{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2018-05/zad/1","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2018-05","number":"1","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Przeczytaj tekst i wykonaj zadania 1.-6.\n\nСандра Ньюман\nМужчына ў слязах\n\nГісторыя ведае шмат прыкладаў, як гаравалі рыцары, рыдалі манахі і плакалі закаханыя. Што стала цяпер з высакародным мастацтвам мужчынскага плачу?\n\n,,Мужчыны не плачуць\" - вось адна з нашых найбольш укаранелых ідэй мужнасці. Хоць мужчыну дазваляецца выціснуць з сябе скупую слязу на пахаванні, альбо калі ён прышчэміць пальцы дзверцамі машыны, усё ж мяркуецца, што хутка возьме кантроль над сабой. Прылюднае галашэнне - выключна для дзяўчат.\n\nГэта не толькі чаканні соцыуму, але і навуковы факт. Усе сучасныя даследаванні сведчаць, што жанчыны плачуць значна часцей за мужчын. У 2009 годзе мета-даследаванне Германскага таварыства афтальмалогіі вызначыла, што жанчыны плачуць у сярэднім у пяць разоў часцей, і кожны эпізод доўжыцца амаль удвая больш. Гэта настолькі звычайная неадпаведнасць, што мы лічым яе біялагічна запраграмаванай. Мы лічым, што, хочам ці не, а гэта адно з гендарных адрозненняў, ад якога нікуды не дзецца.\n\nАле на самай справе можа стацца, што гендарны разрыў у плачы - толькі сучасная распрацоўка. Гістарычныя і літаратурныя крыніцы сведчаць не толькі тое, што мужчыны плакалі публічна, але тое, што ніхто на іх не бачыў у гэтым нічога ганебнага ці саромнага. Насупраць, мужчынскі плач лічыўся нормай амаль у кожнай частцы свету на працягу ўсёй запісанай гісторыі.\n\nУспомніце Іліяду Гамера, у якой уся грэцкая армія заходзіцца аднадушным плачам не менш за тры разы. Цар Прыям не толькі плача, але дзярэ на сабе валасы і ад гора катаецца па зямлі. Зеўс плача крывавымі слязьмі, і нават несмяротныя коні Ахілеса няўцешна галосяць над смерцю Патрокла. Канешне, мы не можам лічыць Іліяду дакладнай крыніцай гістарычных падзей, але несумненна, што грэкі лічылі ўсё гэта мадэллю паводзінаў для героя-мужчыны.\n\nМужчынскія слёзы далей працягнуліся і ў Сярэднявякоўі, дзе сведчанні аб іх назіраюцца і ў гістарычных, і ў літаратурных крыніцах. У хроніках перыяду мы знаходзім, як пасол неаднаразова плача, звяртаючыся да Філіпа Добрага, і ўся аўдыторыя на мірным кангрэсе кідаецца на зямлю, плача і стогне над працягу выступу. […]\n\nБольш за тое, мужчына са слязамі на вачах быў не толькі феноменам Захаду. Яго можна сустрэць і ў японскім эпасе. У Аповесці аб доме Тайра, якая часта разглядаецца як крыніца прыкладаў ідэальных паводзінаў самурая, можна ўбачыць мужчын у слязах літаральна на кожным кроку. Вось тыповая рэакцыя на смерць галоўнакамандуючага: ,,І ўсе, хто пачуў аб тым, сябры і ворагі, - усе плакалі, пакуль рукавы іх не прамоклі наскрозь\".\n\nС. Ньюман, Мужчына ў слязах, ,,Маладосць\" №6, 2016, с. 78-79.\n\nНа аснове тэксту падай адпаведныя да дэфініцый словазлучэнні:\nзаплакаць для паказу -\nфактычна, у сапраўднасці -\nнястрымана плакаць -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. выціснуць слязу\n2. на самай справе\n3. заходзіцца плачам (lub: плакаць пакуль рукавы не прамоклі)**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nZadanie polega na odszukaniu w tekscie konkretnych slowotworczen odpowiadajacych podanym definicjom.\n\n1. \"zaplacac dla pokazu\" - definicja sugeruje lzy wyduszone, nieszczere. W tekscie: \"выціснуць з сябе скупую слязу\" - czasownik выціснуць (wycisnac z siebie) wskazuje na wysilek, sztucznosc. Odpowiedz: выціснуць слязу.\n\n2. \"faktycznie, w rzeczywistosci\" - definicja wskazuje na wyrazenie synonimiczne do \"naprawde\". W tekscie: \"Але на самай справе\" (Ale w rzeczywistosci/tak naprawde). Odpowiedz: на самай справе.\n\n3. \"niestrudnienie plakac\" - definicja wskazuje na intensywny, dlugotRwaly placZ. W tekscie: \"уся грэцкая армія заходзіцца аднадушным плачам\" - frazeologizm заходзіцца плачам (dosllownie: tracic sie w placu = plakac nieutulenie). Takze akceptowane: \"плакаць пакуль рукавы не прамоклі\" (plakac az rekawy nie przemokna).\n\n## Sposob 2 - frazeologia bialoruska\nWszystkie trzy odpowiedzi to utrwalone wyrazenia frazeologiczne:\n- выціснуць слязу - frazeologizm z odcieniem ironicznym (wycisnac lzy = sztuczny plac)\n- на самай справе - parbochny zwrot modyfikujacy zdanie (\"tak naprawde\")\n- заходзіцца плачам - intensywnosc czynnosci wyrazona przez zwrot фразеалагічны\n\nNalezy szukac dokladnych cytatow z tekstu, nie parafraz.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za podanie trzech poprawnych odpowiedzi (wszystkie trzy naraz)\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna (tylko 1 lub 2 slowozlaczenia) lub bledna albo brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** zamiast заходзіцца плачам mozna podac плакаць пакуль рукавы не прамоклі\n\nCo zapamietac? To zadanie wymaga dokladnych cytatow z tekstu - szukamy gotowych slowotworczen, nie tworzymy wlasnych. Definicja to klucz do wyszukania: \"pokaz\" wskazuje na sztucznosc (выціснуць), \"faktycznie\" to modyfikator zdania (на самай справе), \"niestrudnienie\" to intensywnosc (заходзіцца).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura","text_html":"<p>Przeczytaj tekst i wykonaj zadania 1.-6.</p>\n<p>Сандра Ньюман<br>Мужчына ў слязах</p>\n<p>Гісторыя ведае шмат прыкладаў, як гаравалі рыцары, рыдалі манахі і плакалі закаханыя. Што стала цяпер з высакародным мастацтвам мужчынскага плачу?</p>\n<p>,,Мужчыны не плачуць&quot; - вось адна з нашых найбольш укаранелых ідэй мужнасці. Хоць мужчыну дазваляецца выціснуць з сябе скупую слязу на пахаванні, альбо калі ён прышчэміць пальцы дзверцамі машыны, усё ж мяркуецца, што хутка возьме кантроль над сабой. Прылюднае галашэнне - выключна для дзяўчат.</p>\n<p>Гэта не толькі чаканні соцыуму, але і навуковы факт. Усе сучасныя даследаванні сведчаць, што жанчыны плачуць значна часцей за мужчын. У 2009 годзе мета-даследаванне Германскага таварыства афтальмалогіі вызначыла, што жанчыны плачуць у сярэднім у пяць разоў часцей, і кожны эпізод доўжыцца амаль удвая больш. Гэта настолькі звычайная неадпаведнасць, што мы лічым яе біялагічна запраграмаванай. Мы лічым, што, хочам ці не, а гэта адно з гендарных адрозненняў, ад якога нікуды не дзецца.</p>\n<p>Але на самай справе можа стацца, што гендарны разрыў у плачы - толькі сучасная распрацоўка. Гістарычныя і літаратурныя крыніцы сведчаць не толькі тое, што мужчыны плакалі публічна, але тое, што ніхто на іх не бачыў у гэтым нічога ганебнага ці саромнага. Насупраць, мужчынскі плач лічыўся нормай амаль у кожнай частцы свету на працягу ўсёй запісанай гісторыі.</p>\n<p>Успомніце Іліяду Гамера, у якой уся грэцкая армія заходзіцца аднадушным плачам не менш за тры разы. Цар Прыям не толькі плача, але дзярэ на сабе валасы і ад гора катаецца па зямлі. Зеўс плача крывавымі слязьмі, і нават несмяротныя коні Ахілеса няўцешна галосяць над смерцю Патрокла. Канешне, мы не можам лічыць Іліяду дакладнай крыніцай гістарычных падзей, але несумненна, што грэкі лічылі ўсё гэта мадэллю паводзінаў для героя-мужчыны.</p>\n<p>Мужчынскія слёзы далей працягнуліся і ў Сярэднявякоўі, дзе сведчанні аб іх назіраюцца і ў гістарычных, і ў літаратурных крыніцах. У хроніках перыяду мы знаходзім, як пасол неаднаразова плача, звяртаючыся да Філіпа Добрага, і ўся аўдыторыя на мірным кангрэсе кідаецца на зямлю, плача і стогне над працягу выступу. […]</p>\n<p>Больш за тое, мужчына са слязамі на вачах быў не толькі феноменам Захаду. Яго можна сустрэць і ў японскім эпасе. У Аповесці аб доме Тайра, якая часта разглядаецца як крыніца прыкладаў ідэальных паводзінаў самурая, можна ўбачыць мужчын у слязах літаральна на кожным кроку. Вось тыповая рэакцыя на смерць галоўнакамандуючага: ,,І ўсе, хто пачуў аб тым, сябры і ворагі, - усе плакалі, пакуль рукавы іх не прамоклі наскрозь&quot;.</p>\n<p>С. Ньюман, Мужчына ў слязах, ,,Маладосць&quot; №6, 2016, с. 78-79.</p>\n<p>На аснове тэксту падай адпаведныя да дэфініцый словазлучэнні:<br>заплакаць для паказу -<br>фактычна, у сапраўднасці -<br>нястрымана плакаць -</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedz</h4>\n<p>**1. выціснуць слязу</p>\n<ol><li>на самай справе</li><li>заходзіцца плачам (lub: плакаць пакуль рукавы не прамоклі)**</li></ol>\n<h4>Sposob 1 - analiza tekstu</h4>\n<p>Zadanie polega na odszukaniu w tekscie konkretnych slowotworczen odpowiadajacych podanym definicjom.</p>\n<ol><li>&quot;zaplacac dla pokazu&quot; - definicja sugeruje lzy wyduszone, nieszczere. W tekscie: &quot;выціснуць з сябе скупую слязу&quot; - czasownik выціснуць (wycisnac z siebie) wskazuje na wysilek, sztucznosc. Odpowiedz: выціснуць слязу.</li></ol>\n<ol><li>&quot;faktycznie, w rzeczywistosci&quot; - definicja wskazuje na wyrazenie synonimiczne do &quot;naprawde&quot;. W tekscie: &quot;Але на самай справе&quot; (Ale w rzeczywistosci/tak naprawde). Odpowiedz: на самай справе.</li></ol>\n<ol><li>&quot;niestrudnienie plakac&quot; - definicja wskazuje na intensywny, dlugotRwaly placZ. W tekscie: &quot;уся грэцкая армія заходзіцца аднадушным плачам&quot; - frazeologizm заходзіцца плачам (dosllownie: tracic sie w placu = plakac nieutulenie). Takze akceptowane: &quot;плакаць пакуль рукавы не прамоклі&quot; (plakac az rekawy nie przemokna).</li></ol>\n<h4>Sposob 2 - frazeologia bialoruska</h4>\n<p>Wszystkie trzy odpowiedzi to utrwalone wyrazenia frazeologiczne:</p>\n<ul><li>выціснуць слязу - frazeologizm z odcieniem ironicznym (wycisnac lzy = sztuczny plac)</li><li>на самай справе - parbochny zwrot modyfikujacy zdanie (&quot;tak naprawde&quot;)</li><li>заходзіцца плачам - intensywnosc czynnosci wyrazona przez zwrot фразеалагічны</li></ul>\n<p>Nalezy szukac dokladnych cytatow z tekstu, nie parafraz.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Klucz CKE (zad. 1, max 1 pkt):<br>- <strong>1 pkt</strong> - za podanie trzech poprawnych odpowiedzi (wszystkie trzy naraz)<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedz niepelna (tylko 1 lub 2 slowozlaczenia) lub bledna albo brak odpowiedzi<br>- <strong>Akceptowane warianty:</strong> zamiast заходзіцца плачам mozna podac плакаць пакуль рукавы не прамоклі</blockquote>\n<p>Co zapamietac? To zadanie wymaga dokladnych cytatow z tekstu - szukamy gotowych slowotworczen, nie tworzymy wlasnych. Definicja to klucz do wyszukania: &quot;pokaz&quot; wskazuje na sztucznosc (выціснуць), &quot;faktycznie&quot; to modyfikator zdania (на самай справе), &quot;niestrudnienie&quot; to intensywnosc (заходзіцца).</p>"}]}