{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/13","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"13","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 13.\nPrzeczytaj poniższy fragment utworu literackiego.\nStefan Żeromski\nPrzedwiośnie\n- Chciałem powiedzieć parę słów - zaczął Cezary - jakby określić? - prawie w kwestii\nformalnej. Chciałem zwrócić uwagę na nieskuteczność takiej propagandy jak ta, której\nprzykład słyszałem przed chwilą.\nJeżeli tutejsza klasa robotnicza przeżarta jest nędzą i chorobami, jeśli ta klasa jest\nw stanie zwyrodnienia czy na drodze do zwyrodnienia, jeżeli ta klasa jest pozbawiona\nkultury, to jakimże sposobem i prawem ta właśnie klasa może rwać się do roli odrodzicielki\ntutejszego społeczeństwa? Takich argumentów nie należy używać. Należy raczej schować te\nfakty na dno, na sam spód dowodzeń, gdyż jest to właściwie argument przeciwko\nracjonalności uroszczeń1 komunizmu. Klasa przeżarta nędzą i chorobami może być tylko\nobiektem czyjejś akcji odrodzeńczej, lecz w żadnym razie nie czynnikiem odradzającym.\nStefan Żeromski, Przedwiośnie, Warszawa 1985.\n1 Uroszczenie - żądanie.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: Cezary Baryka polemizuje z **fundamentalnym poglądem komunistycznym**: że **klasa robotnicza** (proletariat) jest **siłą napędową rewolucji** i **odnowicielką** zdegenerowanego społeczeństwa. **Komuniści głosili** (za Marksem): - **Dyktatura proletariatu** = klasa robotnicza obejmuje władzę. - **Klasa robotnicza** = \"klasa awangardowa\", która **przeprowadzi rewolucję** i zbuduje nowe, sprawiedliwe społeczeństwo. - **Proletariusz** = nowy, \"świadomy\" człowiek tworzący lepszy świat. **Cezary kontruje**: polska klasa robotnicza jest **zbyt zniszczona** przez nędzę, choroby, brak kultury, by mogła pełnić tę rolę. To **klasa zdegradowana**, **ofiara**, a nie **podmiot** zmiany. Może być **obiektem** pomocy (\"czyjeś akcji odrodzeńczej\"), ale **nie podmiotem** rewolucji. Wnioski Cezarego: komunistyczna wiara w **proletariat jako siłę odrodczą** jest **iluzją** w polskich warunkach. Trzeba **innej** drogi reformy.\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nKontekst Przedwiośnia\n\nStefan Żeromski, Przedwiośnie (1924):\n- Powieść o młodej Polsce po odzyskaniu niepodległości.\n- Główny bohater Cezary Baryka — syn polskich rodziców z Baku, świadek rewolucji bolszewickiej w Azerbejdżanie (1918-1920).\n- Przyjeżdża do Polski rozczarowany komunizmem, szuka swojej drogi.\n- Powieść konfrontuje trzy ideologie:\n- Mit szklanych domów (idealizm techniczny ojca Cezarego).\n- Komunizm (Antoni Lulek).\n- Reformizm liberalny (Szymon Gajowiec).\n- Otwarty zakończenie: Cezary maszeruje na Belweder z robotnikami, ale nie identyfikuje się z komunizmem.\n\nKlucz pojęciowy — komunistyczny pogląd na proletariat\n\nKarl Marks (Manifest komunistyczny, 1848):\n- Klasa robotnicza = awangarda rewolucji.\n- Dyktatura proletariatu = przejściowy etap do bezklasowego społeczeństwa.\n- Proletariusze \"nie mają nic do stracenia prócz swych kajdan, mają do zdobycia cały świat\".\n- Świadomość klasowa = motor zmiany.\n\nW Rosji bolszewickiej (po 1917):\n- Lenin głosił klasę robotniczą jako \"klasę odrodczą\", która przejmie władzę i odnowi społeczeństwo.\n\nPolemika Cezarego — krok po kroku\n\nCezary obserwuje polską klasę robotniczą:\n- \"Przeżarta nędzą\" — bieda strukturalna.\n- \"Chorobami\" — choroby zawodowe, alkoholizm, gruźlica.\n- \"W stanie zwyrodnienia\" — degradacja fizyczna i moralna.\n- \"Pozbawiona kultury\" — analfabetyzm, brak dostępu do edukacji.\n\nWniosek logiczny Cezarego: jak zdegradowana klasa może być siłą odrodczą? To sprzeczność.\n\nKlasa upadła może być najwyżej obiektem pomocy (\"obiektem czyjeś akcji odrodzeńczej\") — kogoś musi ją uzdrowić. Ale nie może być podmiotem zmiany, czynnikiem odnowy.\n\nCo Cezary kwestionuje: fundamentalny mit komunistyczny — że klasa robotnicza, choć cierpi, ma w sobie moc rewolucyjną, świadomość klasową, zdolność do tworzenia nowego porządku.\n\nStąd jego pesymizm: w polskich warunkach komunistyczny scenariusz nie zadziała. Klasa robotnicza nie jest gotowa.\n\nWzorcowa odpowiedź\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — wskazanie poglądu \"klasa robotnicza = siła odrodcza społeczeństwa\" + uzasadnienie z fragmentu.\n- 0 pkt — uogólnienie (\"Cezary nie zgadza się z komunistami\") bez konkretu.\n\nTypowy błąd: Pułapka — uogólnienie do \"Cezary nie lubi komunistów\". Trzeba **konkretu**: z jakim **konkretnym poglądem** polemizuje? Klucz: **rola klasy robotniczej jako siły odrodczej**. Pułapka — pominięcie kontekstu Przedwiośnia. Cezary po Baku (gdzie widział komunistyczną rzeczywistość) **rozczarował się** komunizmem, ale ma sympatie społeczne. Jego polemika to **rozsądek**, nie odrzucenie z definicji. Pułapka — pomylenie z poglądami Antoniego Lulka (komunista) lub Szymona Gajowca (liberał). Cezary szuka **trzeciej drogi**.","image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":"Żeromski \"Przedwiośnie\", Cezary Baryka, polemika z komunistami","page_from":15,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 13.<br>Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego.<br>Stefan Żeromski<br>Przedwiośnie</p>\n<ul><li>Chciałem powiedzieć parę słów - zaczął Cezary - jakby określić? - prawie w kwestii</li></ul>\n<p>formalnej. Chciałem zwrócić uwagę na nieskuteczność takiej propagandy jak ta, której<br>przykład słyszałem przed chwilą.<br>Jeżeli tutejsza klasa robotnicza przeżarta jest nędzą i chorobami, jeśli ta klasa jest<br>w stanie zwyrodnienia czy na drodze do zwyrodnienia, jeżeli ta klasa jest pozbawiona<br>kultury, to jakimże sposobem i prawem ta właśnie klasa może rwać się do roli odrodzicielki<br>tutejszego społeczeństwa? Takich argumentów nie należy używać. Należy raczej schować te<br>fakty na dno, na sam spód dowodzeń, gdyż jest to właściwie argument przeciwko<br>racjonalności uroszczeń1 komunizmu. Klasa przeżarta nędzą i chorobami może być tylko<br>obiektem czyjejś akcji odrodzeńczej, lecz w żadnym razie nie czynnikiem odradzającym.<br>Stefan Żeromski, Przedwiośnie, Warszawa 1985.<br>1 Uroszczenie - żądanie.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: Cezary Baryka polemizuje z <strong>fundamentalnym poglądem komunistycznym</strong>: że <strong>klasa robotnicza</strong> (proletariat) jest <strong>siłą napędową rewolucji</strong> i <strong>odnowicielką</strong> zdegenerowanego społeczeństwa. <strong>Komuniści głosili</strong> (za Marksem): - <strong>Dyktatura proletariatu</strong> = klasa robotnicza obejmuje władzę. - <strong>Klasa robotnicza</strong> = &quot;klasa awangardowa&quot;, która <strong>przeprowadzi rewolucję</strong> i zbuduje nowe, sprawiedliwe społeczeństwo. - <strong>Proletariusz</strong> = nowy, &quot;świadomy&quot; człowiek tworzący lepszy świat. <strong>Cezary kontruje</strong>: polska klasa robotnicza jest <strong>zbyt zniszczona</strong> przez nędzę, choroby, brak kultury, by mogła pełnić tę rolę. To <strong>klasa zdegradowana</strong>, <strong>ofiara</strong>, a nie <strong>podmiot</strong> zmiany. Może być <strong>obiektem</strong> pomocy (&quot;czyjeś akcji odrodzeńczej&quot;), ale <strong>nie podmiotem</strong> rewolucji. Wnioski Cezarego: komunistyczna wiara w <strong>proletariat jako siłę odrodczą</strong> jest <strong>iluzją</strong> w polskich warunkach. Trzeba <strong>innej</strong> drogi reformy.</p>\n<p>Materiały źródłowe</p>\n<p>Strona arkusza CKE z trescia zadania</p>\n<p>Kontekst Przedwiośnia</p>\n<p>Stefan Żeromski, Przedwiośnie (1924):</p>\n<ul><li>Powieść o młodej Polsce po odzyskaniu niepodległości.</li><li>Główny bohater Cezary Baryka — syn polskich rodziców z Baku, świadek rewolucji bolszewickiej w Azerbejdżanie (1918-1920).</li><li>Przyjeżdża do Polski rozczarowany komunizmem, szuka swojej drogi.</li><li>Powieść konfrontuje trzy ideologie:</li><li>Mit szklanych domów (idealizm techniczny ojca Cezarego).</li><li>Komunizm (Antoni Lulek).</li><li>Reformizm liberalny (Szymon Gajowiec).</li><li>Otwarty zakończenie: Cezary maszeruje na Belweder z robotnikami, ale nie identyfikuje się z komunizmem.</li></ul>\n<p>Klucz pojęciowy — komunistyczny pogląd na proletariat</p>\n<p>Karl Marks (Manifest komunistyczny, 1848):</p>\n<ul><li>Klasa robotnicza = awangarda rewolucji.</li><li>Dyktatura proletariatu = przejściowy etap do bezklasowego społeczeństwa.</li><li>Proletariusze &quot;nie mają nic do stracenia prócz swych kajdan, mają do zdobycia cały świat&quot;.</li><li>Świadomość klasowa = motor zmiany.</li></ul>\n<p>W Rosji bolszewickiej (po 1917):</p>\n<ul><li>Lenin głosił klasę robotniczą jako &quot;klasę odrodczą&quot;, która przejmie władzę i odnowi społeczeństwo.</li></ul>\n<p>Polemika Cezarego — krok po kroku</p>\n<p>Cezary obserwuje polską klasę robotniczą:</p>\n<ul><li>&quot;Przeżarta nędzą&quot; — bieda strukturalna.</li><li>&quot;Chorobami&quot; — choroby zawodowe, alkoholizm, gruźlica.</li><li>&quot;W stanie zwyrodnienia&quot; — degradacja fizyczna i moralna.</li><li>&quot;Pozbawiona kultury&quot; — analfabetyzm, brak dostępu do edukacji.</li></ul>\n<p>Wniosek logiczny Cezarego: jak zdegradowana klasa może być siłą odrodczą? To sprzeczność.</p>\n<p>Klasa upadła może być najwyżej obiektem pomocy (&quot;obiektem czyjeś akcji odrodzeńczej&quot;) — kogoś musi ją uzdrowić. Ale nie może być podmiotem zmiany, czynnikiem odnowy.</p>\n<p>Co Cezary kwestionuje: fundamentalny mit komunistyczny — że klasa robotnicza, choć cierpi, ma w sobie moc rewolucyjną, świadomość klasową, zdolność do tworzenia nowego porządku.</p>\n<p>Stąd jego pesymizm: w polskich warunkach komunistyczny scenariusz nie zadziała. Klasa robotnicza nie jest gotowa.</p>\n<p>Wzorcowa odpowiedź</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>1 pkt — wskazanie poglądu &quot;klasa robotnicza = siła odrodcza społeczeństwa&quot; + uzasadnienie z fragmentu.</li><li>0 pkt — uogólnienie (&quot;Cezary nie zgadza się z komunistami&quot;) bez konkretu.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: Pułapka — uogólnienie do &quot;Cezary nie lubi komunistów&quot;. Trzeba <strong>konkretu</strong>: z jakim <strong>konkretnym poglądem</strong> polemizuje? Klucz: <strong>rola klasy robotniczej jako siły odrodczej</strong>. Pułapka — pominięcie kontekstu Przedwiośnia. Cezary po Baku (gdzie widział komunistyczną rzeczywistość) <strong>rozczarował się</strong> komunizmem, ale ma sympatie społeczne. Jego polemika to <strong>rozsądek</strong>, nie odrzucenie z definicji. Pułapka — pomylenie z poglądami Antoniego Lulka (komunista) lub Szymona Gajowca (liberał). Cezary szuka <strong>trzeciej drogi</strong>.</p>"}]}