{"id":"matematyka-2017-maj-matura-podstawowa/zad/12","paper_id":"matematyka-2017-maj-matura-podstawowa","number":"12","points":1,"ptype":"closed","subject":"matematyka","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 12. (0-1)\nW ciągu arytmetycznym (\n)\nna\n, określonym dla\n1\nn ≥, dane są:\n1\n5\na =\n,\n2\n11\na =\n. Wtedy\nA.\n14\n71\na\nB.\n12\n71\na\nC.\n11\n71\na\nD.\n10\n71\na\nW ciągu arytmetycznym (a_n), określonym dla n≥1, dane są: a_1=5, a_2=11. Wtedy A. a_14 = 71, B. a_12 = 71, C. a_11 = 71, D. a_10 = 71.","answer":"B","answer_text":"Zadanie 12. (0-1)\nIII. Modelowanie\nmatematyczne.\n5. Ciągi. Zdający stosuje wzór na n-ty wyraz\ni na sumę n początkowych wyrazów ciągu\narytmetycznego (5.3).\nWersja\nI\nWersja\nII\nB\nC","solution":"## Poprawna odpowiedź: B\n\n\\(a_{12} = 71\\)\n\n## Sposób 1 - wzór ogólny ciągu arytmetycznego\n\n**Wyznaczamy różnicę ciągu:**\n\n\\[r = a_2 - a_1 = 11 - 5 = 6\\]\n\n**Korzystamy ze wzoru ogólnego:**\n\n\\[a_n = a_1 + (n-1) \\cdot r\\]\n\nPodstawiamy \\(a_1 = 5\\), \\(r = 6\\):\n\n\\[a_n = 5 + (n-1) \\cdot 6 = 5 + 6n - 6 = 6n - 1\\]\n\n**Sprawdzamy, dla jakiego \\(n\\) mamy \\(a_n = 71\\):**\n\n\\[6n - 1 = 71\\]\n\\[6n = 72\\]\n\\[n = 12\\]\n\n**Zatem \\(a_{12} = 71\\).**\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez podstawienie\n\nMamy wzór \\(a_n = 6n - 1\\). Podstawiamy wprost \\(n = 12\\):\n\n\\[a_{12} = 6 \\cdot 12 - 1 = 72 - 1 = 71 \\checkmark\\]\n\nSprawdzamy też \\(a_1\\) i \\(a_2\\), żeby upewnić się, że wzór jest poprawny:\n\n\\[a_1 = 6 \\cdot 1 - 1 = 5 \\checkmark\\]\n\\[a_2 = 6 \\cdot 2 - 1 = 11 \\checkmark\\]\n\nWzór działa - odpowiedź B jest pewna.\n\n## Wzory z karty CKE\n\n**Dział 8 (Ciągi, s. 9-10)** - wzór ogólny ciągu arytmetycznego:\n\\[a_n = a_1 + (n-1) \\cdot r\\]\n\ngdzie \\(a_1\\) to pierwszy wyraz, a \\(r\\) to różnica ciągu. Użyliśmy tego wzoru do wyznaczenia postaci ogólnej ciągu, a następnie rozwiązaliśmy równanie \\(a_n = 71\\).\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Odp. | Błąd |\n| A | \\(a_{14}\\): ktoś wyliczył \\(6 \\cdot 14 - 1 = 83 \\neq 71\\); albo źle wyznaczył \\(r\\) (np. wziął \\(r = 5\\) zamiast \\(r = 6\\)) i dostał \\(a_{14} = 5 + 13 \\cdot 5 = 70 \\approx 71\\) |\n| C | \\(a_{11}\\): \\(6 \\cdot 11 - 1 = 65 \\neq 71\\); błąd może wynikać z użycia wzoru \\(a_n = a_1 + n \\cdot r\\) (bez odejmowania 1) - wtedy \\(a_1 + 11 \\cdot 6 = 71\\), ale to błędny wzór |\n| D | \\(a_{10}\\): \\(6 \\cdot 10 - 1 = 59 \\neq 71\\); możliwy błąd przy wyznaczaniu \\(r\\) - np. \\(r = 7\\) zamiast \\(r = 6\\), co daje \\(a_{10} = 5 + 9 \\cdot 7 = 68\\), ciągle nie 71 |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** We wzorze \\(a_n = a_1 + (n-1) \\cdot r\\) jest \\((n-1)\\), **nie** \\(n\\). To najczęstszy błąd - napisanie \\(a_n = a_1 + n \\cdot r\\). Przy \\(n = 1\\) taki wzór dałby \\(a_1 + r\\), a nie \\(a_1\\).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Różnicę ciągu liczymy jako \\(r = a_2 - a_1\\), a nie \\(a_1 - a_2\\). Tutaj \\(r = 11 - 5 = 6\\), nie \\(-6\\).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Po wyznaczeniu wzoru ogólnego warto zawsze **sprawdzić** go dla \\(n = 1\\) i \\(n = 2\\) - jeśli nie pasuje, gdzieś jest błąd algebraiczny.\n\n**Poprawna odpowiedź: B**\n\n### Sposób 1 - Wzór na \\(n\\)-ty wyraz\nRóżnica: \\(r = a_2 - a_1 = 11 - 5 = 6\\).\nWzór: \\(a_n = a_1 + (n-1)r = 5 + 6(n-1) = 6n - 1\\).\n\nSzukamy \\(n\\) takiego, że \\(a_n = 71\\):\n\\[6n - 1 = 71 \\Rightarrow 6n = 72 \\Rightarrow n = 12.\\]\nZatem \\(a_{12} = 71\\).\n\n### Sposób 2 - Bezpośrednie sprawdzenie\n- \\(a_{10} = 5 + 9\\cdot 6 = 59\\)\n- \\(a_{11} = 5 + 10\\cdot 6 = 65\\)\n- \\(a_{12} = 5 + 11\\cdot 6 = 71\\) ✓\n- \\(a_{14} = 5 + 13\\cdot 6 = 83\\)\n\n### Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n- **A. \\(a_{14} = 71\\)** - dałoby \\(a_{14} = 83\\).\n- **C. \\(a_{11} = 71\\)** - dałoby \\(a_{11} = 65\\).\n- **D. \\(a_{10} = 71\\)** - dałoby \\(a_{10} = 59\\).\n\n**Trik:** zawsze wyznacz \\(r\\), a potem oblicz wzór \\(a_n\\).\n\n**Poprawna odpowiedź: B**\n\n### Sposób 1: Obliczenie ogólnego wzoru na n-ty wyraz ciągu arytmetycznego\n1. **Zdefiniowanie wzoru na n-ty wyraz ciągu arytmetycznego:**\nW ciągu arytmetycznym, ogólny wzór na n-ty wyraz (aₙ) to:\n\\[a_n = a_1 + (n-1)r\\]\ngdzie:\n* \\(a_1\\) to pierwszy wyraz ciągu\n* \\(r\\) to różnica ciągu\n\n2. **Wykorzystanie danych:**\nWiemy, że \\(a_1 = 5\\) i \\(a_2 = 11\\). Zatem:\n\\[a_2 = a_1 + (2-1)r\\]\n\\[11 = 5 + r\\]\n\\[r = 11 - 5 = 6\\]\n\n3. **Obliczenie a₁₂:**\nTeraz, gdy znamy \\(a_1\\) i \\(r\\), możemy obliczyć \\(a_{12}\\):\n\\[a_{12} = a_1 + (12-1)r = 5 + (11)(6) = 5 + 66 = 71\\]\n\n📖 Karta wzorów: Ciągi: arytm. aₙ=a₁+(n-1)r, Sₙ=n(a₁+aₙ)/2; strona 9\n\n### Sposób 2: Obliczenie a₁₄ korzystając z a₁₂\n1. **Obliczenie a₁₄:**\nUżywamy wzoru na n-ty wyraz ciągu arytmetycznego:\n\\[a_{14} = a_1 + (14-1)r = 5 + (13)(6) = 5 + 78 = 83\\]\n\n2. **Porównanie z odpowiedziami:**\nZauważamy, że a₁₄ = 83, a to nie jest żadna z podanych odpowiedzi. Zatem, musimy wrócić do obliczenia a₁₂ i sprawdzić, czy to jest poprawna odpowiedź.\n\n📖 Karta wzorów: Wzory arytmetyczne: aₙ=a₁+(n-1)r, strona 9\n\n### Dlaczego nie inne odpowiedzi?\n* **A. a₁₄ = 71:** Jak obliczyliśmy wcześniej, \\(a_{14} = 83\\), więc ta odpowiedź jest błędna.\n* **C. a₁₁ = 71:** Obliczmy \\(a_{11} = a_1 + (11-1)r = 5 + (10)(6) = 5 + 60 = 65\\). Ta odpowiedź również jest błędna.\n* **D. a₁₀ = 71:** Obliczmy \\(a_{10} = a_1 + (10-1)r = 5 + (9)(6) = 5 + 54 = 59\\). Ta odpowiedź również jest błędna.\n\nPodsumowując, jedyną poprawną odpowiedzią jest B, ponieważ obliczyliśmy \\(a_{12} = 71\\) prawidłowo, wykorzystując podane dane i wzór na n-ty wyraz ciągu arytmetycznego.","image":"img/matematyka-2017-maj-matura-podstawowa/zad-12.webp","solution_image":"img/matematyka-2017-maj-matura-podstawowa/sol-12.svg","topics":"ciagi","page_from":8,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"site","source_label":"Matematyka · Matura · maj 2017 (podstawowa)","subject_label":"Matematyka","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 12. (0-1)<br>W ciągu arytmetycznym (<br>)<br>na<br>, określonym dla<br>1<br>n ≥, dane są:<br>1<br>5<br>a =<br>,<br>2<br>11<br>a =<br>. Wtedy<br>A.<br>14<br>71<br>a<br>B.<br>12<br>71<br>a<br>C.<br>11<br>71<br>a<br>D.<br>10<br>71<br>a<br>W ciągu arytmetycznym (a_n), określonym dla n≥1, dane są: a_1=5, a_2=11. Wtedy A. a_14 = 71, B. a_12 = 71, C. a_11 = 71, D. a_10 = 71.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 12. (0-1)<br>III. Modelowanie<br>matematyczne.</p>\n<ol><li>Ciągi. Zdający stosuje wzór na n-ty wyraz</li></ol>\n<p>i na sumę n początkowych wyrazów ciągu<br>arytmetycznego (5.3).<br>Wersja<br>I<br>Wersja<br>II<br>B<br>C</p>","solutions":[{"source":"site","label":"matematykaszkolna.pl","kind":"image","image":"/img/matematyka-2017-maj-matura-podstawowa/sol-12.svg"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź: B</h4>\n<p>\\(a_{12} = 71\\)</p>\n<h4>Sposób 1 - wzór ogólny ciągu arytmetycznego</h4>\n<p><strong>Wyznaczamy różnicę ciągu:</strong></p>\n<p>\\[r = a_2 - a_1 = 11 - 5 = 6\\]</p>\n<p><strong>Korzystamy ze wzoru ogólnego:</strong></p>\n<p>\\[a_n = a_1 + (n-1) \\cdot r\\]</p>\n<p>Podstawiamy \\(a_1 = 5\\), \\(r = 6\\):</p>\n<p>\\[a_n = 5 + (n-1) \\cdot 6 = 5 + 6n - 6 = 6n - 1\\]</p>\n<p><strong>Sprawdzamy, dla jakiego \\(n\\) mamy \\(a_n = 71\\):</strong></p>\n<p>\\[6n - 1 = 71\\]<br>\\[6n = 72\\]<br>\\[n = 12\\]</p>\n<p><strong>Zatem \\(a_{12} = 71\\).</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez podstawienie</h4>\n<p>Mamy wzór \\(a_n = 6n - 1\\). Podstawiamy wprost \\(n = 12\\):</p>\n<p>\\[a_{12} = 6 \\cdot 12 - 1 = 72 - 1 = 71 \\checkmark\\]</p>\n<p>Sprawdzamy też \\(a_1\\) i \\(a_2\\), żeby upewnić się, że wzór jest poprawny:</p>\n<p>\\[a_1 = 6 \\cdot 1 - 1 = 5 \\checkmark\\]<br>\\[a_2 = 6 \\cdot 2 - 1 = 11 \\checkmark\\]</p>\n<p>Wzór działa - odpowiedź B jest pewna.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p><strong>Dział 8 (Ciągi, s. 9-10)</strong> - wzór ogólny ciągu arytmetycznego:<br>\\[a_n = a_1 + (n-1) \\cdot r\\]</p>\n<p>gdzie \\(a_1\\) to pierwszy wyraz, a \\(r\\) to różnica ciągu. Użyliśmy tego wzoru do wyznaczenia postaci ogólnej ciągu, a następnie rozwiązaliśmy równanie \\(a_n = 71\\).</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Odp. | Błąd |<br>| A | \\(a_{14}\\): ktoś wyliczył \\(6 \\cdot 14 - 1 = 83 \\neq 71\\); albo źle wyznaczył \\(r\\) (np. wziął \\(r = 5\\) zamiast \\(r = 6\\)) i dostał \\(a_{14} = 5 + 13 \\cdot 5 = 70 \\approx 71\\) |<br>| C | \\(a_{11}\\): \\(6 \\cdot 11 - 1 = 65 \\neq 71\\); błąd może wynikać z użycia wzoru \\(a_n = a_1 + n \\cdot r\\) (bez odejmowania 1) - wtedy \\(a_1 + 11 \\cdot 6 = 71\\), ale to błędny wzór |<br>| D | \\(a_{10}\\): \\(6 \\cdot 10 - 1 = 59 \\neq 71\\); możliwy błąd przy wyznaczaniu \\(r\\) - np. \\(r = 7\\) zamiast \\(r = 6\\), co daje \\(a_{10} = 5 + 9 \\cdot 7 = 68\\), ciągle nie 71 |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> We wzorze \\(a_n = a_1 + (n-1) \\cdot r\\) jest \\((n-1)\\), <strong>nie</strong> \\(n\\). To najczęstszy błąd - napisanie \\(a_n = a_1 + n \\cdot r\\). Przy \\(n = 1\\) taki wzór dałby \\(a_1 + r\\), a nie \\(a_1\\).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Różnicę ciągu liczymy jako \\(r = a_2 - a_1\\), a nie \\(a_1 - a_2\\). Tutaj \\(r = 11 - 5 = 6\\), nie \\(-6\\).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Po wyznaczeniu wzoru ogólnego warto zawsze <strong>sprawdzić</strong> go dla \\(n = 1\\) i \\(n = 2\\) - jeśli nie pasuje, gdzieś jest błąd algebraiczny.</blockquote>\n<p><strong>Poprawna odpowiedź: B</strong></p>\n<h5>Sposób 1 - Wzór na \\(n\\)-ty wyraz</h5>\n<p>Różnica: \\(r = a_2 - a_1 = 11 - 5 = 6\\).<br>Wzór: \\(a_n = a_1 + (n-1)r = 5 + 6(n-1) = 6n - 1\\).</p>\n<p>Szukamy \\(n\\) takiego, że \\(a_n = 71\\):<br>\\[6n - 1 = 71 \\Rightarrow 6n = 72 \\Rightarrow n = 12.\\]<br>Zatem \\(a_{12} = 71\\).</p>\n<h5>Sposób 2 - Bezpośrednie sprawdzenie</h5>\n<ul><li>\\(a_{10} = 5 + 9\\cdot 6 = 59\\)</li><li>\\(a_{11} = 5 + 10\\cdot 6 = 65\\)</li><li>\\(a_{12} = 5 + 11\\cdot 6 = 71\\) ✓</li><li>\\(a_{14} = 5 + 13\\cdot 6 = 83\\)</li></ul>\n<h5>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h5>\n<ul><li><strong>A. \\(a_{14} = 71\\)</strong> - dałoby \\(a_{14} = 83\\).</li><li><strong>C. \\(a_{11} = 71\\)</strong> - dałoby \\(a_{11} = 65\\).</li><li><strong>D. \\(a_{10} = 71\\)</strong> - dałoby \\(a_{10} = 59\\).</li></ul>\n<p><strong>Trik:</strong> zawsze wyznacz \\(r\\), a potem oblicz wzór \\(a_n\\).</p>\n<p><strong>Poprawna odpowiedź: B</strong></p>\n<h5>Sposób 1: Obliczenie ogólnego wzoru na n-ty wyraz ciągu arytmetycznego</h5>\n<ol><li><strong>Zdefiniowanie wzoru na n-ty wyraz ciągu arytmetycznego:</strong></li></ol>\n<p>W ciągu arytmetycznym, ogólny wzór na n-ty wyraz (aₙ) to:<br>\\[a_n = a_1 + (n-1)r\\]<br>gdzie:</p>\n<ul><li>\\(a_1\\) to pierwszy wyraz ciągu</li><li>\\(r\\) to różnica ciągu</li></ul>\n<ol><li><strong>Wykorzystanie danych:</strong></li></ol>\n<p>Wiemy, że \\(a_1 = 5\\) i \\(a_2 = 11\\). Zatem:<br>\\[a_2 = a_1 + (2-1)r\\]<br>\\[11 = 5 + r\\]<br>\\[r = 11 - 5 = 6\\]</p>\n<ol><li><strong>Obliczenie a₁₂:</strong></li></ol>\n<p>Teraz, gdy znamy \\(a_1\\) i \\(r\\), możemy obliczyć \\(a_{12}\\):<br>\\[a_{12} = a_1 + (12-1)r = 5 + (11)(6) = 5 + 66 = 71\\]</p>\n<p>📖 Karta wzorów: Ciągi: arytm. aₙ=a₁+(n-1)r, Sₙ=n(a₁+aₙ)/2; strona 9</p>\n<h5>Sposób 2: Obliczenie a₁₄ korzystając z a₁₂</h5>\n<ol><li><strong>Obliczenie a₁₄:</strong></li></ol>\n<p>Używamy wzoru na n-ty wyraz ciągu arytmetycznego:<br>\\[a_{14} = a_1 + (14-1)r = 5 + (13)(6) = 5 + 78 = 83\\]</p>\n<ol><li><strong>Porównanie z odpowiedziami:</strong></li></ol>\n<p>Zauważamy, że a₁₄ = 83, a to nie jest żadna z podanych odpowiedzi. Zatem, musimy wrócić do obliczenia a₁₂ i sprawdzić, czy to jest poprawna odpowiedź.</p>\n<p>📖 Karta wzorów: Wzory arytmetyczne: aₙ=a₁+(n-1)r, strona 9</p>\n<h5>Dlaczego nie inne odpowiedzi?</h5>\n<ul><li><strong>A. a₁₄ = 71:</strong> Jak obliczyliśmy wcześniej, \\(a_{14} = 83\\), więc ta odpowiedź jest błędna.</li><li><strong>C. a₁₁ = 71:</strong> Obliczmy \\(a_{11} = a_1 + (11-1)r = 5 + (10)(6) = 5 + 60 = 65\\). Ta odpowiedź również jest błędna.</li><li><strong>D. a₁₀ = 71:</strong> Obliczmy \\(a_{10} = a_1 + (10-1)r = 5 + (9)(6) = 5 + 54 = 59\\). Ta odpowiedź również jest błędna.</li></ul>\n<p>Podsumowując, jedyną poprawną odpowiedzią jest B, ponieważ obliczyliśmy \\(a_{12} = 71\\) prawidłowo, wykorzystując podane dane i wzór na n-ty wyraz ciągu arytmetycznego.</p>"}]}