Zadanie 9. (0-2)
Przeczytaj poniższe fragmenty utworów literackich.
Tekst 1.
Adam Mickiewicz
Dziady cz. III
P. ROLLISONOWA
Panie! litość - ja wdowa! Panie Senatorze!
Słyszałam, że zabili - czyż można, mój Boże!
Moje dziecko! - Ksiądz mówi, że on jeszcze żyje;
Ale go biją, Panie! ktoż dzieci tak bije! -
Jego zbito - zlituj się - po katowsku zbito.
(płacze)
[…]
Siadłam tam na rogu,
Pod murem - mury grube - przyłożyłam ucho -
Tam siedziałam od rana. - W północ, w mieście głucho,
Słucham - w północ, tam z muru - nie, nie zwodzę siebie:
Słyszałam go, słyszałam, jak Pan Bóg na niebie,
Ja głos jego słyszałam uszami własnemi -
Cichy, jakby spod ziemi, jak ze środka ziemi.
I mój słuch wszedł w głąb muru, daleko, głęboko;
Ach, dalej poszedł niźli najbystrzejsze oko.
Słyszałam, męczono go -
[…]
Niema owca pozna głos swojego jagnięcia
Śród najliczniejszej trzody - ach, to był głos taki! -
Ach, dobry Panie, żebyś słyszał raz głos taki,
Ty byś już nigdy w życiu spokojnie nie zasnął!
Adam Mickiewicz, Dziady drezdeńskie (część III), Wrocław 2012.
8.2.
0-1
MPOP-P1_100
Tekst 2.
Józef Wittlin
Stabat Mater1
Stała matka boleściwa - na rynku,
Przy swym martwym powieszonym synku.
Stała w świata przeraźliwej pustce
Polska matka w służącowskiej chustce.
Nie płakała i nic nie mówiła,
Zimne oczy w zimne zwłoki wbiła.
Wisiał martwy, z wszystkiego wyzuty,
Niemcy przedtem zabrali mu buty.
Będą w butach jej syna chodzili
Po tej ziemi, którą pohańbili.
Po tej ziemi, która umęczona
Stoi - patrzy - i milczy - jak ona.
[1942]
Józef Wittlin, Stabat Mater, [w:] tegoż, Poezje, Warszawa 1978.
Rozstrzygnij, czy obraz matki w przytoczonym fragmencie Dziadów cz. III Adama
Mickiewicza jest podobny do obrazu matki w przytoczonym fragmencie wiersza Stabat
Mater Józefa Wittlina. W uzasadnieniu odpowiedzi sformułuj dwa argumenty - każdy
w odniesieniu do obu tekstów.
Rozstrzygnięcie:
Argument 1.:
Argument 2.:
9.
0-1-2
1 Stabat Mater (łac.) - Stała Matka.
MPOP-P1_100
Zadanie 9. (0-2)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
analizowania i interpretowania literatury
[…].
odbioru utworów literackich […] na różnych
poziomach […].
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
fragmenty, […] określa cechy wspólne
i różne;
mogą stanowić argumenty na poparcie
propozycji interpretacyjnej.
Zasady oceniania
2 pkt - rozstrzygnięcie i sformułowanie dwóch poprawnych argumentów w odniesieniu
do obu tekstów.
1 pkt - rozstrzygnięcie i sformułowanie jednego poprawnego argumentu w odniesieniu
do obu tekstów.
0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi ocenione na 2 pkt
Argumenty, np.:
W obu fragmentach przedstawiona jest matka cierpiąca. Rollisonowa cierpi, ponieważ jej
syn jest męczony, natomiast matka z wiersza Wittlina cierpi z powodu śmierci syna -
w wierszu określa się ją jako „boleściwą”.
W obu tekstach jest przedstawiona matka kochająca, o czym świadczy to, że obie matki
starają się być jak najbliżej synów. Rollisonowa nasłuchuje pod murami, a matka
z wiersza Wittlina stoi przy zwłokach syna.
Argumenty, np.:
Rollisonowa bardzo emocjonalnie opowiada o sytuacji katowanego syna oraz o swoim
cierpieniu, zaś bohaterka wiersza Wittlina jest oniemiała z rozpaczy, nie okazuje emocji.
Matka z Dziadów cz. III ma nadzieję, że jej syn żyje - ta z utworu Wittlina nie ma
wątpliwości co do śmierci syna, a więc straciła nadzieję.
Argument za, np.:
Obie matki są ukazane jako cierpiące. Rollisonowa boleje nad losem syna, a matka
z wiersza Stabat Mater cierpi z powodu straty dziecka.
Argument przeciw, np.:
Rollisonowa prezentuje czynną postawę - błaga Senatora o litość. Z kolei matka
w wierszu Wittlina prezentuje postawę bierną - stoi zapatrzona w zwłoki syna.
Odpowiedź: Rozstrzygnięcie: podobny (najczęstsze; CKE dopuszcza również „NIE jest podobny" lub „częściowo podobny"). Argumenty (jeśli „TAK"): 1. Obie matki cierpią po stracie/krzywdzie syna. Rollisonowa rozpacza, że jej syn jest katowany; matka u Wittlina cierpi z powodu śmierci syna — Wittlin nazywa ją wprost „boleściwą". 2. Obie matki okazują miłość, są blisko synów. Rollisonowa wsłuchuje się pod murami więzienia w głos kaźni syna; matka u Wittlina stoi przy zwłokach syna na rynku. Argumenty (jeśli „NIE"): 1. Rollisonowa emocjonalnie opowiada o cierpieniu syna i własnej rozpaczy — krzyczy, płacze, błaga; matka Wittlina jest oniemiała z rozpaczy, „zimne oczy w zimne zwłoki wbiła", nie wyraża emocji. 2. Matka z Dziadów MA NADZIEJĘ — jej syn jeszcze żyje, błaga o ratunek; matka Wittlina straciła nadzieję — jej syn już nie żyje. Klucz CKE (przykład na 2 pkt — „jest podobny"): „W obu fragmentach przedstawiona jest matka cierpiąca. Rollisonowa cierpi, ponieważ jej syn jest męczony, natomiast matka z wiersza Wittlina cierpi z powodu śmierci syna — w wierszu określa się ją jako «boleściwą». W obu tekstach jest przedstawiona matka kochająca, o czym świadczy to, że obie matki starają się być jak najbliżej synów."
\nMateriały źródłowe
\nStrona arkusza CKE z tym zadaniem
\nKontekst — dwa obrazy matki w bólu
\nTekst 1 — Dziady cz. III, scena z panią Rollisonową
\nAkt I scena VIII, „Pani Rollisonowa" — wdowa po szlachcicu, matka młodego więźnia torturowanego przez Senatora Nowosilcowa. Przyszła błagać Senatora o litość:
\n„Słyszałam, że zabili — czyż można, mój Boże! / Moje dziecko! — Ksiądz mówi, że on jeszcze żyje; / Ale go biją, Panie! któż dzieci tak bije!"
\nNastępnie opowiada, jak słuchała pod murami więzienia:
\n„I mój słuch wszedł w głąb muru, daleko, głęboko; / Ach, dalej poszedł niżli najbystrzejsze oko. / Słyszałam, męczono go…"
\nObraz matki: rozdarta z rozpaczy, głośno, emocjonalnie wyrażająca swoją tragedię, nasłuchująca pod ścianami więzienia, błagająca o ratunek. Wciąż ma nadzieję — syn żyje, choć jest katowany.
\nTekst 2 — Józef Wittlin, Stabat Mater (1942)
\nTytuł nawiązuje do średniowiecznej sekwencji łacińskiej „Stabat Mater Dolorosa" — opisującej Marię stojącą pod krzyżem Chrystusa. Wittlin zastosował ten motyw do polskiej matki w czasie II wojny światowej.
\n„Stała matka boleściwa — na rynku, / Przy swym martwym powieszonym synku."
\n„Nie płakała i nic nie mówiła, / Zimne oczy w zimne zwłoki wbiła."
\nObraz matki: niema, bez ruchu, „zimna" — emocje sparaliżowane skalą tragedii. Syn już nie żyje, matka stoi nad ciałem. Brak nadziei — została tylko obecność.
\nPorównanie — tabela
\nAspekt | Rollisonowa (Dziady III) | Matka u Wittlina (Stabat Mater)
Stan syna | żyje, jest torturowany | nie żyje, leży powieszony
Reakcja matki | krzyk, płacz, błaganie | milczenie, „zimne oczy w zimne zwłoki"
Postawa | czynna — szuka pomocy, błaga | bierna — stoi w bezruchu
Nadzieja | jest — syn żyje | brak — syn nie żyje
Kontekst historyczny | XIX w., zaborca rosyjski | II wojna światowa, okupant niemiecki
Punkt wspólny | CIERPIENIE matki po krzywdzie syna | CIERPIENIE matki po stracie syna
Wzorcowa odpowiedź (na 2 pkt)
\nWariant: „jest podobny"
\nWariant alternatywny: „nie jest podobny"
\nPunktacja CKE
\nTypowy błąd: Pułapka 1: brak rozstrzygnięcia („tak / nie / częściowo") → 0 pkt. Pułapka 2: tylko jeden argument odnoszący się do obu tekstów → 1 pkt zamiast 2. Pułapka 3: nieuwzględnienie OBU tekstów w każdym argumencie — CKE wymaga „dwa argumenty — każdy w odniesieniu do OBU tekstów". Pułapka 4: pomylenie matki Rollisonowej z matką Konrada (Konrad jest sierotą) lub z motywem Stabat Mater — choć tytuł Wittlina nawiązuje wprost do średniowiecznej sekwencji o Matce Boskiej pod krzyżem.
"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"Rozstrzygnięcie: Obraz matki jest częściowo podobny.
\nArgument za podobieństwem: Obie matki są ukazane jako cierpiące z powodu losu swoich synów. Rollisonowa rozpacza nad katowaniem dziecka, a matka z wiersza Wittlina stoi „boleściwa" przy martwym synu. Obie starają się być jak najbliżej swoich dzieci - Rollisonowa nasłuchuje pod murami więzienia, a matka u Wittlina stoi przy zwłokach.
\nArgument przeciw podobieństwu: Matki różnią się sposobem wyrażania cierpienia. Rollisonowa jest niezwykle emocjonalna - płacze, błaga Senatora o litość, opisuje swoje przeżycia. Natomiast matka z wiersza Wittlina jest oniemiała z rozpaczy - „nie płakała i nic nie mówiła", milczy, wpatrzona w zwłoki syna.
\n2 pkt - rozstrzygnięcie i sformułowanie dwóch poprawnych argumentów w odniesieniu do obu tekstów. 1 pkt - rozstrzygnięcie i sformułowanie jednego poprawnego argumentu w odniesieniu do obu tekstów. 0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
\nJest podobny. W obu fragmentach przedstawiona jest matka cierpiąca. Rollisonowa cierpi, ponieważ jej syn jest męczony, natomiast matka z wiersza Wittlina cierpi z powodu śmierci syna - w wierszu określa się ją jako „boleściwą". W obu tekstach jest przedstawiona matka kochająca, o czym świadczy to, że obie matki starają się być jak najbliżej synów.; Nie jest podobny. Rollisonowa bardzo emocjonalnie opowiada o sytuacji katowanego syna oraz o swoim cierpieniu, zaś bohaterka wiersza Wittlina jest oniemiała z rozpaczy, nie okazuje emocji. Matka z Dziadów cz. III ma nadzieję, że jej syn żyje - ta z utworu Wittlina nie ma wątpliwości co do śmierci syna.
"}]}