Zadanie 8.
Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego.
Jan Kochanowski
Pieśń 14 (Księgi wtóre)
Wy, którzy Pospolitą Rzeczą1 władacie,
A ludzką sprawiedliwość2 w ręku trzymacie,
Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono3
I zwierzchności nad stadem Bożym zwierzono4,
Miejcie to przed oczyma zawżdy5 swojemi,
Żeście miejsce zasiedli Boże na ziemi,
Z którego macie nie tak swe własne rzeczy6
Jako wszytek ludzki mieć rodzaj na pieczy7. […]
Więc ja podobno8 z mniejszym niebezpieczeństwem
Grzeszę: bo sam sie tracę swym wszeteczeństwem9.
Przełożonych występki miasta zgubiły
I szerokie do gruntu carstwa10 zniszczyły.
Jan Kochanowski, Pieśń 14 (Księgi wtóre), [w:] tegoż, Pieśni, Wrocław 1997.
Odpowiedź: 8.1 — dwa argumenty (wystarczą dwa z poniższych): - Rządzący są zastępcami Boga na ziemi — „Żeście miejsce zasiedli Boże na ziemi". Tak jak Bóg troszczy się o ludzkość, oni powinni troszczyć się o dobro wspólnoty. - Powierzono im władzę i sprawiedliwość — „ludzką sprawiedliwość w ręku trzymacie", „zwierzchności […] zwierzono". Misja od Boga = obowiązek dbałości o sprawiedliwość. - Błędy rządzących powodują upadek państwa — „Przełożonych występki miasta zgubiły / I szerokie do gruntu carstwa zniszczyły". Argument odwołujący się do historycznych konsekwencji. - Zwykły człowiek tracąc siebie ginie sam — rządzący tracą cały naród — „bo sam się tracę swym wszeteczeństwem" (a władca grzesząc traci wszystkich). 8.2 — odpowiedź: - Epitet: np. ludzką (sprawiedliwość), stadem Bożym, miejsce Boże, przełożonych (występki) — wystarczy jeden wyraz określający. - Nazwa środka retorycznego dla „Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono": apostrofa (zwrot do adresata). Alternatywnie CKE dopuszcza: przenośnia/metafora, wtrącenie, inwersja. Klucz CKE — 8.2 (przykładowo): epitet — ludzką sprawiedliwość lub stadem Bożym lub miejsce Boże; środek retoryczny — apostrofa / zwrot do adresata.
\nMateriały źródłowe
\nStrona arkusza CKE z tym zadaniem
\nKontekst — Pieśń 14 Jana Kochanowskiego
\nPieśń 14 (z Ksiąg wtórych, znana też jako „Wy, którzy Pospolitą Rzeczą władacie") jest jedną z najsłynniejszych pieśni patriotyczno-politycznych Kochanowskiego. Powstała w czasach Rzeczypospolitej szlacheckiej, kiedy poeta — z pozycji obywatela-humanisty — przypomina elitom o ich obowiązkach.
\nGłówna myśl: władza jest mandatem od Boga — kto rządzi, ma odpowiedzialność za całą wspólnotę, a nie tylko za siebie.
\nCzęść 8.1 — argumenty podmiotu lirycznego
\nKochanowski używa trzech głównych argumentów:
\nArgument 1 — argument teologiczny
\n„Miejcie to przed oczyma zawżdy swojemi, / Żeście miejsce zasiedli Boże na ziemi"
\nRządzący są zastępcami Boga — pełnią funkcję, którą inaczej pełni Bóg w stosunku do całego stworzenia. Stąd ich obowiązek to troska o ludzkość (tak jak Bóg troszczy się o swoje stworzenie).
\nArgument 2 — argument legitymizacyjny
\n„zwierzchności nad stadem Bożym zwierzono"
\nWładza została im powierzona (zwierzono = oddano w zaufaniu). To zaufanie pociąga za sobą zobowiązanie — rządzić tak, by zaufanie nie zostało zawiedzione.
\nArgument 3 — argument historyczno-pragmatyczny
\n„Przełożonych występki miasta zgubiły / I szerokie do gruntu carstwa zniszczyły."
\nZłe rządy prowadzą do upadku państwa. To argument odwołujący się do faktów historycznych — wielkie cywilizacje upadały z winy zepsutych elit.
\nArgument 4 — argument porównawczy
\n„Więc ja podobno z mniejszym niebezpieczeństwem / Grzeszę: bo sam się tracę swym wszeteczeństwem."
\nGdy zwykły człowiek grzeszy, ginie sam. Gdy rządzący grzeszy — niszczy całe państwo. Skala odpowiedzialności jest niewspółmierna.
\nWzorcowa odpowiedź — 8.1
\nCzęść 8.2 — środki retoryczne
\nEpitet — przykład
\nEpitet = wyraz określający rzeczownik, najczęściej przymiotnik (lub imiesłów przymiotnikowy), nadający mu cechę.
\nZ fragmentu Pieśni 14:
\nWystarczy jeden epitet w odpowiedzi.
\nNazwa środka retorycznego dla „Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono"
\nApostrofa — bezpośredni zwrot do adresata (osoby, bóstwa, idei, zbiorowości), często w wołaczu, w formie kategorycznej. To klasyczny chwyt retoryczny służący zwiększeniu siły perswazji.
\nTu: „Wy, którzy […] władacie" → zwrot do RZĄDZĄCYCH jako adresata.
\nCKE dopuszcza także:
\nWzorcowa odpowiedź — 8.2
\nPunktacja CKE
\n8.1: 1 pkt — poprawne podanie dwóch argumentów; 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna.
\n8.2: 1 pkt — poprawne uzupełnienie obu wierszy tabeli; 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna.
\nTypowy błąd: Pułapka 8.1: tylko jeden argument lub niejasne sformułowanie → 0 pkt. CKE wymaga DWÓCH argumentów. Pułapka 8.2: pomylenie apostrofy z osobistym zwrotem do osoby obecnej. Apostrofa to RETORYCZNY zwrot do osoby/idei/personifikacji ZARÓWNO obecnej, jak i nieobecnej. „Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono" = klasyczna apostrofa do władców jako zbiorowości.
"}]}