{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/15","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"15","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 15.\nPrzeczytaj poniższy fragment utworu literackiego.\nGustaw Herling-Grudziński\nInny świat\n- W tej historii - zaczął ostrożnie [Jewriej] - jest pewna sprawa, którą przemilczałem\ni którą chciałbym ci teraz powiedzieć. Nie mówiłem o niej dotąd z nikim, bo prawdę\npowiedziawszy, nie miałem z kim. […] Ale przez tyle bezsennych nocy marzyłem o tym, aby\nspotkać kogoś, kto mógłby mnie zrozumieć, kto był także w obozie sowieckim… […] W mojej\nbrygadzie pracowało czterech Niemców […]. Pracowali doskonale: nie miałem im nic do\nzarzucenia […]. Zażądano ode mnie, abym złożył zeznanie, że słyszałem ich\nrozmawiających po niemiecku o bliskim nadejściu Hitlera. […] Oficer NKWD nie ukrywał\nprzede mną, że jeśli odmówię, wrócę na ogólne roboty, do lasu Miałem więc do wyboru\nwłasną śmierć lub śmierć tych czterech […] I wybrałem. Miałem dość lasu i tego\nprzeraźliwego, codziennego wywijania się od śmierci - chciałem żyć. Złożyłem zeznanie.\nRozstrzelano ich za zoną w dwa dni potem. […] Gdybym to powiedział komukolwiek z ludzi,\nwśród których teraz żyję - podjął cicho - nie uwierzyłby lub uwierzywszy, nie podałby mi ręki.\nAle ty, ty przecież wiesz, do czego nas doprowadzono. Powiedz tylko to jedno słowo:\nrozumiem\nPoczułem, jak krew uderza mi do skroni, a wraz z nią cisną się przed oczy dawne\nobrazy, wspomnienia. Ale o ileż bardziej były zatarte wówczas, gdy tłumiłem je siłą, by\nuratować wiarę w ludzką godność, niż teraz, gdy nareszcie uspokojony - spoglądam na nie\njak na ostygłą przeszłość! […] Miałem już jednak za sobą trzy lata wolności, […] normalnych\nuczuć, miłości, przyjaźni, życzliwości… Dni naszego życia nie są podobne do dni naszej\nśmierci i prawa naszego życia nie są również prawami naszej śmierci. Wróciłem z takim\ntrudem między ludzi i miałbym teraz od nich dobrowolnie uciekać? Nie, nie mogłem wymówić\ntego słowa.\nGustaw Herling-Grudziński, Inny świat, Warszawa 1998.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: Życie w **łagrze** zniszczyło Jewriejego — odebrało mu **wiarę w człowieka**, **wartości moralne**, **godność**. Obóz radziecki przekształcił go z normalnego człowieka w **odhumanizowaną ofiarę**, która straciła: - **Wiarę w sprawiedliwość**: w łagrze nie ma sprawiedliwości — silniejsi przetrwają, słabsi giną. - **Wiarę w miłość i braterstwo**: ludzie zdradzają się dla okruchu chleba. - **Sens życia**: Jewrieja \"prosi o przeznaczenie szybsze\" — pragnie śmierci. - **Zaufanie do bliźnich**: w obozie każdy jest **wrogiem**, każdy może donieść, ukraść, zabić. **Klucz**: łagier nie zabija fizycznie — **zabija duszę**. Jewrieja został **odczłowieczony** przez system, który **odwrócił wszystkie wartości**: dobrem jest przetrwanie kosztem innych, złem — zachowanie godności. To **główna teza Innego świata**: obóz to **odwrócony świat** (\"Inny świat\"), w którym normalna etyka **przestaje działać**.\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nKontekst Innego świata\n\nInny świat (1951, wyd. polskie 1965) Gustawa Herlinga-Grudzińskiego — klasyk literatury obozowej:\n- Wspomnienia z łagru sowieckiego Jercewo (1940-1942).\n- Główna teza: obóz to odwrócony świat (\"Inny świat\") — wartości moralne są wykrzywione, normalna etyka przestaje działać.\n- Bohaterowie zostają odczłowieczeni — głód, ciężka praca, brak nadziei niszczą ich osobowość.\n\nMechanizm zniszczenia w łagrze\n\nGłód: podstawa wszystkiego. Człowiek głodny traci hierarchię wartości — jedzenie staje się ważniejsze niż miłość, godność, prawda. Więźniowie kradną sobie chleb.\n\nBrutalna praca: niemożliwe normy do wykonania → kto nie wyrabia, dostaje mniej jedzenia → szybciej umiera. System \"naturalnej selekcji\" zabija słabszych.\n\nRozkład więzi społecznych: każdy zdradza każdego dla przeżycia. Donosy, kradzieże, zdrady = norma. Solidarność umiera.\n\nOdwrócenie etyki: dobrym jest przetrwać (nawet kosztem innych); złym — być uczciwym (uczciwi giną pierwsi).\n\nAnaliza postawy Jewriejego\n\nJewrieja zaczyna opowieść: \"to jest pewna sprawa, którą przemilczałem\". Sygnał: historia tak bolesna, że trudno o niej mówić.\n\nHodował się jako rozmyślający — Jewrieja stracił wiarę w człowieka, w godność, miłość, sprawiedliwość. Patrzył jak inni żyją cudzym kosztem.\n\n\"Prosił o przeznaczenie szybsze\" — chciał umrzeć. Łagier zniszczył w nim chęć życia.\n\nKońcowa postawa: Jewrieja stał się pesymistycznym, zrezygnowanym człowiekiem. Stracił wszystko, co normalnie konstytuuje człowieka — wiarę, miłość, nadzieję, sens.\n\nWzorcowa odpowiedź\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — wskazanie konkretnej zmiany postawy Jewriejego pod wpływem łagru (utrata wartości / pragnienie śmierci / dehumanizacja).\n- 0 pkt — opis faktów bez wniosku o postawie.\n\nTypowy błąd: Pułapka — opis fragmentu bez **wniosku o postawie**. Trzeba pokazać, **jak Jewrieja teraz myśli i czuje** — nie tylko opisać, co go spotkało. Pułapka — ograniczenie do faktów (\"Jewrieja był głodny\"). Klucz: **zmiana postawy moralnej** (utrata wartości, dehumanizacja). Pułapka — pomylenie z postawą głównego narratora. Pytanie dotyczy **Jewriejego**, nie autora.","image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":"Herling-Grudziński \"Inny świat\", łagier, zniszczenie wartości","page_from":17,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 15.<br>Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego.<br>Gustaw Herling-Grudziński<br>Inny świat</p>\n<ul><li>W tej historii - zaczął ostrożnie [Jewriej] - jest pewna sprawa, którą przemilczałem</li></ul>\n<p>i którą chciałbym ci teraz powiedzieć. Nie mówiłem o niej dotąd z nikim, bo prawdę<br>powiedziawszy, nie miałem z kim. […] Ale przez tyle bezsennych nocy marzyłem o tym, aby<br>spotkać kogoś, kto mógłby mnie zrozumieć, kto był także w obozie sowieckim… […] W mojej<br>brygadzie pracowało czterech Niemców […]. Pracowali doskonale: nie miałem im nic do<br>zarzucenia […]. Zażądano ode mnie, abym złożył zeznanie, że słyszałem ich<br>rozmawiających po niemiecku o bliskim nadejściu Hitlera. […] Oficer NKWD nie ukrywał<br>przede mną, że jeśli odmówię, wrócę na ogólne roboty, do lasu Miałem więc do wyboru<br>własną śmierć lub śmierć tych czterech […] I wybrałem. Miałem dość lasu i tego<br>przeraźliwego, codziennego wywijania się od śmierci - chciałem żyć. Złożyłem zeznanie.<br>Rozstrzelano ich za zoną w dwa dni potem. […] Gdybym to powiedział komukolwiek z ludzi,<br>wśród których teraz żyję - podjął cicho - nie uwierzyłby lub uwierzywszy, nie podałby mi ręki.<br>Ale ty, ty przecież wiesz, do czego nas doprowadzono. Powiedz tylko to jedno słowo:<br>rozumiem<br>Poczułem, jak krew uderza mi do skroni, a wraz z nią cisną się przed oczy dawne<br>obrazy, wspomnienia. Ale o ileż bardziej były zatarte wówczas, gdy tłumiłem je siłą, by<br>uratować wiarę w ludzką godność, niż teraz, gdy nareszcie uspokojony - spoglądam na nie<br>jak na ostygłą przeszłość! […] Miałem już jednak za sobą trzy lata wolności, […] normalnych<br>uczuć, miłości, przyjaźni, życzliwości… Dni naszego życia nie są podobne do dni naszej<br>śmierci i prawa naszego życia nie są również prawami naszej śmierci. Wróciłem z takim<br>trudem między ludzi i miałbym teraz od nich dobrowolnie uciekać? Nie, nie mogłem wymówić<br>tego słowa.<br>Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat, Warszawa 1998.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: Życie w <strong>łagrze</strong> zniszczyło Jewriejego — odebrało mu <strong>wiarę w człowieka</strong>, <strong>wartości moralne</strong>, <strong>godność</strong>. Obóz radziecki przekształcił go z normalnego człowieka w <strong>odhumanizowaną ofiarę</strong>, która straciła: - <strong>Wiarę w sprawiedliwość</strong>: w łagrze nie ma sprawiedliwości — silniejsi przetrwają, słabsi giną. - <strong>Wiarę w miłość i braterstwo</strong>: ludzie zdradzają się dla okruchu chleba. - <strong>Sens życia</strong>: Jewrieja &quot;prosi o przeznaczenie szybsze&quot; — pragnie śmierci. - <strong>Zaufanie do bliźnich</strong>: w obozie każdy jest <strong>wrogiem</strong>, każdy może donieść, ukraść, zabić. <strong>Klucz</strong>: łagier nie zabija fizycznie — <strong>zabija duszę</strong>. Jewrieja został <strong>odczłowieczony</strong> przez system, który <strong>odwrócił wszystkie wartości</strong>: dobrem jest przetrwanie kosztem innych, złem — zachowanie godności. To <strong>główna teza Innego świata</strong>: obóz to <strong>odwrócony świat</strong> (&quot;Inny świat&quot;), w którym normalna etyka <strong>przestaje działać</strong>.</p>\n<p>Materiały źródłowe</p>\n<p>Strona arkusza CKE z trescia zadania</p>\n<p>Kontekst Innego świata</p>\n<p>Inny świat (1951, wyd. polskie 1965) Gustawa Herlinga-Grudzińskiego — klasyk literatury obozowej:</p>\n<ul><li>Wspomnienia z łagru sowieckiego Jercewo (1940-1942).</li><li>Główna teza: obóz to odwrócony świat (&quot;Inny świat&quot;) — wartości moralne są wykrzywione, normalna etyka przestaje działać.</li><li>Bohaterowie zostają odczłowieczeni — głód, ciężka praca, brak nadziei niszczą ich osobowość.</li></ul>\n<p>Mechanizm zniszczenia w łagrze</p>\n<p>Głód: podstawa wszystkiego. Człowiek głodny traci hierarchię wartości — jedzenie staje się ważniejsze niż miłość, godność, prawda. Więźniowie kradną sobie chleb.</p>\n<p>Brutalna praca: niemożliwe normy do wykonania → kto nie wyrabia, dostaje mniej jedzenia → szybciej umiera. System &quot;naturalnej selekcji&quot; zabija słabszych.</p>\n<p>Rozkład więzi społecznych: każdy zdradza każdego dla przeżycia. Donosy, kradzieże, zdrady = norma. Solidarność umiera.</p>\n<p>Odwrócenie etyki: dobrym jest przetrwać (nawet kosztem innych); złym — być uczciwym (uczciwi giną pierwsi).</p>\n<p>Analiza postawy Jewriejego</p>\n<p>Jewrieja zaczyna opowieść: &quot;to jest pewna sprawa, którą przemilczałem&quot;. Sygnał: historia tak bolesna, że trudno o niej mówić.</p>\n<p>Hodował się jako rozmyślający — Jewrieja stracił wiarę w człowieka, w godność, miłość, sprawiedliwość. Patrzył jak inni żyją cudzym kosztem.</p>\n<p>&quot;Prosił o przeznaczenie szybsze&quot; — chciał umrzeć. Łagier zniszczył w nim chęć życia.</p>\n<p>Końcowa postawa: Jewrieja stał się pesymistycznym, zrezygnowanym człowiekiem. Stracił wszystko, co normalnie konstytuuje człowieka — wiarę, miłość, nadzieję, sens.</p>\n<p>Wzorcowa odpowiedź</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>1 pkt — wskazanie konkretnej zmiany postawy Jewriejego pod wpływem łagru (utrata wartości / pragnienie śmierci / dehumanizacja).</li><li>0 pkt — opis faktów bez wniosku o postawie.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: Pułapka — opis fragmentu bez <strong>wniosku o postawie</strong>. Trzeba pokazać, <strong>jak Jewrieja teraz myśli i czuje</strong> — nie tylko opisać, co go spotkało. Pułapka — ograniczenie do faktów (&quot;Jewrieja był głodny&quot;). Klucz: <strong>zmiana postawy moralnej</strong> (utrata wartości, dehumanizacja). Pułapka — pomylenie z postawą głównego narratora. Pytanie dotyczy <strong>Jewriejego</strong>, nie autora.</p>"}]}