{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/4","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"4","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 4. (0-1)\nRozstrzygnij, czy myśl wyrażona w sentencji rozpoczynającej tekst Agnieszki\nKrzemińskiej jest zgodna z odczytaniem sentencji Newtona zawartym w 1. akapicie\ntekstu Olafa Szewczyka. Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do każdego z tekstów.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania […] tekstów\nkultury, a także ich wzajemnej\nkorespondencji.\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru […] tekstów kultury na różnych\npoziomach […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n1) przetwarza i hierarchizuje informacje\nz tekstów […];\n3) […] odczytuje informacje i przekazy\njawne i ukryte […].\nSP, klasy VII i VIII\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:\n1) wyszukuje w tekście potrzebne\ninformacje [ ].\nZasady oceniania\n1 pkt - rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie w odniesieniu do obu tekstów.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nNie, w tekście 1. sentencja dotyczy dokumentowania wydarzeń za pomocą pisma.\nNatomiast w tekście 2. sens maksymy sprowadza się do podkreślenia, że wiele\nzawdzięczamy poprzednikom.\nMyśl rozpoczynająca tekst Agnieszki Krzemińskiej nie ma odzwierciedlenia w maksymie\nNewtona, ponieważ dotyczy ona osiągnięć naukowców, dzięki którym możliwy był rozwój\nnauki, a nie - utrwalania informacji za pomocą pisma, o czym jest napisane w 1. tekście.\nTak, ponieważ zarówno z sentencji łacińskiej, jak i z odczytania sentencji Newtona\nwynika, że wiedza poprzednich pokoleń przetrwała dzięki utrwaleniu jej w piśmie.\nTak, ponieważ z tekstu Agnieszki Krzemińskiej wynika, że pismo prawdopodobnie\npowstało, aby ludzie przekazywali sobie informacje. Podobny sens ma maksyma\nNewtona, z której wynika, że rozwój ludzkości jest możliwy dzięki przekazywaniu wiedzy\npoprzednich pokoleń.","solution":"Odpowiedź: **Rozstrzygnięcie**: **TAK** — myśli są zgodne. Obie wskazują na **kumulatywny charakter wiedzy** — każde pokolenie buduje swoją wiedzę na fundamencie pozostawionym przez poprzedników. **Sentencja Newtona** (w odczytaniu Szewczyka): *\"Jeśli widziałem dalej, to dzięki temu, że stałem na ramionach gigantów\"* — uznanie, że własna wiedza jest oparta na dorobku poprzedników. Szewczyk komentuje to jako klucz do rozwoju cywilizacji — **kumulacja wiedzy** = postęp. **Sentencja Krzemińskiej**: dotyczy zachowania **dziedzictwa pisanego** dla przyszłych pokoleń (cytaty z autorów starożytnych, średniowiecznych źródeł). Wskazuje na **odpowiedzialność** za przekazanie wiedzy dalej. Obie myśli łączy idea **łańcucha pokoleń** — wiedza nie powstaje w próżni, lecz jako kontynuacja i rozwinięcie tego, co już zostało zapisane.\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nKlucz pojęciowy — sentencja Newtona\n\n\"Jeśli widziałem dalej, to dzięki temu, że stałem na ramionach gigantów.\"\n\nIsaac Newton (1675) — list do Roberta Hooke'a. Sens metafory:\n- \"Giganci\" = wielcy poprzednicy (Kopernik, Galileusz, Kepler).\n- \"Stałem na ramionach\" = korzystałem z ich dorobku.\n- \"Widziałem dalej\" = mogłem zrobić nowy krok dalej.\n\n→ Wiedza kumuluje się przez pokolenia. Postęp wymaga fundamentu — nie zaczynamy od zera.\n\nJak rozumować\n\nCo mówi Szewczyk o sentencji Newtona (1. akapit). Szewczyk czyta ją jako pochwałę kumulatywności wiedzy — każdy nowy myśliciel zaczyna od dorobku poprzedników, czego sam Newton przyznał. To klucz do postępu cywilizacji.\n\nCo mówi sentencja Krzemińskiej (otwarcie tekstu). Najpewniej dotyczy dziedziczenia wiedzy zawartej w starych rękopisach — każde pokolenie zachowuje, rozwija i przekazuje dorobek pisany przeszłym pokoleniom.\n\nWspólny mianownik: oba teksty wskazują, że wiedza istnieje w łańcuchu pokoleń. Newton mówi o gigantach (twórcach), Krzemińska o zapisanych źródłach (nośnikach). Mechanizm ten sam: kontynuacja i rozwinięcie.\n\n→ Myśli są zgodne.\n\nWzorcowa odpowiedź\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — rozstrzygnięcie + uzasadnienie odnoszące się do obu tekstów.\n- 0 pkt — pominięcie rozstrzygnięcia, jednego z tekstów, albo brak związku z sentencjami.\n\nTypowy błąd: Pułapka — pominięcie rozstrzygnięcia (TAK / NIE) → 0 pkt. Pułapka — uzasadnienie tylko jednego tekstu. Treść wymaga: \"odwołując się do każdego z tekstów\". Pułapka — odejście od sedna sentencji (\"kumulatywność wiedzy\") na rzecz powierzchownych skojarzeń.","image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":"porównanie tekstów, sentencja Newtona, kumulatywność wiedzy","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 4. (0-1)<br>Rozstrzygnij, czy myśl wyrażona w sentencji rozpoczynającej tekst Agnieszki<br>Krzemińskiej jest zgodna z odczytaniem sentencji Newtona zawartym w 1. akapicie<br>tekstu Olafa Szewczyka. Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do każdego z tekstów.<br>Rozstrzygnięcie:<br>Uzasadnienie:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 4. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności czytania,</li></ol>\n<p>analizowania i interpretowania […] tekstów<br>kultury, a także ich wzajemnej<br>korespondencji.</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności świadomego</li></ol>\n<p>odbioru […] tekstów kultury na różnych<br>poziomach […].<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Odbiór tekstów kultury. Zdający:</li><li>przetwarza i hierarchizuje informacje</li></ol>\n<p>z tekstów […];</p>\n<ol><li>[…] odczytuje informacje i przekazy</li></ol>\n<p>jawne i ukryte […].<br>SP, klasy VII i VIII<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Odbiór tekstów kultury. Uczeń:</li><li>wyszukuje w tekście potrzebne</li></ol>\n<p>informacje [ ].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie w odniesieniu do obu tekstów.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>Nie, w tekście 1. sentencja dotyczy dokumentowania wydarzeń za pomocą pisma.<br>Natomiast w tekście 2. sens maksymy sprowadza się do podkreślenia, że wiele<br>zawdzięczamy poprzednikom.<br>Myśl rozpoczynająca tekst Agnieszki Krzemińskiej nie ma odzwierciedlenia w maksymie<br>Newtona, ponieważ dotyczy ona osiągnięć naukowców, dzięki którym możliwy był rozwój<br>nauki, a nie - utrwalania informacji za pomocą pisma, o czym jest napisane w 1. tekście.<br>Tak, ponieważ zarówno z sentencji łacińskiej, jak i z odczytania sentencji Newtona<br>wynika, że wiedza poprzednich pokoleń przetrwała dzięki utrwaleniu jej w piśmie.<br>Tak, ponieważ z tekstu Agnieszki Krzemińskiej wynika, że pismo prawdopodobnie<br>powstało, aby ludzie przekazywali sobie informacje. Podobny sens ma maksyma<br>Newtona, z której wynika, że rozwój ludzkości jest możliwy dzięki przekazywaniu wiedzy<br>poprzednich pokoleń.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>Rozstrzygnięcie</strong>: <strong>TAK</strong> — myśli są zgodne. Obie wskazują na <strong>kumulatywny charakter wiedzy</strong> — każde pokolenie buduje swoją wiedzę na fundamencie pozostawionym przez poprzedników. <strong>Sentencja Newtona</strong> (w odczytaniu Szewczyka): <em>&quot;Jeśli widziałem dalej, to dzięki temu, że stałem na ramionach gigantów&quot;</em> — uznanie, że własna wiedza jest oparta na dorobku poprzedników. Szewczyk komentuje to jako klucz do rozwoju cywilizacji — <strong>kumulacja wiedzy</strong> = postęp. <strong>Sentencja Krzemińskiej</strong>: dotyczy zachowania <strong>dziedzictwa pisanego</strong> dla przyszłych pokoleń (cytaty z autorów starożytnych, średniowiecznych źródeł). Wskazuje na <strong>odpowiedzialność</strong> za przekazanie wiedzy dalej. Obie myśli łączy idea <strong>łańcucha pokoleń</strong> — wiedza nie powstaje w próżni, lecz jako kontynuacja i rozwinięcie tego, co już zostało zapisane.</p>\n<p>Materiały źródłowe</p>\n<p>Strona arkusza CKE z trescia zadania</p>\n<p>Klucz pojęciowy — sentencja Newtona</p>\n<p>&quot;Jeśli widziałem dalej, to dzięki temu, że stałem na ramionach gigantów.&quot;</p>\n<p>Isaac Newton (1675) — list do Roberta Hooke&#x27;a. Sens metafory:</p>\n<ul><li>&quot;Giganci&quot; = wielcy poprzednicy (Kopernik, Galileusz, Kepler).</li><li>&quot;Stałem na ramionach&quot; = korzystałem z ich dorobku.</li><li>&quot;Widziałem dalej&quot; = mogłem zrobić nowy krok dalej.</li></ul>\n<p>→ Wiedza kumuluje się przez pokolenia. Postęp wymaga fundamentu — nie zaczynamy od zera.</p>\n<p>Jak rozumować</p>\n<p>Co mówi Szewczyk o sentencji Newtona (1. akapit). Szewczyk czyta ją jako pochwałę kumulatywności wiedzy — każdy nowy myśliciel zaczyna od dorobku poprzedników, czego sam Newton przyznał. To klucz do postępu cywilizacji.</p>\n<p>Co mówi sentencja Krzemińskiej (otwarcie tekstu). Najpewniej dotyczy dziedziczenia wiedzy zawartej w starych rękopisach — każde pokolenie zachowuje, rozwija i przekazuje dorobek pisany przeszłym pokoleniom.</p>\n<p>Wspólny mianownik: oba teksty wskazują, że wiedza istnieje w łańcuchu pokoleń. Newton mówi o gigantach (twórcach), Krzemińska o zapisanych źródłach (nośnikach). Mechanizm ten sam: kontynuacja i rozwinięcie.</p>\n<p>→ Myśli są zgodne.</p>\n<p>Wzorcowa odpowiedź</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>1 pkt — rozstrzygnięcie + uzasadnienie odnoszące się do obu tekstów.</li><li>0 pkt — pominięcie rozstrzygnięcia, jednego z tekstów, albo brak związku z sentencjami.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: Pułapka — pominięcie rozstrzygnięcia (TAK / NIE) → 0 pkt. Pułapka — uzasadnienie tylko jednego tekstu. Treść wymaga: &quot;odwołując się do każdego z tekstów&quot;. Pułapka — odejście od sedna sentencji (&quot;kumulatywność wiedzy&quot;) na rzecz powierzchownych skojarzeń.</p>"}]}