zrozumieniem treści utworów wskazanych
w podstawie programowej jako lektury
obowiązkowe;
poznanych tekstów […];
\nfragmenty, dostrzega kontynuacje
i nawiązania w porównywanych utworach,
określa cechy wspólne i różne.
Odpowiedź: Rozstrzygnięcie: NIE jest zgodna (najczęstsze; CKE dopuszcza również „JEST zgodna" z innym argumentem). Uzasadnienie (jeśli „NIE jest zgodna"): - Mitologiczny Prometeusz buntuje się przeciwko Zeusowi, kradnie ogień dla ludzi, przyjmuje cierpienie (przykuty do skały, sęp wyjada wątrobę) jako cenę za sprzeciw wobec niesprawiedliwości. Jest gotowy poświęcić się w imię idei. - Stary Prometeusz Herberta prowadzi mieszczańskie, spokojne życie — pisze pamiętniki, kolację z proboszczem i aptekarzem, wypchany orzeł na ścianie (już nie zagrożenie), list dziękczynny od TYRANA, który dzięki jego wynalazkowi spalił zbuntowane miasto. Jego bunt skończony — wręcz uczestniczy w opresji. - „Śmieje się cicho" — bunt zdegradowany do bezsilnej ironii, jedynej formy „niezgody" jaka mu pozostała. Uzasadnienie (jeśli „JEST zgodna"): - W obu wersjach Prometeusz wyraża niezgodę na świat — mityczny przez bunt i kradzież ognia, Herbertowski przez cichy śmiech. - Niezgoda przybrała tylko inną formę. Klucz CKE — przykład (2 pkt) — „nie jest zgodna": „Bohater Herberta to zwykły bezsilny człowiek, który nie walczy. Natomiast mityczny Prometeusz buntował się, przeciwstawiał się boskim rozkazom." „Mitologiczny Prometeusz sprzeciwia się Zeusowi i jest gotowy na poświęcenie oraz na cierpienie w imię idei, a Prometeusz Herberta jest konformistą, przyjmuje bierną postawę, prowadzi spokojne życie — jego postawa nie jest zatem zgodna z pierwowzorem." Klucz — wariant „jest zgodna": „Tak, ponieważ w micie Prometeusz, aby wyrazić niezgodę na świat i na cierpienia, które przeżywają jego ukochani ludzie, wykrada z Olimpu ogień. Prometeusz z wiersza Herberta również wykazuje niezgodę na świat, którą ze względu na swój wiek wyraża tylko poprzez cichy śmiech."
\nMateriały źródłowe
\nStrona arkusza CKE z tym zadaniem
\nKontekst — mit o Prometeuszu
\nPrometeusz w Mitologii Jana Parandowskiego — tytan, dobroczyńca ludzkości:
\nWzór etyczny mitu: bunt w imię miłości do bliźniego, gotowość na cierpienie za ideę. Prometeusz = archetyp buntownika-dobroczyńcy.
\nStary Prometeusz Herberta — analiza
\nStary Prometeusz to wiersz prozą (1973), w którym Herbert dokonuje reinterpretacji mitu — pokazuje, co stałoby się, gdyby Prometeusz przeżył karę i zestarzał się jako zwykły człowiek.
\nCo robi „stary" Prometeusz
\nElement wiersza | Co znaczy
„Pisze pamiętniki" | introspekcja, próba zrozumienia własnego losu zamiast działania
„Próbuje pogodzić sprzeczne pojęcia bytu i losu" | filozoficzne dystansowanie się — zamiast buntu, akceptacja
„Ogień buzuje wesoło na kominku" | ironia tragiczna — ogień, dla którego cierpiał, służy teraz do podgrzewania kolacji
„Żona — egzaltowana dziewczynka" | mieszczańskie życie, brak heroizmu
„Kolacja z proboszczem i aptekarzem" | konformizm, drobnomieszczańska egzystencja
„Wypchany orzeł na ścianie" | sęp/orzeł, który wyjadał wątrobę — teraz trofeum, oswojona pamiątka cierpienia
„List dziękczynny od tyrana Kaukazu" | ogień Prometeusza posłużył do spalenia zbuntowanego miasta — odwrócenie sensu mitu
„Spalić zbuntowane miasto" | dar Prometeusza dla ludzi służy teraz do tłumienia ludzkich buntów
„Śmieje się cicho" | jedyna pozostała forma niezgody — bezsilna ironia
„Jedyny sposób wyrażenia niezgody" | dawniej walczył, teraz może tylko cicho się śmiać
Pointa wiersza
\nHerbert pokazuje degradację bohatera w czasie. Prometeusz, który był ARCHETYPEM CZYNU, w starości staje się filistrem — pisze pamiętniki, je kolacje, śmieje się cicho. Co więcej, ogień, który miał wyzwolić ludzi, teraz służy tyranom do tłumienia buntów. To ironiczne odwrócenie mitu.
\nPorównanie postaw
\nAspekt | Prometeusz mitologiczny | Prometeusz Herberta
Postawa wobec świata | buntownik | konformista
Działanie | aktywne (kradzież ognia) | bierne (pamiętniki)
Stosunek do cierpienia | gotowy na karę dla idei | uniknął, urządził się w starości
Cel | wyzwolenie ludzkości | poukładane życie domowe
Forma „niezgody" | czyn herojski | cichy śmiech
Skutki daru | ludzkość ucywilizowana | dar użyty przez tyrana do spalenia miasta
→ Wniosek: postawa starego Prometeusza Herberta NIE jest zgodna z mitologicznym pierwowzorem. Herbert pokazuje degradację bohatera, ironiczne odwrócenie mitu.
\nWzorcowa odpowiedź (na 2 pkt) — „nie jest zgodna"
\nWzorcowa odpowiedź — wariant „jest zgodna"
\nPunktacja CKE
\nTypowy błąd: Pułapka 1: brak rozstrzygnięcia → 0 pkt. Pułapka 2: tylko opis Prometeusza Herberta bez odniesienia do mitu (z Mitologii Parandowskiego) → maks 1 pkt. Pułapka 3: pomylić Prometeusza z innymi tytanami (Atlas dźwiga niebo, Sizyf turla głaz). Pułapka 4: pominąć kluczowy szczegół — list od tyrana Kaukazu, który spalił zbuntowane miasto dzięki ogniowi. To IRONICZNE odwrócenie mitu — ogień, który miał ludzi wyzwolić, służy do tłumienia buntów.
"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"Postawa starego Prometeusza nie jest w pełni zgodna z mitologicznym pierwowzorem.
\nW micie o Prometeuszu z Mitologii Jana Parandowskiego tytułowy bohater jest aktywnym buntownikiem - wykrada bogom ogień, by podarować go ludziom, i ponosi za to surową karę (przykucie do skały Kaukazu, gdzie orzeł wyjada mu wątrobę). Prometeusz mityczny to symbol heroicznego sprzeciwu i poświęcenia w imię ludzkości.
\nTymczasem Prometeusz Herberta jest starym, biernym człowiekiem, który prowadzi spokojne, mieszczańskie życie - pisze pamiętniki, przyjmuje gości na kolację. Jego jedyną formą buntu jest „cichy śmiech" jako wyraz niezgody na świat. Ogień, niegdyś dar dla ludzkości, buzuje teraz jedynie na kominku, a orzeł - niegdyś narzędzie kary - wisi wypchany na ścianie. Dawny bohater stał się bezsilny, a jego wynalazek posłużył tyranowi do spalenia zbuntowanego miasta - co jest tragiczną ironią wobec pierwotnych intencji Prometeusza.
\n2 pkt - rozstrzygnięcie ORAZ trafne uzasadnienie w odniesieniu do utworu Stary Prometeusz i mitu o Prometeuszu. 1 pkt - poprawne określenie postawy starego Prometeusza z utworu Zbigniewa Herberta. 0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
\nJest zgodna. Tak, ponieważ w micie Prometeusz, aby wyrazić niezgodę na świat i na cierpienie, które przeżywają jego ukochani ludzie, wykrada z Olimpu ogień. Prometeusz z wiersza Herberta również wykazuje niezgodę na świat, którą ze względu na swój wiek wyraża tylko poprzez cichy śmiech.; Nie jest zgodna. Bohater Herberta to zwykły bezsilny człowiek, który nie walczy. Natomiast mityczny Prometeusz buntował się, przeciwstawiał boskim rozkazom.; Nie jest zgodna. Mitologiczny Prometeusz sprzeciwia się Zeusowi i jest gotowy na poświęcenie oraz na cierpienie w imię idei, a Prometeusz Herberta jest konformistą, przyjmuje bierną postawę, prowadzi spokojne życie - jego postawa nie jest zatem zgodna z pierwowzorem.
"}]}