Заданне 3. Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.
\nТэма 1. Ці мова з'яўляецца скарбам нацыі? Абмяркуй праблему і абгрунтуй свой погляд, спасылаючыся на ніжэй пададзены фрагмент тэксту Францішка Багушэвіча Прадмова да Дудкі беларускай і цэлага твора. Твая праца павінна налічваць не менш чым 250 слоў.
\nМацей Бурачок (Францішак Багушэвіч)
Прадмова да Дудкі беларускай
Братцы мілыя, дзеці Зямлі-маткі маей! Вам афяруючы працу сваю, мушу з вамі пагаварыць трохі аб нашай долі-нядолі, аб нашай бацькавай спрадвечнай мове, каторую мы самі, ды і нярэдкія з нас, завуць „мужыцкай", а завецца яна „беларускай". Я сам калісь думаў, што мова наша - „мужыцкая" мова, і толькі таго! Але, паздароў Божа добрых людцоў, як навучылі мяне чытаць-пісаць, з той пары я шмат гдзе быў, шмат чаго відзеў і чытаў: і пераканаўся, што мова нашая ёсць такая ж людская і панская, як і французская, альбо нямецкая, альбо і іншая якая. Чытаў я ці мала старых папераў, па дзвесце, па трыста гадоў таму пісаных у нашай зямлі і пісаных вялікімі панамі а нашай мовай чысцюсенькай, як бы вот цяпер пісалася. Увідзеўшы гэта, я часта думаў: Божа ж мой, Божа! Што ж мы за такія бяздольныя? Якась маленькая Булгарыя - са жменя таго народу, - якіясьці Харваты, Чэхі, Маларосы і другія пабратымцы нашыя […] маюць па-свойму пісаныя і друкаваныя ксёнжачкі і газэты, і слёзныя, і гісторыйкі, і баячкі; і дзеткі іх чытаюць так, як і гавораць, а ў нас як бы захацеў цыдулку ці да бацькі лісток напісаць па-свойму, дык, можа б, і ў сваёй вёсцы людзі сказалі, што „піша па-мужыцку", і, як дурня абсмяялі б! А можа, і праўды нашa мова такая, што яе нічога добрага не скажаш, ні напісаць не можна? Ой, не! Нашa мова для нас святая, бо яна нам ад Бога даная, як і другім добрым людзям, і гаворым жа мы ёю шмат і добрага, але так ужо мы самі пусцілі яе на здзек, як і паны вялікія ахотней гавораць па-французску, ці па-нашаму. Нас жa не жменька, а з шэсць мільёнаў - больш і шмат больш, не раўнуючы, як жыдоў, напрыклад, або татар, ці армян, а пакажы ж, ваша, хоць адну ксёнжачку ці аб гаспадарцы, ці так аб жыцці нашым, каб па-нашаму?
Ці ж ужо нам канечне толькі на чужой мове чытаць і пісаць можна? Яно добра, а нават і трэба знаць суседскую мову, але наперш трэба знаць сваю. Перадумаўшы ўсё гэта, я, братцы, адважыўся напісаць для вас сякія-такія вершыкі: хто іх спадабае, таму дзякую! А хто падумае лепш і больш напіша, таму чэсць вечная і ад жывых людзей, і ад бацькавых касцей! А пісаць ёсць шмат чаго!
Спрадвеку, як наша зямелька з Літвой злучылася, як і з Польшчай з'яднала́ся дабравольна, дык усе яе „Бяларуссяй" звалі, і нездарма ж гэта! Не вялікая, не малая, не чырвоная, не чорная яна была, а белая, чыстая, нікога не біла, не падбівала, толькі баранілася.
Шмат было такіх народаў, што страцілі наперш мову сваю, так як той чалавек прад скананнем, катораму мову зойме, а потым і зусім замёрлі. Не пакідайце ж мовы нашай беларускай, каб не ўмёрлі! Пазнаюць людзей ці па гаворцы, ці па адзежы, хто якую носе; вось мова, язык і ёсць адзежа душы.
Ужо больш як пяцьсот гадоў таму, да панавання князя Вітэнэса на Літве, Беларусія разам з Літвой баранілася ад крыжацкіх напасці, і шмат местаў, як Полацк, прызнавалі над сабой панаванне князёў Літоўскіх, а после Вітэнэса Літоўскі князь Гядымін злучыў зусім Беларусію з Літвой у адно сільнае каралеўства і адваяваў шмат зямлі ад крыжакоў і ад другіх суседаў. Літва пяцьсот дваццаць гадоў таму назад ужо была ад Балтыцкага мора ўдоўжкі аж да Чорнага, ад Дняпра і Днястра-ракі да Нёмна; ад Каменьца места аж да Вязьмы - у сярэдзіне Вялікаросіі; ад Дынабурга і за Крамянчук, а ў сярэдзіне Літвы, як тое зярно ў гарэху, была наша зямліца - Беларусь! Можа, хто спытае: гдзе ж ціпер Беларусь? Там, братцы, яна, гдзе наша мова жывець: яна ад Вільні да Мазыра, ад Віцебска за малым не да Чарнігава, гдзе Гродна, Мінск, Магілёў, Вільня і шмат мястэчак і вёсак
Ф.Багушэвіч, Прадмова да зборніка „Дудка беларуская" [у:] В. Сянкевіч, Я. Грыгарук, Беларуская літаратура. Хрэстаматыя для сярэдніх школ, Warszawa 2001, s. 74-75.
Тэма 2. Зрабі аналіз верша. Пастаў інтэрпрэтацыйны тэзіс і абгрунтуй яго. Твая праца павінна налічваць не менш чым 250 слоў.
\nМаксім Танк
Паэзія
Я ведаў, што ты - бліскавіца,
Што хмары рассекла;
Я ведаў, што ты - вызваленне
З няволі і пекла.
Вясновая кветка,
Што камень прабіла магільны,
Разведчыка след
На дарозе крамністай і пыльнай;
Я ведаў, што ты - пацалунак,
Ты - дружба і радасць,
Ты - чорствага хлеба скарынка
І сок вінаграда.
А ты аказалася большым:
Ты - кроў, што пульсуе па жылах,
Ты - сонца, якое
Прасторы святлом азарыла,
І без чаго, як без маці
Або без радзімы,
Ні нараджацца, ні жыць
На зямлі немагчыма!
М. Танк, Паэзія [у:] Я. Карчэўскі, Сучасная беларуская літаратура. Падручнік па літаратурнай і культурнай адукацыі для вучняў 3 класа сярэдніх школ, Warszawa 2003, s. 56.
\nWybierz jeden temat i napisz wypracowanie (nie mniej niz 250 slow).
Тэма 1 (rozprawka): Ці мова з'яўляецца скарбам нацыі? Абмяркуй праблему і абгрунтуй свой погляд, спасылаючыся на фрагмент тэксту Францішка Багушэвіча Прадмова да Дудкі беларускай і цэлага твора.
Тэма 2 (interpretacja): Зрабі аналіз верша Максіма Танка Паэзія. Пастаў інтэрпрэтацыйны тэзіс і абгрунтуй яго.
Zadanie wymaga napisania wypracowania (nie mniej niz 250 slow). Ponizej przedstawiono plan modelowej pracy dla obu tematow oraz omowienie kryteriow oceny.
\nTeza (stanowisko): Tak, mowa jest skarbem narodu - jego tozsamoscia, historia i kodem kulturowym.
\nModelowy plan wypracowania (min. 250 slow):
\nWstep (wprowadzenie do tezy):
Mowa to nie tylko narzedzie komunikacji - to dusza narodu. Franciszek Baguszewicz w "Pradmowie da Dudki bialoruskiej" pisal: "Мова нашая ёсць такая ж людская і панская, як і французская". Te slowa sprzed ponad stu lat pozostaja aktualne.
Rozwinięcie (uzasadnienie tezy):
\nZakonczenie (potwierdzenie tezy):
Mowa bialoruskojezyczna jest skarbem i jest tym cenniejsza, ze jest zagrozona. Slowa Baguszewicza "Не пакідайце ж мовы нашай беларускай, каб не ўмёрлі!" to ostrzezenie i apel, ktory nie stracil aktualnosci.
Teza interpretacyjna: Wiersz Maksima Tanka "Паэзія" wyraża przekonanie, ze poezja jest zyciodajnym zrodlem, bez ktorego czlowiek nie moze istniec - rownie niezbednym jak matka i ojczyzna.
\nModelowy plan analizy (min. 250 slow):
\nWstep (teza):
Maxim Tank w wierszu "Паэзія" kreuje obraz poezji jako czegos wyzszego niz inicjalnie sadzimy. Podmiot liryczny stopniowo odkrywa, ze poezja to nie tylko piekne slowa, lecz sama istota zycia.
Rozwinięcie:
\nSrodki stylistyczne:
\nZakonczenie:
Tank uznaje poezje za fundament ludzkiego istnienia. Wiersz jest hymnem na czesc tworczosci i przekazem: bez poezji nie ma pelnego zycia.
Klucz CKE (zad. 3, max 30 pkt - obydwa tematy):\n
TEMAT 1 (Rozprawka):
- A. Sformulowanie stanowiska (0-3-6 pkt): 6 pkt za jasna teze i jej zwiazek z tekstem Baguszewicza
- B. Uzasadnienie stanowiska (0-4-6-9-12 pkt): 12 pkt za szerokie argumenty z tekstu i wlasne
- C. Poprawnosc rzeczowa (0-1-2 pkt): znajomosc faktow o Baguszewiczu
- D. Zamysl kompozycyjny (0-2-4 pkt): wstep-rozwinięcie-zakonczenie
- E. Spojnosc lokalna (0-1-2 pkt): logiczne przejscia miedzy akapitami
- F. Styl tekstu (0-1-3 pkt): styl publicystyczny/rozprawkowy
- G. Poprawnosc jezykowa (0-2-4 pkt): gramatyka bialoruskojezyczna
- H. Poprawnosc zapisu (0-2-4 pkt): ortografia i interpunkcja
UWAGA: jesli kat. A = 0 pkt, pozostale kategorie otrzymuja 0. Praca ponizej 250 slow: tylko A, B, C.
TEMAT 2 (Interpretacja): analogiczne kryteria, A = koncepcja interpretacyjna (0-4-8-12 pkt).
Co zapamietac? Wypracowanie musi miec nie mniej niz 250 slow. Kluczowe: wyrazna teza/stanowisko i szerokie uzasadnienie poparte cytatami z tekstu/wiersza - to sa kategorie A i B, za ktore mozna uzyskac lacznie do 18 punktow.
"}]}