{"id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad/3","paper_id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa","number":"3","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 3. (0-2)\nWyjaśnij, dlaczego zgodnie z tekstem Carla Sagana nie możemy po prostu spakować\nsię i wyruszyć na Marsa. Czy o takim samym ograniczeniu w eksplorowaniu kosmosu\njest mowa w tekście Marty Trepczyńskiej? Uzasadnij odpowiedź.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania […] tekstów\nkultury […].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru […] tekstów kultury na różnych\npoziomach […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n1) przetwarza i hierarchizuje informacje\nz tekstów […];\n3) […] odczytuje informacje i przekazy\njawne i ukryte […].\nSP, klasy VII i VIII\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:\n1) wyszukuje w tekście potrzebne\ninformacje [ ].\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne wyjaśnienie zgodne z tekstem 1. ORAZ rozstrzygnięcie i trafne\nuzasadnienie w odniesieniu do tekstu 2.\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie zgodne z tekstem 1.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt\nWedług Carla Sagana nie możemy podróżować w kosmos, ponieważ ograniczają nas\nkoszty. Trepczyńska nie mówi o takim samym ograniczeniu, bo wskazuje, że przeszkodą są\nwarunki panujące w kosmosie.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Odpowiedź: **Według Sagana** główne ograniczenie to **koszty finansowe** — „nikogo na Ziemi […] nie stać na razie na taką podróż\", „nie widać też żadnych krótkoterminowych zysków, które mogłyby stanowić motywację dla prywatnych przedsiębiorców\". Wyprawy międzyplanetarne wymagają ogromnych nakładów, a istnieje wiele pilniejszych spraw, na które trzeba wydać pieniądze. **Trepczyńska NIE pisze o takim samym ograniczeniu** — wskazuje na **przeszkody fizyczne i biologiczne**: niebezpieczne promieniowanie kosmiczne, bardzo niska temperatura na Marsie (-140°C), na Wenus piekielnie wysoka temperatura (462°C) i ciśnienie 100 razy wyższe niż na Ziemi, brak tlenu, „za bardzo pomniejszające się serce\" astronautów po roku w kosmosie. Klucz CKE — przykład na 2 pkt: „Według Carla Sagana nie możemy podróżować w kosmos, ponieważ ograniczają nas koszty. Trepczyńska nie mówi o takim samym ograniczeniu, bo wskazuje, że przeszkodą są warunki panujące w kosmosie.\"\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z tym zadaniem\n\nCytaty kluczowe\n\nSagan (tekst 1)\n\n„Nikogo na Ziemi, nawet najbogatszych ludzi, nie stać na razie na taką podróż. Nie możemy po prostu spakować się i wyruszyć na Marsa lub na Tytana. Nie widać też żadnych krótkoterminowych zysków, które mogłyby stanowić motywację dla prywatnych przedsiębiorców. […] W chwili obecnej istnieje wiele innych, pilnych spraw do załatwienia za pieniądze, które wydano by na wysyłanie ludzi w kosmos.\"\n\n→ Ograniczenie: FINANSOWE / EKONOMICZNE.\n\nTrepczyńska (tekst 2)\n\n„Przeszkody do pojawienia się tam ludzi to m.in. niebezpieczne promieniowanie kosmiczne oraz zbyt niskie temperatury dochodzące do nawet -140°C.\"\n\n„Na powierzchni Wenus panuje piekielnie wysoka temperatura: 462°C, a ciśnienie jest prawie sto razy wyższe od tego na Ziemi.\"\n\n„Człowiek nie może na razie na stałe mieszkać w kosmosie. […] za bardzo pomniejszające się serce — po blisko roku trwania eksperymentu zmalało […] o 27 procent.\"\n\n→ Ograniczenie: FIZYCZNE / BIOLOGICZNE — warunki w kosmosie i wpływ kosmosu na ludzkie ciało.\n\nPorównanie\n\nSagan | Trepczyńska\nograniczenie EKONOMICZNE — kosmos jest drogi | ograniczenie FIZYCZNE — kosmos jest wrogi\nbrak pieniędzy, brak zysku | promieniowanie, temperatura, ciśnienie, atrofia mięśni\nproblem do rozwiązania na Ziemi | problem do rozwiązania przez naukę\n\nTo różne ograniczenia.\n\nWzorcowa odpowiedź\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — poprawne wyjaśnienie zgodne z tekstem 1 ORAZ rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie w odniesieniu do tekstu 2.\n- 1 pkt — poprawne wyjaśnienie zgodne z tekstem 1 (bez Trepczyńskiej).\n- 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\n\nTypowy błąd: Pułapka 1: tylko wyjaśnienie Sagana, bez Trepczyńskiej → 1 pkt zamiast 2. Pułapka 2: stwierdzenie „obaj piszą to samo\" — błędnie zlepione, bo motywy są różne (kasa vs biologia/fizyka).","image":"img/jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":"ograniczenia eksploracji kosmosu, Sagan vs Trepczyńska","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2025 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 3. (0-2)<br>Wyjaśnij, dlaczego zgodnie z tekstem Carla Sagana nie możemy po prostu spakować<br>się i wyruszyć na Marsa. Czy o takim samym ograniczeniu w eksplorowaniu kosmosu<br>jest mowa w tekście Marty Trepczyńskiej? Uzasadnij odpowiedź.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 3. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności czytania,</li></ol>\n<p>analizowania i interpretowania […] tekstów<br>kultury […].</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności świadomego</li></ol>\n<p>odbioru […] tekstów kultury na różnych<br>poziomach […].<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Odbiór tekstów kultury. Zdający:</li><li>przetwarza i hierarchizuje informacje</li></ol>\n<p>z tekstów […];</p>\n<ol><li>[…] odczytuje informacje i przekazy</li></ol>\n<p>jawne i ukryte […].<br>SP, klasy VII i VIII<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Odbiór tekstów kultury. Uczeń:</li><li>wyszukuje w tekście potrzebne</li></ol>\n<p>informacje [ ].<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - poprawne wyjaśnienie zgodne z tekstem 1. ORAZ rozstrzygnięcie i trafne<br>uzasadnienie w odniesieniu do tekstu 2.<br>1 pkt - poprawne wyjaśnienie zgodne z tekstem 1.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt<br>Według Carla Sagana nie możemy podróżować w kosmos, ponieważ ograniczają nas<br>koszty. Trepczyńska nie mówi o takim samym ograniczeniu, bo wskazuje, że przeszkodą są<br>warunki panujące w kosmosie.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>Według Sagana</strong> główne ograniczenie to <strong>koszty finansowe</strong> — „nikogo na Ziemi […] nie stać na razie na taką podróż&quot;, „nie widać też żadnych krótkoterminowych zysków, które mogłyby stanowić motywację dla prywatnych przedsiębiorców&quot;. Wyprawy międzyplanetarne wymagają ogromnych nakładów, a istnieje wiele pilniejszych spraw, na które trzeba wydać pieniądze. <strong>Trepczyńska NIE pisze o takim samym ograniczeniu</strong> — wskazuje na <strong>przeszkody fizyczne i biologiczne</strong>: niebezpieczne promieniowanie kosmiczne, bardzo niska temperatura na Marsie (-140°C), na Wenus piekielnie wysoka temperatura (462°C) i ciśnienie 100 razy wyższe niż na Ziemi, brak tlenu, „za bardzo pomniejszające się serce&quot; astronautów po roku w kosmosie. Klucz CKE — przykład na 2 pkt: „Według Carla Sagana nie możemy podróżować w kosmos, ponieważ ograniczają nas koszty. Trepczyńska nie mówi o takim samym ograniczeniu, bo wskazuje, że przeszkodą są warunki panujące w kosmosie.&quot;</p>\n<p>Materiały źródłowe</p>\n<p>Strona arkusza CKE z tym zadaniem</p>\n<p>Cytaty kluczowe</p>\n<p>Sagan (tekst 1)</p>\n<p>„Nikogo na Ziemi, nawet najbogatszych ludzi, nie stać na razie na taką podróż. Nie możemy po prostu spakować się i wyruszyć na Marsa lub na Tytana. Nie widać też żadnych krótkoterminowych zysków, które mogłyby stanowić motywację dla prywatnych przedsiębiorców. […] W chwili obecnej istnieje wiele innych, pilnych spraw do załatwienia za pieniądze, które wydano by na wysyłanie ludzi w kosmos.&quot;</p>\n<p>→ Ograniczenie: FINANSOWE / EKONOMICZNE.</p>\n<p>Trepczyńska (tekst 2)</p>\n<p>„Przeszkody do pojawienia się tam ludzi to m.in. niebezpieczne promieniowanie kosmiczne oraz zbyt niskie temperatury dochodzące do nawet -140°C.&quot;</p>\n<p>„Na powierzchni Wenus panuje piekielnie wysoka temperatura: 462°C, a ciśnienie jest prawie sto razy wyższe od tego na Ziemi.&quot;</p>\n<p>„Człowiek nie może na razie na stałe mieszkać w kosmosie. […] za bardzo pomniejszające się serce — po blisko roku trwania eksperymentu zmalało […] o 27 procent.&quot;</p>\n<p>→ Ograniczenie: FIZYCZNE / BIOLOGICZNE — warunki w kosmosie i wpływ kosmosu na ludzkie ciało.</p>\n<p>Porównanie</p>\n<p>Sagan | Trepczyńska<br>ograniczenie EKONOMICZNE — kosmos jest drogi | ograniczenie FIZYCZNE — kosmos jest wrogi<br>brak pieniędzy, brak zysku | promieniowanie, temperatura, ciśnienie, atrofia mięśni<br>problem do rozwiązania na Ziemi | problem do rozwiązania przez naukę</p>\n<p>To różne ograniczenia.</p>\n<p>Wzorcowa odpowiedź</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>2 pkt — poprawne wyjaśnienie zgodne z tekstem 1 ORAZ rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie w odniesieniu do tekstu 2.</li><li>1 pkt — poprawne wyjaśnienie zgodne z tekstem 1 (bez Trepczyńskiej).</li><li>0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: Pułapka 1: tylko wyjaśnienie Sagana, bez Trepczyńskiej → 1 pkt zamiast 2. Pułapka 2: stwierdzenie „obaj piszą to samo&quot; — błędnie zlepione, bo motywy są różne (kasa vs biologia/fizyka).</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<p>Nie, w obu tekstach mowa jest o różnych ograniczeniach w eksplorowaniu kosmosu.</p>\n<p>W tekście Carla Sagana głównym ograniczeniem są koszty finansowe - autor podkreśla, że nikogo nie stać na podróż w kosmos, a pieniądze potrzebne są na inne, pilne sprawy. Z kolei w tekście Marty Trepczyńskiej kluczowym ograniczeniem są niesprzyjające warunki fizyczne panujące w kosmosie - ekstremalne temperatury, promieniowanie, ciśnienie oraz fizyczne ograniczenia ludzkiego organizmu (np. kurczenie się serca).</p>\n<p>2 pkt - rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie w odniesieniu do obu tekstów. 1 pkt - poprawne podanie ograniczenia w eksplorowaniu kosmosu na podstawie jednego tekstu. 0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.</p>\n<p>Według Carla Sagana nie możemy podróżować w kosmos, ponieważ ograniczają nas koszty. Trepczyńska nie mówi o takim samym ograniczeniu, bo wskazuje, że przeszkodą są warunki panujące w kosmosie.</p>"}]}