{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/5","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"5","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 5. (0-1)\nUzasadnij, że wyraz chmura użyty w tekście Agnieszki Krzemińskiej jest neologizmem\nznaczeniowym.\n4.\n0-1\n5.\n0-1\n3.\n0-1\nMPOP-P1_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru […] tekstów kultury na różnych\npoziomach […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n3) [ ] rozpoznaje środki językowe […]\nzastosowane w tekstach […].\nSP, klasy VII i VIII\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Uczeń:\n4) rozpoznaje w tekście […]: neologizm […].\nII. Kształcenie językowe.\n1. Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy\nz zakresu nauki o języku.\nII. Kształcenie językowe.\n3. Komunikacja językowa i kultura języka.\nZdający:\n4) rozpoznaje zjawiska powodujące\nniejednoznaczność wypowiedzi […].\nSP, klasy VI-VI\nII. Kształcenie językowe.\n2. Zróżnicowanie języka. Uczeń:\n4) […] rozpoznaje wyrazy wieloznaczne,\nrozumie ich znaczenie w tekście […].\nSP, klasy VII i VIII\nII. Kształcenie językowe.\n2. Zróżnicowanie języka. Uczeń:\n3) zna sposoby wzbogacania słownictwa;\n5) rozróżnia treść […] wyrazu.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne uzasadnienie.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nUwaga.\nNie uznaje się odpowiedzi, która ogranicza się do podania nowego znaczenia wyrazu\nchmura.\nPrzykładowe odpowiedzi\nTak, ponieważ nie jest to pierwotne znaczenie słowa chmura, a nadanie mu nowego\nznaczenia na potrzeby nowych odkryć w technologii.\nSłowo chmura w pierwszym znaczeniu odnosi się do zjawiska atmosferycznego, a wraz\nz rozwojem technologii informacyjnej zaczęło oznaczać również wirtualną przestrzeń\ndo gromadzenia danych.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Odpowiedź: Wyraz **chmura** jest **neologizmem znaczeniowym**, ponieważ: - To **stare polskie słowo** (oznaczające zbiór kropli wody w atmosferze — chmura na niebie). - W tekście Krzemińskiej zostało użyte w **nowym, technologicznym znaczeniu** — jako **\"chmura obliczeniowa\" / \"cloud computing\"** = zdalne serwery przechowujące dane dostępne przez internet. - Słowo **pozostaje to samo** (forma niezmieniona), ale **otrzymało nowy sens** — typowa cecha neologizmu znaczeniowego. **Neologizm znaczeniowy** = istniejący w języku wyraz zyskuje **nowe znaczenie**, najczęściej metaforycznie odnosząc się do tego, co istniało (chmura na niebie → chmura danych w sieci — obie są **rozproszonymi, zewnętrznymi, niematerialnymi** zbiorami). W przeciwieństwie do **neologizmu słowotwórczego** (gdzie tworzy się **nowy wyraz**, np. \"lajkować\", \"googlować\"), neologizm znaczeniowy **wykorzystuje stary wyraz** w nowym sensie.\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nKlucz pojęciowy — neologizm znaczeniowy\n\nTyp neologizmu | Cecha | Przykłady\nSłowotwórczy | nowy wyraz utworzony przyrostkami | \"lajkować\", \"googlować\", \"esemes\"\nZnaczeniowy | stary wyraz, nowy sens | \"chmura\" (cloud), \"myszka\" (komputerowa), \"okno\" (Windows)\nFrazeologiczny | nowy związek wyrazowy | \"być na fali\", \"tankować informacje\"\nZapożyczenie | przyswojenie obcego słowa | \"computer\" → \"komputer\", \"smartphone\" → \"smartfon\"\n\nJak rozumować\n\nStare znaczenie \"chmura\" = zbiór drobnych kropli wody w atmosferze. Znaczenie pierwotne, dosłowne, znane od wieków.\n\nNowe znaczenie \"chmura\" = cloud computing / chmura danych. Zdalne serwery przechowujące pliki i programy, do których użytkownik ma dostęp przez internet. Wprowadzone do polszczyzny w XXI wieku (jako kalka z angielskiego \"cloud\").\n\nMechanizm metafory: oba znaczenia łączy obraz rozproszonego, niematerialnego, zewnętrznego zbioru:\n- Chmura na niebie = rozproszone krople, daleko od ziemi, lekka.\n- Chmura danych = rozproszone serwery, daleko od użytkownika, niematerialna (z perspektywy użytkownika).\n\nDlaczego to neologizm znaczeniowy?\n- Wyraz pozostaje ten sam (\"chmura\").\n- Powstaje nowy sens (technologiczny).\n- Nie tworzy się nowego słowa — wystarczy nowy kontekst.\n\n→ Typowy przykład neologizmu znaczeniowego.\n\nWzorcowa odpowiedź\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawne uzasadnienie wskazujące dwa znaczenia wyrazu (stare i nowe) oraz brak zmiany formy.\n- 0 pkt — odpowiedź niepełna albo niedotyczy znaczeniowego charakteru neologizmu.\n\nKlucz uniwersalny — neologizmy\n\nPytanie | Co zrobić\n\"uzasadnij, że jest neologizmem znaczeniowym\" | Pokaż dwa znaczenia (stare + nowe), forma niezmieniona.\n\"uzasadnij, że jest neologizmem słowotwórczym\" | Pokaż, że to nowy wyraz utworzony przyrostkiem/przedrostkiem.\n\"uzasadnij, że jest zapożyczeniem\" | Wskaż język źródłowy (najczęściej angielski).\n\nTypowy błąd: Pułapka — pomylenie typów neologizmów: - **Słowotwórczy**: nowy wyraz (np. \"telewizor\", \"lajkować\"). - **Znaczeniowy**: stary wyraz, nowe znaczenie (np. \"chmura\", \"myszka\", \"okno\" w sensie komputerowym). - **Frazeologiczny**: nowy związek wyrazowy (np. \"być na fali\"). W odpowiedzi **trzeba wskazać oba znaczenia** (stare i nowe) i powiedzieć, że forma się nie zmieniła — to klucz znaczeniowego neologizmu.","image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":"leksyka, neologizm znaczeniowy, słowo \"chmura\"","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 5. (0-1)<br>Uzasadnij, że wyraz chmura użyty w tekście Agnieszki Krzemińskiej jest neologizmem<br>znaczeniowym.<br>4.<br>0-1<br>5.<br>0-1<br>3.<br>0-1<br>MPOP-P1_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 5. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności świadomego</li></ol>\n<p>odbioru […] tekstów kultury na różnych<br>poziomach […].<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Odbiór tekstów kultury. Zdający:</li><li>[ ] rozpoznaje środki językowe […]</li></ol>\n<p>zastosowane w tekstach […].<br>SP, klasy VII i VIII<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Czytanie utworów literackich. Uczeń:</li><li>rozpoznaje w tekście […]: neologizm […].</li></ol>\n<p>II. Kształcenie językowe.</p>\n<ol><li>Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy</li></ol>\n<p>z zakresu nauki o języku.<br>II. Kształcenie językowe.</p>\n<ol><li>Komunikacja językowa i kultura języka.</li></ol>\n<p>Zdający:</p>\n<ol><li>rozpoznaje zjawiska powodujące</li></ol>\n<p>niejednoznaczność wypowiedzi […].<br>SP, klasy VI-VI<br>II. Kształcenie językowe.</p>\n<ol><li>Zróżnicowanie języka. Uczeń:</li><li>[…] rozpoznaje wyrazy wieloznaczne,</li></ol>\n<p>rozumie ich znaczenie w tekście […].<br>SP, klasy VII i VIII<br>II. Kształcenie językowe.</p>\n<ol><li>Zróżnicowanie języka. Uczeń:</li><li>zna sposoby wzbogacania słownictwa;</li><li>rozróżnia treść […] wyrazu.</li></ol>\n<p>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne uzasadnienie.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Uwaga.<br>Nie uznaje się odpowiedzi, która ogranicza się do podania nowego znaczenia wyrazu<br>chmura.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>Tak, ponieważ nie jest to pierwotne znaczenie słowa chmura, a nadanie mu nowego<br>znaczenia na potrzeby nowych odkryć w technologii.<br>Słowo chmura w pierwszym znaczeniu odnosi się do zjawiska atmosferycznego, a wraz<br>z rozwojem technologii informacyjnej zaczęło oznaczać również wirtualną przestrzeń<br>do gromadzenia danych.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: Wyraz <strong>chmura</strong> jest <strong>neologizmem znaczeniowym</strong>, ponieważ: - To <strong>stare polskie słowo</strong> (oznaczające zbiór kropli wody w atmosferze — chmura na niebie). - W tekście Krzemińskiej zostało użyte w <strong>nowym, technologicznym znaczeniu</strong> — jako <strong>&quot;chmura obliczeniowa&quot; / &quot;cloud computing&quot;</strong> = zdalne serwery przechowujące dane dostępne przez internet. - Słowo <strong>pozostaje to samo</strong> (forma niezmieniona), ale <strong>otrzymało nowy sens</strong> — typowa cecha neologizmu znaczeniowego. <strong>Neologizm znaczeniowy</strong> = istniejący w języku wyraz zyskuje <strong>nowe znaczenie</strong>, najczęściej metaforycznie odnosząc się do tego, co istniało (chmura na niebie → chmura danych w sieci — obie są <strong>rozproszonymi, zewnętrznymi, niematerialnymi</strong> zbiorami). W przeciwieństwie do <strong>neologizmu słowotwórczego</strong> (gdzie tworzy się <strong>nowy wyraz</strong>, np. &quot;lajkować&quot;, &quot;googlować&quot;), neologizm znaczeniowy <strong>wykorzystuje stary wyraz</strong> w nowym sensie.</p>\n<p>Materiały źródłowe</p>\n<p>Strona arkusza CKE z trescia zadania</p>\n<p>Klucz pojęciowy — neologizm znaczeniowy</p>\n<p>Typ neologizmu | Cecha | Przykłady<br>Słowotwórczy | nowy wyraz utworzony przyrostkami | &quot;lajkować&quot;, &quot;googlować&quot;, &quot;esemes&quot;<br>Znaczeniowy | stary wyraz, nowy sens | &quot;chmura&quot; (cloud), &quot;myszka&quot; (komputerowa), &quot;okno&quot; (Windows)<br>Frazeologiczny | nowy związek wyrazowy | &quot;być na fali&quot;, &quot;tankować informacje&quot;<br>Zapożyczenie | przyswojenie obcego słowa | &quot;computer&quot; → &quot;komputer&quot;, &quot;smartphone&quot; → &quot;smartfon&quot;</p>\n<p>Jak rozumować</p>\n<p>Stare znaczenie &quot;chmura&quot; = zbiór drobnych kropli wody w atmosferze. Znaczenie pierwotne, dosłowne, znane od wieków.</p>\n<p>Nowe znaczenie &quot;chmura&quot; = cloud computing / chmura danych. Zdalne serwery przechowujące pliki i programy, do których użytkownik ma dostęp przez internet. Wprowadzone do polszczyzny w XXI wieku (jako kalka z angielskiego &quot;cloud&quot;).</p>\n<p>Mechanizm metafory: oba znaczenia łączy obraz rozproszonego, niematerialnego, zewnętrznego zbioru:</p>\n<ul><li>Chmura na niebie = rozproszone krople, daleko od ziemi, lekka.</li><li>Chmura danych = rozproszone serwery, daleko od użytkownika, niematerialna (z perspektywy użytkownika).</li></ul>\n<p>Dlaczego to neologizm znaczeniowy?</p>\n<ul><li>Wyraz pozostaje ten sam (&quot;chmura&quot;).</li><li>Powstaje nowy sens (technologiczny).</li><li>Nie tworzy się nowego słowa — wystarczy nowy kontekst.</li></ul>\n<p>→ Typowy przykład neologizmu znaczeniowego.</p>\n<p>Wzorcowa odpowiedź</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>1 pkt — poprawne uzasadnienie wskazujące dwa znaczenia wyrazu (stare i nowe) oraz brak zmiany formy.</li><li>0 pkt — odpowiedź niepełna albo niedotyczy znaczeniowego charakteru neologizmu.</li></ul>\n<p>Klucz uniwersalny — neologizmy</p>\n<p>Pytanie | Co zrobić<br>&quot;uzasadnij, że jest neologizmem znaczeniowym&quot; | Pokaż dwa znaczenia (stare + nowe), forma niezmieniona.<br>&quot;uzasadnij, że jest neologizmem słowotwórczym&quot; | Pokaż, że to nowy wyraz utworzony przyrostkiem/przedrostkiem.<br>&quot;uzasadnij, że jest zapożyczeniem&quot; | Wskaż język źródłowy (najczęściej angielski).</p>\n<p>Typowy błąd: Pułapka — pomylenie typów neologizmów: - <strong>Słowotwórczy</strong>: nowy wyraz (np. &quot;telewizor&quot;, &quot;lajkować&quot;). - <strong>Znaczeniowy</strong>: stary wyraz, nowe znaczenie (np. &quot;chmura&quot;, &quot;myszka&quot;, &quot;okno&quot; w sensie komputerowym). - <strong>Frazeologiczny</strong>: nowy związek wyrazowy (np. &quot;być na fali&quot;). W odpowiedzi <strong>trzeba wskazać oba znaczenia</strong> (stare i nowe) i powiedzieć, że forma się nie zmieniła — to klucz znaczeniowego neologizmu.</p>"}]}