{"id":"jezyk-polski-2026-czerwiec-matura-stara-podstawowa/zad/5","paper_id":"jezyk-polski-2026-czerwiec-matura-stara-podstawowa","number":"5","points":3,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"czerwiec","level":"podstawowa","text":"Zadanie 5. (0-3)\nNapisz streszczenie tekstu Adama Zemełki, liczące 40-60 wyrazów.\nEPOP-P1_100\nTekst 2.\nMonika Gołda\nDlaczego my mamy herbatę?\nNiemcy mają Tee, Francuzi - thé, Anglicy - tea, Norwedzy, Szwedzi, Duńczycy\ni Islandczycy - te. Z kolei Rosjanie piją czaj. Skąd my wzięliśmy swoją herbatę?\nPo pierwsze, myli się ten, kto bierze czaj (pol. herbata) za rdzennie rosyjskie słowo.\nW istocie ma ono chiński rodowód, tak jak i nasza herbata, a raczej część tego wyrazu.\nPo drugie, czaj i herbata wywodzą się od chińskich słów oznaczających herbatę, które\nzapisywane są tym samym znakiem. Ten znak jest różnie czytany w zależności od dialektu.\nW północnych dialektach - mandaryńskim i kantońskim - brzmi jak cha, w południowym\ndialekcie hokkien - jak te. Wariant cha stał się źródłem rosyjskiej nazwy czaj, a wariant te\njest obecny w polskim wyrazie herbata jako ostatnia sylaba ta. Rzeczownik herbata jest więc\nosobliwą łacińsko-chińską hybrydą, zapożyczoną prawdopodobnie z holenderskiej handlowej\nnazwy herbaty herba thee.\nHistoria holenderskiego thee sięga początków XVII wieku i wiąże się z debiutem herbaty\njako napoju na kontynencie europejskim. To właśnie Holendrzy pierwsi przywieźli do Europy,\ndrogą morską, herbatę w postaci suszu, a wraz z nim znaną nam już południowochińską\nnazwę herbaty te. Tę nazwę przejęły języki zachodnioeuropejskie, a za ich pośrednictwem -\nliczne inne języki świata.\nPoczątkowo w Europie herbaty nie traktowano jako napoju, który można pić dla samej\nprzyjemności, lecz uważano ją za środek leczniczy. W naszym kraju herbatę długo można\nbyło kupić jedynie w aptekach i postrzeganie jej jako zioło niewątpliwie wpłynęło na to, że\nw jej polskiej nazwie jest też łacińskie herba (pol. zioło).\nKiedyś mieliśmy nawet specjalne słowa nazywające miłośnika i miłośniczkę herbaty:\nherbaciarz i herbaciarka. O ile z herbaciarzem wciąż się możemy zetknąć w takim\nznaczeniu, o tyle herbaciarka zaczęła oznaczać coś innego: drewniane pudełko\nz przegródkami na herbatę w saszetkach. W połowie XIX wieku miłośnika herbaty określano\nrównież słowem herbatnik. Później tym słowem zaczęto nazywać naczynie do zaparzania\nherbaty. W takim znaczeniu herbatnik też się jednak nie utrzymał, został wyparty przez\nrosyjski czajnik. Powodem, dla którego zamieniliśmy herbatnik na czajnik, mogło być to, że\nten pierwszy był wyrazem polisemicznym, czyli można mu było przypisać więcej niż jedno\nznaczenie.\nSukcesu wyrazu czajnik w polszczyźnie nie powtórzył wyraz czaj. Nasi przodkowie nie\nczuli jednak potrzeby zamiany herbaty na czaj po tym, jak zamienili herbatnik na czajnik.\nNiemniej rosyjskie czaj zdołało przeniknąć do mowy Polaków i jest obecne do dziś\nw polszczyźnie gwarowej oraz slangowej. U mnie w domu tym słowem nazywało się zbyt\nmocną, niesmaczną herbatę.\nNa podstawie: Monika Gołda, Niemcy piją „Tee”, Anglicy - „tea”, Szwedzi - „te”. Dlaczego my mamy herbatę?,\n„Słówka. Magazyn o języku” 2023, www.wyborcza.pl\nEPOP-P1_100","answer":null,"answer_text":"5.\nWprowadzenie rozdzielnej pisowni cząstek\n-bym, -byś, -by, -byśmy, -byście ze\nspójnikami.\nZastanawiam się, czy by nie\npojechać w góry.\n6.\nUstanowienie pisowni łącznej nie-\nz imiesłowami odmiennymi\n(bez względu na interpretację znaczeniową:\nczasownikową lub przymiotnikową), tj.\nzniesienie wyjątku zezwalającego na\n„świadomą pisownię rozdzielną”.\nniemający, nieprzytomny","solution":null,"image":"img/jezyk-polski-2026-czerwiec-matura-stara-podstawowa/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · czerwiec 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 5. (0-3)<br>Napisz streszczenie tekstu Adama Zemełki, liczące 40-60 wyrazów.<br>EPOP-P1_100<br>Tekst 2.<br>Monika Gołda<br>Dlaczego my mamy herbatę?<br>Niemcy mają Tee, Francuzi - thé, Anglicy - tea, Norwedzy, Szwedzi, Duńczycy<br>i Islandczycy - te. Z kolei Rosjanie piją czaj. Skąd my wzięliśmy swoją herbatę?<br>Po pierwsze, myli się ten, kto bierze czaj (pol. herbata) za rdzennie rosyjskie słowo.<br>W istocie ma ono chiński rodowód, tak jak i nasza herbata, a raczej część tego wyrazu.<br>Po drugie, czaj i herbata wywodzą się od chińskich słów oznaczających herbatę, które<br>zapisywane są tym samym znakiem. Ten znak jest różnie czytany w zależności od dialektu.<br>W północnych dialektach - mandaryńskim i kantońskim - brzmi jak cha, w południowym<br>dialekcie hokkien - jak te. Wariant cha stał się źródłem rosyjskiej nazwy czaj, a wariant te<br>jest obecny w polskim wyrazie herbata jako ostatnia sylaba ta. Rzeczownik herbata jest więc<br>osobliwą łacińsko-chińską hybrydą, zapożyczoną prawdopodobnie z holenderskiej handlowej<br>nazwy herbaty herba thee.<br>Historia holenderskiego thee sięga początków XVII wieku i wiąże się z debiutem herbaty<br>jako napoju na kontynencie europejskim. To właśnie Holendrzy pierwsi przywieźli do Europy,<br>drogą morską, herbatę w postaci suszu, a wraz z nim znaną nam już południowochińską<br>nazwę herbaty te. Tę nazwę przejęły języki zachodnioeuropejskie, a za ich pośrednictwem -<br>liczne inne języki świata.<br>Początkowo w Europie herbaty nie traktowano jako napoju, który można pić dla samej<br>przyjemności, lecz uważano ją za środek leczniczy. W naszym kraju herbatę długo można<br>było kupić jedynie w aptekach i postrzeganie jej jako zioło niewątpliwie wpłynęło na to, że<br>w jej polskiej nazwie jest też łacińskie herba (pol. zioło).<br>Kiedyś mieliśmy nawet specjalne słowa nazywające miłośnika i miłośniczkę herbaty:<br>herbaciarz i herbaciarka. O ile z herbaciarzem wciąż się możemy zetknąć w takim<br>znaczeniu, o tyle herbaciarka zaczęła oznaczać coś innego: drewniane pudełko<br>z przegródkami na herbatę w saszetkach. W połowie XIX wieku miłośnika herbaty określano<br>również słowem herbatnik. Później tym słowem zaczęto nazywać naczynie do zaparzania<br>herbaty. W takim znaczeniu herbatnik też się jednak nie utrzymał, został wyparty przez<br>rosyjski czajnik. Powodem, dla którego zamieniliśmy herbatnik na czajnik, mogło być to, że<br>ten pierwszy był wyrazem polisemicznym, czyli można mu było przypisać więcej niż jedno<br>znaczenie.<br>Sukcesu wyrazu czajnik w polszczyźnie nie powtórzył wyraz czaj. Nasi przodkowie nie<br>czuli jednak potrzeby zamiany herbaty na czaj po tym, jak zamienili herbatnik na czajnik.<br>Niemniej rosyjskie czaj zdołało przeniknąć do mowy Polaków i jest obecne do dziś<br>w polszczyźnie gwarowej oraz slangowej. U mnie w domu tym słowem nazywało się zbyt<br>mocną, niesmaczną herbatę.<br>Na podstawie: Monika Gołda, Niemcy piją „Tee”, Anglicy - „tea”, Szwedzi - „te”. Dlaczego my mamy herbatę?,<br>„Słówka. Magazyn o języku” 2023, www.wyborcza.pl<br>EPOP-P1_100</p>","answer_text_html":"<p>5.<br>Wprowadzenie rozdzielnej pisowni cząstek<br>-bym, -byś, -by, -byśmy, -byście ze<br>spójnikami.<br>Zastanawiam się, czy by nie<br>pojechać w góry.<br>6.<br>Ustanowienie pisowni łącznej nie-<br>z imiesłowami odmiennymi<br>(bez względu na interpretację znaczeniową:<br>czasownikową lub przymiotnikową), tj.<br>zniesienie wyjątku zezwalającego na<br>„świadomą pisownię rozdzielną”.<br>niemający, nieprzytomny</p>","solutions":[]}