{"id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad/4","paper_id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa","number":"4","points":1,"ptype":"true_false","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 4. (0-1)\nOceń prawdziwość podanych stwierdzeń odnoszących się do tekstu Carla Sagana\nalbo do tekstu Marty Trepczyńskiej. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo\nF - jeśli jest fałszywe.\n1.\nCzasowniki w pierwszej osobie liczby mnogiej, obecne w tekście\nCarla Sagana, służą zmniejszeniu dystansu między autorem\na czytelnikami.\nP\nF\n2.\nW sformułowaniu z tekstu Marty Trepczyńskiej dzień na Księżycu\ntrwa dwa ziemskie tygodnie zastosowano przymiotnik wartościujący.\nP\nF\n3.\n0-1-2\n4.\n0-1\nMPOP-P1_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru […] tekstów kultury na różnych\npoziomach […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n3) […] rozpoznaje środki językowe i ich\nfunkcje zastosowane w tekstach […].\nII. Kształcenie językowe.\n3. Funkcjonalne wykorzystanie wiedzy\no języku w odczytaniu sensów zawartych\nw strukturze głębokiej tekstów […]\nnieliterackich.\nII. Kształcenie językowe.\n1. Gramatyka języka polskiego. Zdający:\n1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji\n[…] w analizie i interpretacji tekstów […].\n2. Zróżnicowanie języka. Zdający:\n7) rozpoznaje słownictwo o charakterze\nwartościującym […].\nSP, kl. IV-VI\nII. Kształcenie językowe.\n1. Gramatyka języka polskiego. Uczeń:\n1) rozpoznaje w wypowiedziach części\nmowy (czasownik, […] przymiotnik […])\ni określa ich funkcje w tekście.\n4) rozpoznaje […] liczby, osoby […]\nczasownika […] oraz określa ich funkcje\nw wypowiedzi.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPF","solution":"Odpowiedź: 1. **P** — prawda 2. **F** — fałsz Klucz CKE: **PF**\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z tym zadaniem\n\nStwierdzenie 1 — czasowniki 1.os.l.mn. u Sagana\n\n„Odkryliśmy cuda…\", „Badamy początki naszej planety…\", „Zaczęliśmy lepiej rozumieć Ziemię…\"\n\nPluralis inclusivus („my\" obejmujące autora + czytelnika) jest klasycznym zabiegiem stylistycznym zmniejszającym dystans między nadawcą a odbiorcą. Sagan jako popularyzator nauki świadomie buduje wspólnotę z czytelnikiem — „my, ludzie, odkrywamy kosmos razem\".\n\n→ Stwierdzenie 1 = P (prawda).\n\nStwierdzenie 2 — „dzień na Księżycu trwa dwa ziemskie tygodnie\"\n\nKlucz teoretyczny:\n\nTyp przymiotnika | Funkcja | Przykłady\nWartościujący | OCENIA jakość (pozytywnie/negatywnie) | dobry, piękny, niebezpieczny, fascynujący, straszny\nOkreślający / relacyjny | KLASYFIKUJE, wskazuje pochodzenie / cechę obiektywną | ziemski (od „Ziemia\"), polski, drewniany, długi, dwutygodniowy\n\n„Ziemski\" — przymiotnik relacyjny (utworzony od rzeczownika „Ziemia\"). Nie ocenia („dzień ziemski\" ≠ „dzień dobry\"), tylko klasyfikuje (dzień JAKIEGO typu? — ziemskiego).\n\n→ Stwierdzenie 2 = F (fałsz).\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawna odpowiedź (PF).\n- 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\n\nKlucz uniwersalny — przymiotniki wartościujące vs relacyjne\n\n1. Test wartościowania: czy przymiotnik daje się zastąpić frazą „dobry/zły/piękny/brzydki\"? Jeśli tak → wartościujący.\n2. Test pochodzenia: czy przymiotnik powstał od rzeczownika (Ziemia → ziemski, Polska → polski)? Jeśli tak → relacyjny.\n3. Typowe wartościujące: piękny, brzydki, ważny, niebezpieczny, fascynujący, ohydny, doskonały, fatalny.\n4. Typowe relacyjne: ziemski, kosmiczny, ludzki, naukowy, polski, dwutygodniowy.\n\nTypowy błąd: Pułapka 1: pomieszanie pluralis inclusivus (autor + czytelnik) z pluralis maiestaticus (królewskie „my\"). U Sagana to pluralis inclusivus → zmniejsza dystans → P. Pułapka 2: pomylenie przymiotnika **wartościującego** (oceniającego: dobry, piękny, niebezpieczny) z **określającym/relacyjnym** (ziemski, kosmiczny, polski). „Ziemski\" to relacyjny (od „Ziemia\"), nie wartościujący → F.","image":"img/jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":"funkcje czasowników 1.os.l.mn., przymiotnik wartościujący","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2025 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 4. (0-1)<br>Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń odnoszących się do tekstu Carla Sagana<br>albo do tekstu Marty Trepczyńskiej. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo<br>F - jeśli jest fałszywe.<br>1.<br>Czasowniki w pierwszej osobie liczby mnogiej, obecne w tekście<br>Carla Sagana, służą zmniejszeniu dystansu między autorem<br>a czytelnikami.<br>P<br>F<br>2.<br>W sformułowaniu z tekstu Marty Trepczyńskiej dzień na Księżycu<br>trwa dwa ziemskie tygodnie zastosowano przymiotnik wartościujący.<br>P<br>F<br>3.<br>0-1-2<br>4.<br>0-1<br>MPOP-P1_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 4. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności świadomego</li></ol>\n<p>odbioru […] tekstów kultury na różnych<br>poziomach […].<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Odbiór tekstów kultury. Zdający:</li><li>[…] rozpoznaje środki językowe i ich</li></ol>\n<p>funkcje zastosowane w tekstach […].<br>II. Kształcenie językowe.</p>\n<ol><li>Funkcjonalne wykorzystanie wiedzy</li></ol>\n<p>o języku w odczytaniu sensów zawartych<br>w strukturze głębokiej tekstów […]<br>nieliterackich.<br>II. Kształcenie językowe.</p>\n<ol><li>Gramatyka języka polskiego. Zdający:</li><li>wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji</li></ol>\n<p>[…] w analizie i interpretacji tekstów […].</p>\n<ol><li>Zróżnicowanie języka. Zdający:</li><li>rozpoznaje słownictwo o charakterze</li></ol>\n<p>wartościującym […].<br>SP, kl. IV-VI<br>II. Kształcenie językowe.</p>\n<ol><li>Gramatyka języka polskiego. Uczeń:</li><li>rozpoznaje w wypowiedziach części</li></ol>\n<p>mowy (czasownik, […] przymiotnik […])<br>i określa ich funkcje w tekście.</p>\n<ol><li>rozpoznaje […] liczby, osoby […]</li></ol>\n<p>czasownika […] oraz określa ich funkcje<br>w wypowiedzi.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawna odpowiedź.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>PF</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: 1. <strong>P</strong> — prawda 2. <strong>F</strong> — fałsz Klucz CKE: <strong>PF</strong></p>\n<p>Materiały źródłowe</p>\n<p>Strona arkusza CKE z tym zadaniem</p>\n<p>Stwierdzenie 1 — czasowniki 1.os.l.mn. u Sagana</p>\n<p>„Odkryliśmy cuda…&quot;, „Badamy początki naszej planety…&quot;, „Zaczęliśmy lepiej rozumieć Ziemię…&quot;</p>\n<p>Pluralis inclusivus („my&quot; obejmujące autora + czytelnika) jest klasycznym zabiegiem stylistycznym zmniejszającym dystans między nadawcą a odbiorcą. Sagan jako popularyzator nauki świadomie buduje wspólnotę z czytelnikiem — „my, ludzie, odkrywamy kosmos razem&quot;.</p>\n<p>→ Stwierdzenie 1 = P (prawda).</p>\n<p>Stwierdzenie 2 — „dzień na Księżycu trwa dwa ziemskie tygodnie&quot;</p>\n<p>Klucz teoretyczny:</p>\n<p>Typ przymiotnika | Funkcja | Przykłady<br>Wartościujący | OCENIA jakość (pozytywnie/negatywnie) | dobry, piękny, niebezpieczny, fascynujący, straszny<br>Określający / relacyjny | KLASYFIKUJE, wskazuje pochodzenie / cechę obiektywną | ziemski (od „Ziemia&quot;), polski, drewniany, długi, dwutygodniowy</p>\n<p>„Ziemski&quot; — przymiotnik relacyjny (utworzony od rzeczownika „Ziemia&quot;). Nie ocenia („dzień ziemski&quot; ≠ „dzień dobry&quot;), tylko klasyfikuje (dzień JAKIEGO typu? — ziemskiego).</p>\n<p>→ Stwierdzenie 2 = F (fałsz).</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>1 pkt — poprawna odpowiedź (PF).</li><li>0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.</li></ul>\n<p>Klucz uniwersalny — przymiotniki wartościujące vs relacyjne</p>\n<ol><li>Test wartościowania: czy przymiotnik daje się zastąpić frazą „dobry/zły/piękny/brzydki&quot;? Jeśli tak → wartościujący.</li><li>Test pochodzenia: czy przymiotnik powstał od rzeczownika (Ziemia → ziemski, Polska → polski)? Jeśli tak → relacyjny.</li><li>Typowe wartościujące: piękny, brzydki, ważny, niebezpieczny, fascynujący, ohydny, doskonały, fatalny.</li><li>Typowe relacyjne: ziemski, kosmiczny, ludzki, naukowy, polski, dwutygodniowy.</li></ol>\n<p>Typowy błąd: Pułapka 1: pomieszanie pluralis inclusivus (autor + czytelnik) z pluralis maiestaticus (królewskie „my&quot;). U Sagana to pluralis inclusivus → zmniejsza dystans → P. Pułapka 2: pomylenie przymiotnika <strong>wartościującego</strong> (oceniającego: dobry, piękny, niebezpieczny) z <strong>określającym/relacyjnym</strong> (ziemski, kosmiczny, polski). „Ziemski&quot; to relacyjny (od „Ziemia&quot;), nie wartościujący → F.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<ol><li>P (Prawda) - Czasowniki w 1. osobie liczby mnogiej (np. „odkryliśmy&quot;, „rozpoczęliśmy&quot;, „wiemy&quot;) włączają czytelnika w grono odkrywców, zmniejszając dystans między autorem a odbiorcą.</li></ol>\n<ol><li>F (Fałsz) - Przymiotnik „ziemskie&quot; w sformułowaniu „dwa ziemskie tygodnie&quot; jest przymiotnikiem opisowym (określa przynależność do Ziemi), a nie wartościującym. Przymiotnik wartościujący wyrażałby ocenę, np. „wspaniały&quot;, „okropny&quot;.</li></ol>\n<p>1 pkt - poprawna odpowiedź (oba stwierdzenia ocenione prawidłowo). 0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.</p>"}]}