{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/17","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"17","points":35,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zad 17 (0-35 pkt) — WYPRACOWANIE. Wybierz jeden z dwóch tematów (min. 300 wyrazów):\n\nTemat 1: Wpływ pracy na człowieka i na otaczającą go rzeczywistość.\n\nTemat 2: Kiedy dla człowieka jest ważne, jak postrzegają go inni?\n\nW pracy odwołaj się do:\n- lektury obowiązkowej (z listy w arkuszu);\n- innego utworu literackiego (może być poezja);\n- wybranych kontekstów (historycznoliterackiego, biograficznego, kulturowego, filozoficznego, etc.).","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **Plan dla Tematu 1** — Wpływ pracy na człowieka: - Lektura obowiązkowa: **Lalka** Prusa (Wokulski, Rzecki, etos pracy). - Inny utwór: **Ludzie bezdomni** Żeromskiego (Tomasz Judym). - Konteksty: pozytywizm (etos pracy organicznej), Marks (alienacja). **Plan dla Tematu 2** — Postrzeganie przez innych: - Lektura obowiązkowa: **Lalka** (Wokulski próbuje zyskać akceptację arystokracji). - Inny utwór: **Ferdydurke** Gombrowicza (Józio \"upupiony\" przez Pimkę). - Konteksty: egzystencjalizm Sartre'a, socjologia Goffmana.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nStruktura wypracowania na maturze PP\n\nElement | Funkcja\nWstęp (1 akapit) | Postawienie tezy, wprowadzenie problemu\nRozwinięcie (3-4 akapity) | Argumenty + lektury + konteksty\nZakończenie (1 akapit) | Wnioski, podsumowanie tezy\n\nMinimalna długość: 300 wyrazów. Optymalnie: 400-500 wyrazów.\n\nTEMAT 1 — Wpływ pracy na człowieka i rzeczywistość\n\nTeza propozycyjna\n\nPraca jest fundamentem ludzkiej godności i siłą zmieniającą świat — choć może być też źródłem cierpienia, alienacji lub szczęścia. Jej wpływ zależy od warunków, w jakich jest wykonywana, i od człowieka, który ją wykonuje.\n\nKompozycja\n\nWstęp: Praca jako fundamentalna kategoria. Cytat / aforyzm (Norwid, Konopnicka). Postawienie tezy.\n\nArgument 1 — Praca jako droga awansu i sens życia (LALKA Prusa):\n- Wokulski od subiekta do milionera — praca jako droga społecznego awansu.\n- Rzecki — praca jako sens istnienia (sklep = dom, rodzina).\n- Pozytywistyczny etos: praca organiczna, praca u podstaw (Konopnicka, Sienkiewicz).\n- Kontekst: pozytywizm po klęsce powstań — praca alternatywą zbrojnej walki.\n\nArgument 2 — Praca dla innych (LUDZIE BEZDOMNI Żeromskiego):\n- Tomasz Judym — lekarz oddany pracy dla biednych. Rezygnuje z miłości (Joasia), bo wybiera misję społeczną.\n- Praca przemienia rzeczywistość — Judym zmienia warunki w Cisach.\n- Kontekst egzystencjalny: praca jako wybór moralny, jako sens.\n\nArgument 3 — Mroczna strona pracy (alienacja, wyzysk):\n- Przedwiośnie Żeromskiego — robotnicy \"przeżarci nędzą\", praca niszcząca.\n- Granica Nałkowskiej — Bogutowa w fabryce, alienacja.\n- Kontekst filozoficzny: Marks o alienacji pracy w kapitalizmie.\n\nZakończenie: Praca = ambiwalentna siła. Może dawać godność (Wokulski, Judym), ale może też niszczyć (robotnicy fabryczni). Kluczowe są warunki i intencje.\n\nTEMAT 2 — Postrzeganie przez innych\n\nTeza propozycyjna\n\nPostrzeganie przez innych staje się ważne dla człowieka wtedy, gdy szuka akceptacji, uznania społecznego lub jest zmuszony do dostosowania się do norm grupy. Ta zależność może być źródłem motywacji, ale częściej — cierpienia i utraty autentyczności.\n\nKompozycja\n\nWstęp: Człowiek jako istota społeczna — Arystoteles \"zoon politikon\". Postrzeganie przez innych wpisane w naturę. Teza.\n\nArgument 1 — Walka o akceptację (LALKA Prusa):\n- Wokulski — milioner, ale odrzucony przez arystokrację (Łęcka, Klub Angielski). Cała jego praca + bogactwo nie wystarczy.\n- Postrzeganie przez Łęcką = obsesja, która go niszczy.\n- Kontekst społeczny: pozytywizm — sztywne bariery klasowe.\n\nArgument 2 — Zniewolenie formą (FERDYDURKE Gombrowicza):\n- Józio \"upupiony\" przez Pimkę — narzucona rola ucznia, choć jest dorosłym.\n- Postrzeganie innych formuje człowieka — \"pupa\", \"gęba\", \"łydka\".\n- Gombrowicz: człowiek nigdy nie jest sobą.\n- Kontekst filozoficzny: egzystencjalizm Sartre'a (\"piekło to inni\"), psychologia Goffmana (\"teatr życia\").\n\nArgument 3 — Kiedy postrzeganie nie ma znaczenia:\n- Konrad (Dziady III) w Wielkiej Improwizacji — sam wobec Boga, nie dba o opinie.\n- Herling-Grudziński w łagrze — zachowanie godności niezależnie od ocen otoczenia.\n- Kontekst egzystencjalny: w sytuacjach granicznych — autentyczność.\n\nZakończenie: Postrzeganie ważne, gdy szukamy akceptacji (Wokulski) lub gdy nie umiemy uciec od formy (Józio). Można jednak być niezależnym — Konrad, Herling. Klucz: wewnętrzna siła.\n\nOgólne zasady wypracowania CKE\n\nPunktacja CKE (0-35 pkt)\n\nKryterium | Punkty | Co się ocenia\nSpełnienie formalnych warunków | 0-1 | 300 wyrazów, lektura obowiązkowa.\nKompetencje literackie i kulturowe | 0-16 | Argumentacja, lektury, konteksty.\nKompozycja | 0-7 | Wstęp, rozwinięcie, zakończenie, spójność.\nJęzyk | 0-11 | Składnia, leksyka, styl.\n\nRazem: 35 punktów (z 60 całego egzaminu = 58%).\n\nKlucz uniwersalny — strategia wypracowania\n\n1. Wybierz temat (15 sekund). Wybieraj ten, do którego masz najwięcej lektur.\n2. Zaplanuj (10-15 min): teza + 3 argumenty + 2 konteksty.\n3. Pisz (90 min): wstęp → rozwinięcie → zakończenie.\n4. Sprawdź (15 min): błędy, długość, lektura obowiązkowa.\n\nPamiętaj: nawet przeciętna kompozycja z dobrymi argumentami daje 20-25 pkt z 35. To 40% całego egzaminu.\n\nTypowy błąd: Pułapka 1 — brak struktury (wstęp, rozwinięcie, zakończenie). Pułapka 2 — brak tezy w wstępie. Pułapka 3 — brak lektury obowiązkowej = automatyczne -10 pkt. Pułapka 4 — mniej niż 300 wyrazów. Pułapka 5 — brak kontekstu. Pułapka 6 — błędy językowe, ortograficzne, interpunkcyjne. Pułapka 7 — opis fabuły zamiast argumentu.","image":null,"solution_image":null,"topics":"wypracowanie, dwa tematy, praca / postrzeganie przez innych","page_from":null,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"maturaonline","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zad 17 (0-35 pkt) — WYPRACOWANIE. Wybierz jeden z dwóch tematów (min. 300 wyrazów):</p>\n<p>Temat 1: Wpływ pracy na człowieka i na otaczającą go rzeczywistość.</p>\n<p>Temat 2: Kiedy dla człowieka jest ważne, jak postrzegają go inni?</p>\n<p>W pracy odwołaj się do:</p>\n<ul><li>lektury obowiązkowej (z listy w arkuszu);</li><li>innego utworu literackiego (może być poezja);</li><li>wybranych kontekstów (historycznoliterackiego, biograficznego, kulturowego, filozoficznego, etc.).</li></ul>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>Plan dla Tematu 1</strong> — Wpływ pracy na człowieka: - Lektura obowiązkowa: <strong>Lalka</strong> Prusa (Wokulski, Rzecki, etos pracy). - Inny utwór: <strong>Ludzie bezdomni</strong> Żeromskiego (Tomasz Judym). - Konteksty: pozytywizm (etos pracy organicznej), Marks (alienacja). <strong>Plan dla Tematu 2</strong> — Postrzeganie przez innych: - Lektura obowiązkowa: <strong>Lalka</strong> (Wokulski próbuje zyskać akceptację arystokracji). - Inny utwór: <strong>Ferdydurke</strong> Gombrowicza (Józio &quot;upupiony&quot; przez Pimkę). - Konteksty: egzystencjalizm Sartre&#x27;a, socjologia Goffmana.</p>\n<p>Strona arkusza CKE z trescia zadania</p>\n<p>Struktura wypracowania na maturze PP</p>\n<p>Element | Funkcja<br>Wstęp (1 akapit) | Postawienie tezy, wprowadzenie problemu<br>Rozwinięcie (3-4 akapity) | Argumenty + lektury + konteksty<br>Zakończenie (1 akapit) | Wnioski, podsumowanie tezy</p>\n<p>Minimalna długość: 300 wyrazów. Optymalnie: 400-500 wyrazów.</p>\n<p>TEMAT 1 — Wpływ pracy na człowieka i rzeczywistość</p>\n<p>Teza propozycyjna</p>\n<p>Praca jest fundamentem ludzkiej godności i siłą zmieniającą świat — choć może być też źródłem cierpienia, alienacji lub szczęścia. Jej wpływ zależy od warunków, w jakich jest wykonywana, i od człowieka, który ją wykonuje.</p>\n<p>Kompozycja</p>\n<p>Wstęp: Praca jako fundamentalna kategoria. Cytat / aforyzm (Norwid, Konopnicka). Postawienie tezy.</p>\n<p>Argument 1 — Praca jako droga awansu i sens życia (LALKA Prusa):</p>\n<ul><li>Wokulski od subiekta do milionera — praca jako droga społecznego awansu.</li><li>Rzecki — praca jako sens istnienia (sklep = dom, rodzina).</li><li>Pozytywistyczny etos: praca organiczna, praca u podstaw (Konopnicka, Sienkiewicz).</li><li>Kontekst: pozytywizm po klęsce powstań — praca alternatywą zbrojnej walki.</li></ul>\n<p>Argument 2 — Praca dla innych (LUDZIE BEZDOMNI Żeromskiego):</p>\n<ul><li>Tomasz Judym — lekarz oddany pracy dla biednych. Rezygnuje z miłości (Joasia), bo wybiera misję społeczną.</li><li>Praca przemienia rzeczywistość — Judym zmienia warunki w Cisach.</li><li>Kontekst egzystencjalny: praca jako wybór moralny, jako sens.</li></ul>\n<p>Argument 3 — Mroczna strona pracy (alienacja, wyzysk):</p>\n<ul><li>Przedwiośnie Żeromskiego — robotnicy &quot;przeżarci nędzą&quot;, praca niszcząca.</li><li>Granica Nałkowskiej — Bogutowa w fabryce, alienacja.</li><li>Kontekst filozoficzny: Marks o alienacji pracy w kapitalizmie.</li></ul>\n<p>Zakończenie: Praca = ambiwalentna siła. Może dawać godność (Wokulski, Judym), ale może też niszczyć (robotnicy fabryczni). Kluczowe są warunki i intencje.</p>\n<p>TEMAT 2 — Postrzeganie przez innych</p>\n<p>Teza propozycyjna</p>\n<p>Postrzeganie przez innych staje się ważne dla człowieka wtedy, gdy szuka akceptacji, uznania społecznego lub jest zmuszony do dostosowania się do norm grupy. Ta zależność może być źródłem motywacji, ale częściej — cierpienia i utraty autentyczności.</p>\n<p>Kompozycja</p>\n<p>Wstęp: Człowiek jako istota społeczna — Arystoteles &quot;zoon politikon&quot;. Postrzeganie przez innych wpisane w naturę. Teza.</p>\n<p>Argument 1 — Walka o akceptację (LALKA Prusa):</p>\n<ul><li>Wokulski — milioner, ale odrzucony przez arystokrację (Łęcka, Klub Angielski). Cała jego praca + bogactwo nie wystarczy.</li><li>Postrzeganie przez Łęcką = obsesja, która go niszczy.</li><li>Kontekst społeczny: pozytywizm — sztywne bariery klasowe.</li></ul>\n<p>Argument 2 — Zniewolenie formą (FERDYDURKE Gombrowicza):</p>\n<ul><li>Józio &quot;upupiony&quot; przez Pimkę — narzucona rola ucznia, choć jest dorosłym.</li><li>Postrzeganie innych formuje człowieka — &quot;pupa&quot;, &quot;gęba&quot;, &quot;łydka&quot;.</li><li>Gombrowicz: człowiek nigdy nie jest sobą.</li><li>Kontekst filozoficzny: egzystencjalizm Sartre&#x27;a (&quot;piekło to inni&quot;), psychologia Goffmana (&quot;teatr życia&quot;).</li></ul>\n<p>Argument 3 — Kiedy postrzeganie nie ma znaczenia:</p>\n<ul><li>Konrad (Dziady III) w Wielkiej Improwizacji — sam wobec Boga, nie dba o opinie.</li><li>Herling-Grudziński w łagrze — zachowanie godności niezależnie od ocen otoczenia.</li><li>Kontekst egzystencjalny: w sytuacjach granicznych — autentyczność.</li></ul>\n<p>Zakończenie: Postrzeganie ważne, gdy szukamy akceptacji (Wokulski) lub gdy nie umiemy uciec od formy (Józio). Można jednak być niezależnym — Konrad, Herling. Klucz: wewnętrzna siła.</p>\n<p>Ogólne zasady wypracowania CKE</p>\n<p>Punktacja CKE (0-35 pkt)</p>\n<p>Kryterium | Punkty | Co się ocenia<br>Spełnienie formalnych warunków | 0-1 | 300 wyrazów, lektura obowiązkowa.<br>Kompetencje literackie i kulturowe | 0-16 | Argumentacja, lektury, konteksty.<br>Kompozycja | 0-7 | Wstęp, rozwinięcie, zakończenie, spójność.<br>Język | 0-11 | Składnia, leksyka, styl.</p>\n<p>Razem: 35 punktów (z 60 całego egzaminu = 58%).</p>\n<p>Klucz uniwersalny — strategia wypracowania</p>\n<ol><li>Wybierz temat (15 sekund). Wybieraj ten, do którego masz najwięcej lektur.</li><li>Zaplanuj (10-15 min): teza + 3 argumenty + 2 konteksty.</li><li>Pisz (90 min): wstęp → rozwinięcie → zakończenie.</li><li>Sprawdź (15 min): błędy, długość, lektura obowiązkowa.</li></ol>\n<p>Pamiętaj: nawet przeciętna kompozycja z dobrymi argumentami daje 20-25 pkt z 35. To 40% całego egzaminu.</p>\n<p>Typowy błąd: Pułapka 1 — brak struktury (wstęp, rozwinięcie, zakończenie). Pułapka 2 — brak tezy w wstępie. Pułapka 3 — brak lektury obowiązkowej = automatyczne -10 pkt. Pułapka 4 — mniej niż 300 wyrazów. Pułapka 5 — brak kontekstu. Pułapka 6 — błędy językowe, ortograficzne, interpunkcyjne. Pułapka 7 — opis fabuły zamiast argumentu.</p>"}]}