{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/12","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"12","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 12.\nPrzeczytaj poniższy utwór literacki.\nAntoni Lange\nIV [Potrącona życia falą…]\nPotrącona życia falą\nDusza moja łka:\nŁzy się palą - łzy krysztalą -\nWokół szara mgła.\nBłędne było życie moje,\nBłędny jego kres:\nMarzeń roje - niepokoje\nI krynice łez.\nSiebiem winił i nikogo:\nNieszczęśliwa gra!\nInną drogą płynąć błogo -\nMoja ścieżka zła.\nWirem złote sny rozwiane\nOtoczyły mnie:\nZapomniane, opłakane\nWidzę bogi w śnie.\n[Z tomu Rozmyślania, 1906]\nAntoni Lange, IV [Potrącona życia falą…], [w:] tegoż, Rozmyślania i inne wiersze, Warszawa 1979.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **12.1. Rozstrzygnięcie**: **TAK** — podmiot liryczny wyraża **klasyczną postawę dekadencką**. **Cechy dekadentyzmu** w wierszu: - **Smutek, melancholia**: \"Dusza moja łka\", \"łzy się palą — łzy kryształą\". - **Pesymizm**, brak nadziei: \"wokół szara mgła\", \"krynice łez\". - **Poczucie bezsensu życia**: \"Błędne było życie moje, Błędny jego kres\". - **Nostalgia, marzenia rozwiane**: \"Wirem złote sny rozwiane otoczyły mnie\". - **Autodestruktywna samokrytyka**: \"Siebiem winił i nikogo: Nieszczęśliwa gra!\". - **Eskapizm, ucieczka w sen**: \"Zapomniane, opłakane widzę bogi w śnie\". - **Wybrana zła droga**: \"Inną drogą płynąć błogo — Moja ścieżka zła\". **Dekadentyzm** = nurt schyłku XIX/początku XX w., charakteryzujący się **pesymizmem**, poczuciem **bezsensu**, **zmęczeniem cywilizacją**, **ucieczką w sztukę/sen**. Lange wprost wpisuje się w ten kanon.\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nKlucz pojęciowy — dekadentyzm\n\nDekadentyzm (od fr. décadence — upadek) = nurt epoki końca XIX / początku XX wieku:\n- Pesymizm: świat zmierza ku upadkowi (Schopenhauer).\n- Zmęczenie cywilizacją: nadmiar bodźców, nuda, brak ideałów.\n- Bezsens życia: \"fin de siècle\" = koniec wieku, koniec wszystkiego.\n- Indywidualizm rozpaczy: jednostka cierpi sama, nie ma wspólnoty.\n- Eskapizm: ucieczka w sztukę, sen, narkotyki, marzenia.\n- Estetyzacja smutku: cierpienie jako wartość artystyczna.\n\nPrzedstawiciele: Baudelaire (Francja), Wilde (Anglia), Tetmajer (\"Koniec wieku XIX\"), Lange, Kasprowicz, Przybyszewski (Polska).\n\nAnaliza wiersza Langego\n\nStrofa 1: \"Potrącona życia falą / Dusza moja łka: / Łzy się palą — łzy kryształą — / Wokół szara mgła.\"\n\nSymptomy dekadenckie:\n- \"Łka\" — płacz, smutek.\n- \"Łzy się palą\" — głęboki ból wewnętrzny.\n- \"Szara mgła\" — pesymistyczny obraz świata, brak światła.\n\nStrofa 2: \"Błędne było życie moje, / Błędny jego kres: / Marzeń roje — niepokoje / I krynice łez.\"\n\nDekadentyzm:\n- \"Błędne życie\" — poczucie bezsensu, niewłaściwości życia.\n- \"Marzeń roje — niepokoje\" — marzenia przyniosły niepokój, nie szczęście.\n- \"Krynice łez\" — źródła płaczu.\n\nStrofa 3: \"Siebiem winił i nikogo: / Nieszczęśliwa gra! / Inną drogą płynąć błogo — / Moja ścieżka zła.\"\n\nDekadentyzm:\n- Autokrytyka, samowinienie: \"siebiem winił\".\n- Nieszczęśliwa gra = pesymistyczna metafora życia jako gry, którą się przegrywa.\n- Wybrana zła droga: \"moja ścieżka zła\" — fatalizm.\n\nStrofa 4: \"Wirem złote sny rozwiane / Otoczyły mnie: / Zapomniane, opłakane / Widzę bogi w śnie.\"\n\nDekadentyzm:\n- \"Wir rozwianych snów\" — utrata ideałów.\n- Eskapizm w sen: \"widzę bogi w śnie\" — ucieczka od rzeczywistości.\n- Zapomniane bogi — utrata sacrum.\n\nWzorcowa odpowiedź\n\nPunktacja CKE (12.1)\n\n- 1 pkt — rozstrzygnięcie + uzasadnienie z odniesieniem do konkretnych cech dekadentyzmu w wierszu.\n- 0 pkt — pominięcie rozstrzygnięcia albo brak związku z dekadentyzmem.\n\nTypowy błąd: Pułapka — brak rozstrzygnięcia (TAK/NIE). Pułapka — opis nastroju wiersza bez nazwania **dekadentyzmu** jako konkretnego nurtu Młodej Polski. Pułapka — brak cytatów z wiersza (CKE chce konkretu).","image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":"Młoda Polska, Antoni Lange, dekadentyzm, pesymizm","page_from":14,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 12.<br>Przeczytaj poniższy utwór literacki.<br>Antoni Lange<br>IV [Potrącona życia falą…]<br>Potrącona życia falą<br>Dusza moja łka:<br>Łzy się palą - łzy krysztalą -<br>Wokół szara mgła.<br>Błędne było życie moje,<br>Błędny jego kres:<br>Marzeń roje - niepokoje<br>I krynice łez.<br>Siebiem winił i nikogo:<br>Nieszczęśliwa gra!<br>Inną drogą płynąć błogo -<br>Moja ścieżka zła.<br>Wirem złote sny rozwiane<br>Otoczyły mnie:<br>Zapomniane, opłakane<br>Widzę bogi w śnie.<br>[Z tomu Rozmyślania, 1906]<br>Antoni Lange, IV [Potrącona życia falą…], [w:] tegoż, Rozmyślania i inne wiersze, Warszawa 1979.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>12.1. Rozstrzygnięcie</strong>: <strong>TAK</strong> — podmiot liryczny wyraża <strong>klasyczną postawę dekadencką</strong>. <strong>Cechy dekadentyzmu</strong> w wierszu: - <strong>Smutek, melancholia</strong>: &quot;Dusza moja łka&quot;, &quot;łzy się palą — łzy kryształą&quot;. - <strong>Pesymizm</strong>, brak nadziei: &quot;wokół szara mgła&quot;, &quot;krynice łez&quot;. - <strong>Poczucie bezsensu życia</strong>: &quot;Błędne było życie moje, Błędny jego kres&quot;. - <strong>Nostalgia, marzenia rozwiane</strong>: &quot;Wirem złote sny rozwiane otoczyły mnie&quot;. - <strong>Autodestruktywna samokrytyka</strong>: &quot;Siebiem winił i nikogo: Nieszczęśliwa gra!&quot;. - <strong>Eskapizm, ucieczka w sen</strong>: &quot;Zapomniane, opłakane widzę bogi w śnie&quot;. - <strong>Wybrana zła droga</strong>: &quot;Inną drogą płynąć błogo — Moja ścieżka zła&quot;. <strong>Dekadentyzm</strong> = nurt schyłku XIX/początku XX w., charakteryzujący się <strong>pesymizmem</strong>, poczuciem <strong>bezsensu</strong>, <strong>zmęczeniem cywilizacją</strong>, <strong>ucieczką w sztukę/sen</strong>. Lange wprost wpisuje się w ten kanon.</p>\n<p>Materiały źródłowe</p>\n<p>Strona arkusza CKE z trescia zadania</p>\n<p>Klucz pojęciowy — dekadentyzm</p>\n<p>Dekadentyzm (od fr. décadence — upadek) = nurt epoki końca XIX / początku XX wieku:</p>\n<ul><li>Pesymizm: świat zmierza ku upadkowi (Schopenhauer).</li><li>Zmęczenie cywilizacją: nadmiar bodźców, nuda, brak ideałów.</li><li>Bezsens życia: &quot;fin de siècle&quot; = koniec wieku, koniec wszystkiego.</li><li>Indywidualizm rozpaczy: jednostka cierpi sama, nie ma wspólnoty.</li><li>Eskapizm: ucieczka w sztukę, sen, narkotyki, marzenia.</li><li>Estetyzacja smutku: cierpienie jako wartość artystyczna.</li></ul>\n<p>Przedstawiciele: Baudelaire (Francja), Wilde (Anglia), Tetmajer (&quot;Koniec wieku XIX&quot;), Lange, Kasprowicz, Przybyszewski (Polska).</p>\n<p>Analiza wiersza Langego</p>\n<p>Strofa 1: &quot;Potrącona życia falą / Dusza moja łka: / Łzy się palą — łzy kryształą — / Wokół szara mgła.&quot;</p>\n<p>Symptomy dekadenckie:</p>\n<ul><li>&quot;Łka&quot; — płacz, smutek.</li><li>&quot;Łzy się palą&quot; — głęboki ból wewnętrzny.</li><li>&quot;Szara mgła&quot; — pesymistyczny obraz świata, brak światła.</li></ul>\n<p>Strofa 2: &quot;Błędne było życie moje, / Błędny jego kres: / Marzeń roje — niepokoje / I krynice łez.&quot;</p>\n<p>Dekadentyzm:</p>\n<ul><li>&quot;Błędne życie&quot; — poczucie bezsensu, niewłaściwości życia.</li><li>&quot;Marzeń roje — niepokoje&quot; — marzenia przyniosły niepokój, nie szczęście.</li><li>&quot;Krynice łez&quot; — źródła płaczu.</li></ul>\n<p>Strofa 3: &quot;Siebiem winił i nikogo: / Nieszczęśliwa gra! / Inną drogą płynąć błogo — / Moja ścieżka zła.&quot;</p>\n<p>Dekadentyzm:</p>\n<ul><li>Autokrytyka, samowinienie: &quot;siebiem winił&quot;.</li><li>Nieszczęśliwa gra = pesymistyczna metafora życia jako gry, którą się przegrywa.</li><li>Wybrana zła droga: &quot;moja ścieżka zła&quot; — fatalizm.</li></ul>\n<p>Strofa 4: &quot;Wirem złote sny rozwiane / Otoczyły mnie: / Zapomniane, opłakane / Widzę bogi w śnie.&quot;</p>\n<p>Dekadentyzm:</p>\n<ul><li>&quot;Wir rozwianych snów&quot; — utrata ideałów.</li><li>Eskapizm w sen: &quot;widzę bogi w śnie&quot; — ucieczka od rzeczywistości.</li><li>Zapomniane bogi — utrata sacrum.</li></ul>\n<p>Wzorcowa odpowiedź</p>\n<p>Punktacja CKE (12.1)</p>\n<ul><li>1 pkt — rozstrzygnięcie + uzasadnienie z odniesieniem do konkretnych cech dekadentyzmu w wierszu.</li><li>0 pkt — pominięcie rozstrzygnięcia albo brak związku z dekadentyzmem.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: Pułapka — brak rozstrzygnięcia (TAK/NIE). Pułapka — opis nastroju wiersza bez nazwania <strong>dekadentyzmu</strong> jako konkretnego nurtu Młodej Polski. Pułapka — brak cytatów z wiersza (CKE chce konkretu).</p>"}]}