{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/21","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"21","points":25,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21. (0-25)\nNapisz wypracowanie na jeden z nizej podanych tematow. W pracy wykorzystaj wyniki analizy przykladow muzycznych z II czesci arkusza.\nTemat nr 1: Przedstaw geneze i przemiany solowego koncertu instrumentalnego na przykladzie wybranych koncertow skrzypcowych roznych epok.\nTemat nr 2: Przedstaw tworczosc Henryka Mikolaja Goreckiego w kontekscie przemian jego indywidualnego stylu.\n\nNapisz wypracowanie na jeden z nizej podanych tematow. W pracy wykorzystaj wyniki analizy przykladow muzycznych z II czesci arkusza.\nTemat nr 1: Przedstaw geneze i przemiany solowego koncertu instrumentalnego na przykladzie wybranych koncertow skrzypcowych roznych epok.\nTemat nr 2: Przedstaw tworczosc Henryka Mikolaja Goreckiego w kontekscie przemian jego indywidualnego stylu.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Wypracowanie - do wyboru jeden z dwoch tematow. Ponizej plan i rozwiniety szkielet dla obu.**\n\n## TEMAT 1 - Geneza i przemiany solowego koncertu instrumentalnego na przykladzie wybranych koncertow skrzypcowych roznych epok\n\n## Sposob 1 - plan tematyczny\n\n**1. Geneza gatunku (przelom XVI/XVII w. - wczesny barok)**\nKoncert solowy wyrosl ze stylu koncertujacego (stile concertante) - zasady kontrastu dynamicznego i brzmienioowego miedzy solo a tutti. Prototypy: concerto grosso (Corelli, Torelli). Vivaldi stworzyl model barokowego koncertu solowego: 3 czesci (szybko-wolno-szybko), forma rondalna I i III czesci (ritornele tutti + epizody solowe), skrzypce jako instrument wiodacy. Przykladem: \"Cztery pory roku\" op. 8 Vivaldiego (1723) - model dojrzalego barokowego koncertu skrzypcowego. Bach i Telemann kontynuowali gatunek.\n\n**2. Klasycyzm (2. pol. XVIII w.)**\nKlasyczny koncert skrzypcowy: 3 czesci, I czesc w formie sonatowej z podwojna ekspozycja (ekspozycja orkiestra + ekspozycja solisty). Koncert jako dialog solisty z orkiestra (Haydn, Mozart). Tradycyjna kadencja (improwizowany solowy popis przed zakoczeniem czesci). Przyklady: Koncert skrzypcowy G-dur Mozarta K. 216, Koncert A-dur Mozarta K. 219.\n\n**3. Romantyzm (XIX w.)**\nOdejscie od podwójnej ekspozycji - solista wchodzi od poczatku (Mendelssohn: Koncert e-moll op. 64 - temat w skrzypcach od t. 1). Rozszerzenie orkiestry (puzony, tuba u Karlowicza). Nacisk na wirtuozerie (Paganini, Wieniawski). Indywidualnosc solisty vs. dramatyzm orkiestry. Program w koncertach (Bruch, Czajkowski, Karlowicz). Kadencja wbudowana w forme (Mendelssohn - kadencja przed rekapitulacja). Przyklady: Mendelssohn Koncert e-moll op. 64 (1844), Karlowicz Koncert A-dur op. 8 (1902), Czajkowski Koncert D-dur op. 35.\n\n**4. XX wiek - rozroznienie nurtow**\nNeoklasycyzm: powrot do przejrzystosci formy i jasnego kontrapunktu (Prokofiew: Koncert skrzypcowy D-dur op. 19; Bacewicz: III Koncert skrzypcowy, 1948 - forma rondalna, oberek, lidyjska skala). Ekspresjonizm/dodekafonizm: Berg Koncert skrzypcowy (1935) - serializm z cytatem choralu Bacha. Nurt narodowy: Bartok, Szymanowski (II Koncert, 1933 - folklor gorali).\n\n**Rozwoj relacji solista-orkiestra:**\nBarok: solista vs. tutti (kontrast dynamiczny). Klasycyzm: dialog rownych partnerów. Romantyzm: dominacja solisty, orkiestra jako tlo i partner dramatyczny. XX w.: integracja faktury, solista czesc orkiestry.\n\n**Rozwoj techniki skrzypcowej:**\nBarok: pozycje do III, smyczkowanie barokowe. Klasycyzm: wyzsze pozycje. Romantyzm: wielka wirtuozeria (Paganini, Wieniawski): flazolety, dwudzwieki, pizzicato lewa reka. XX w.: techniki rozszerzone (col legno, sul ponticello, glissanda).\n\n## TEMAT 2 - Tworczosc Henryka Mikolaja Goreckiego w kontekscie przemian jego indywidualnego stylu\n\n## Sposob 1 - plan tematyczny\n\n**1. Biograficzne wprowadzenie**\nHenryk Mikolaj Gorecki (1933-2010) - jeden z najwazniejszych polskich kompozytorow XX w. Urodzony na Slasku, zwiazany z Katowicami. Studiuje u B. Szabelskiego. Tworczosc obejmuje ponad 70 dziel - od awangardowych eksperymentow do skrajnie uproszczonej \"muzyki ubogiej\".\n\n**2. Faza awangardowa (lata 50./60.)**\nPoczatki: eksperymenty z seryjna kompozycja, punktualizmem, sonoralizmem i witaalizmem. Przyklad: \"Sconti\" op. 1 (1960, Nagroda na Miedzynarodowej Trybunie Kompozytorow). Ostrosc brzmien, dysonanse, awangardowe srodki. I Symfonia op. 14 (1959) - ekspresja przez glos i gest.\n\n**3. Przeobrazenie stylu - odejscie od awangardy (od lat 70.)**\nGorecki porzuca awangardowe techniki na rzecz \"muzyki ubogiej\" (wlasny termin: muzyka prosta, modlitewna). Zrodla: inspiracja muzyka sakralna, folklorem, muzyka dawna (choraly, piesni staropolskie). Cechy nowego stylu: oszczednosc srodkow, skrajna prostota, powolna ewolucja materialu dzwiekowego, ostinato, powtarzalnosc, dluge plaszczyzny brzmieniowe, eufoniczne (przyjemne) harmonie, melodia i tonalnosc w pierwszym planie.\n\n**Przyklady dziel z drugiej fazy:**\n- \"Trzy utwory w dawnym stylu\" (1963) - nawiazanie do muzyki staropolskiej\n- II Symfonia \"Kopernikowska\" op. 31 (1972) - kontrast \"materia vs. duch\", czesc I awangardowa (dysonanse, blaszana orkiestra), czesc II liryczna (smyczki, konsonans, pentatonika)\n- III Symfonia piesni zalosnych op. 36 (1976) - szczytowe osiagniecie; tekst Lamentu Swietokrzyskiego i slow matki; wolne tempo, smyczki, sopran solo; sukces miedzynarodowy po 1992 r.\n- \"Amen\" - miniatura choralna a cappella na S/A/T/B, cechy minimal music: jedno slowo, stopniowe narastanie, technika n.c.n.\n- I Kwartet smyczkowy \"Juz sie zmierzcha\" op. 62 (1988) - cantus firmus Waclawa z Szamotul w kanonicznej technice z inwersja i rakiem\n\n**4. Stale cechy stylu Goreckiego**\nPomimo ewolucji, stale obecne: konstruktywizm i scislosc formy, silne kontrasty (np. II Symfonia), bogata dramaturgiai, silna ekspresja (zwlaszcza w II Symfonii), inspiracja religia (Sacrum), nawiazania do tradycji i historii Polski (Lament Swietokrzyski, staropolskie melodie).\n\n**5. Znaczenie i recepcja**\nGorecki byl jednym z trojki «polskiej szkoły kompozytorskiej»: Lutoslawski, Penderecki, Gorecki. III Symfonia stala sie jednym z najczesciej nagrywanych dziel muzyki wspólczesnej (ponad 1 mln egzemplarzy CD). Gorecki udowodnil, ze prostota i emocja moga wrocic do muzyki akademickiej bez artystycznego kompromisu.\n\n## Sposob 2 - streszczenie do zastosowania na egzaminie\nW wypracowaniu nalezy: wskazac rozne etapy twórczosci (awangarda vs. muzyka uboga), omowic cechy stylu w konkretnych dzielach (II Symfonia, III Symfonia, Amen, I Kwartet), podkreslic inspiracje (sakralnosc, staropolszczyzna, folklor) i stale konstruktywne podejscie do formy.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 21, max 25 pkt):\n> - **21.1 (0-2)** - zgodnosc tresci z tematem, rozpoznanie problemu\n> - **21.2 (0-10)** - trafne przywolyanie i omawianie faktow\n> - **21.3 (0-5)** - dobor przykladow z literatury muzycznej\n> - **21.4 (0-3)** - jakosc omowienia: hierarchizacja, chronologia, konteksty\n> - **21.5 (0-2)** - poprawnosc terminologii\n> - **21.6 (0-3)** - kompozycja, logika, jezyk, estetyka pracy\n\nCo zapamietac? Temat 1: Vivaldi (rondal+ritornele) → Mozart (podwojna ekspozycja) → Mendelssohn (solista od poczatku) → Karlowicz (puzony) → Bacewicz (neoklasycyzm). Temat 2: Gorecki awangarda → muzyka uboga → III Symfonia jako kulminacja; inspiracje: sacrum + staropolszczyzna + folklor.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 21. (0-25)
Napisz wypracowanie na jeden z nizej podanych tematow. W pracy wykorzystaj wyniki analizy przykladow muzycznych z II czesci arkusza.
Temat nr 1: Przedstaw geneze i przemiany solowego koncertu instrumentalnego na przykladzie wybranych koncertow skrzypcowych roznych epok.
Temat nr 2: Przedstaw tworczosc Henryka Mikolaja Goreckiego w kontekscie przemian jego indywidualnego stylu.

\n

Napisz wypracowanie na jeden z nizej podanych tematow. W pracy wykorzystaj wyniki analizy przykladow muzycznych z II czesci arkusza.
Temat nr 1: Przedstaw geneze i przemiany solowego koncertu instrumentalnego na przykladzie wybranych koncertow skrzypcowych roznych epok.
Temat nr 2: Przedstaw tworczosc Henryka Mikolaja Goreckiego w kontekscie przemian jego indywidualnego stylu.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedz

\n

Wypracowanie - do wyboru jeden z dwoch tematow. Ponizej plan i rozwiniety szkielet dla obu.

\n

TEMAT 1 - Geneza i przemiany solowego koncertu instrumentalnego na przykladzie wybranych koncertow skrzypcowych roznych epok

\n

Sposob 1 - plan tematyczny

\n

1. Geneza gatunku (przelom XVI/XVII w. - wczesny barok)
Koncert solowy wyrosl ze stylu koncertujacego (stile concertante) - zasady kontrastu dynamicznego i brzmienioowego miedzy solo a tutti. Prototypy: concerto grosso (Corelli, Torelli). Vivaldi stworzyl model barokowego koncertu solowego: 3 czesci (szybko-wolno-szybko), forma rondalna I i III czesci (ritornele tutti + epizody solowe), skrzypce jako instrument wiodacy. Przykladem: "Cztery pory roku" op. 8 Vivaldiego (1723) - model dojrzalego barokowego koncertu skrzypcowego. Bach i Telemann kontynuowali gatunek.

\n

2. Klasycyzm (2. pol. XVIII w.)
Klasyczny koncert skrzypcowy: 3 czesci, I czesc w formie sonatowej z podwojna ekspozycja (ekspozycja orkiestra + ekspozycja solisty). Koncert jako dialog solisty z orkiestra (Haydn, Mozart). Tradycyjna kadencja (improwizowany solowy popis przed zakoczeniem czesci). Przyklady: Koncert skrzypcowy G-dur Mozarta K. 216, Koncert A-dur Mozarta K. 219.

\n

3. Romantyzm (XIX w.)
Odejscie od podwójnej ekspozycji - solista wchodzi od poczatku (Mendelssohn: Koncert e-moll op. 64 - temat w skrzypcach od t. 1). Rozszerzenie orkiestry (puzony, tuba u Karlowicza). Nacisk na wirtuozerie (Paganini, Wieniawski). Indywidualnosc solisty vs. dramatyzm orkiestry. Program w koncertach (Bruch, Czajkowski, Karlowicz). Kadencja wbudowana w forme (Mendelssohn - kadencja przed rekapitulacja). Przyklady: Mendelssohn Koncert e-moll op. 64 (1844), Karlowicz Koncert A-dur op. 8 (1902), Czajkowski Koncert D-dur op. 35.

\n

4. XX wiek - rozroznienie nurtow
Neoklasycyzm: powrot do przejrzystosci formy i jasnego kontrapunktu (Prokofiew: Koncert skrzypcowy D-dur op. 19; Bacewicz: III Koncert skrzypcowy, 1948 - forma rondalna, oberek, lidyjska skala). Ekspresjonizm/dodekafonizm: Berg Koncert skrzypcowy (1935) - serializm z cytatem choralu Bacha. Nurt narodowy: Bartok, Szymanowski (II Koncert, 1933 - folklor gorali).

\n

Rozwoj relacji solista-orkiestra:
Barok: solista vs. tutti (kontrast dynamiczny). Klasycyzm: dialog rownych partnerów. Romantyzm: dominacja solisty, orkiestra jako tlo i partner dramatyczny. XX w.: integracja faktury, solista czesc orkiestry.

\n

Rozwoj techniki skrzypcowej:
Barok: pozycje do III, smyczkowanie barokowe. Klasycyzm: wyzsze pozycje. Romantyzm: wielka wirtuozeria (Paganini, Wieniawski): flazolety, dwudzwieki, pizzicato lewa reka. XX w.: techniki rozszerzone (col legno, sul ponticello, glissanda).

\n

TEMAT 2 - Tworczosc Henryka Mikolaja Goreckiego w kontekscie przemian jego indywidualnego stylu

\n

Sposob 1 - plan tematyczny

\n

1. Biograficzne wprowadzenie
Henryk Mikolaj Gorecki (1933-2010) - jeden z najwazniejszych polskich kompozytorow XX w. Urodzony na Slasku, zwiazany z Katowicami. Studiuje u B. Szabelskiego. Tworczosc obejmuje ponad 70 dziel - od awangardowych eksperymentow do skrajnie uproszczonej "muzyki ubogiej".

\n

2. Faza awangardowa (lata 50./60.)
Poczatki: eksperymenty z seryjna kompozycja, punktualizmem, sonoralizmem i witaalizmem. Przyklad: "Sconti" op. 1 (1960, Nagroda na Miedzynarodowej Trybunie Kompozytorow). Ostrosc brzmien, dysonanse, awangardowe srodki. I Symfonia op. 14 (1959) - ekspresja przez glos i gest.

\n

3. Przeobrazenie stylu - odejscie od awangardy (od lat 70.)
Gorecki porzuca awangardowe techniki na rzecz "muzyki ubogiej" (wlasny termin: muzyka prosta, modlitewna). Zrodla: inspiracja muzyka sakralna, folklorem, muzyka dawna (choraly, piesni staropolskie). Cechy nowego stylu: oszczednosc srodkow, skrajna prostota, powolna ewolucja materialu dzwiekowego, ostinato, powtarzalnosc, dluge plaszczyzny brzmieniowe, eufoniczne (przyjemne) harmonie, melodia i tonalnosc w pierwszym planie.

\n

Przyklady dziel z drugiej fazy:

\n\n

4. Stale cechy stylu Goreckiego
Pomimo ewolucji, stale obecne: konstruktywizm i scislosc formy, silne kontrasty (np. II Symfonia), bogata dramaturgiai, silna ekspresja (zwlaszcza w II Symfonii), inspiracja religia (Sacrum), nawiazania do tradycji i historii Polski (Lament Swietokrzyski, staropolskie melodie).

\n

5. Znaczenie i recepcja
Gorecki byl jednym z trojki «polskiej szkoły kompozytorskiej»: Lutoslawski, Penderecki, Gorecki. III Symfonia stala sie jednym z najczesciej nagrywanych dziel muzyki wspólczesnej (ponad 1 mln egzemplarzy CD). Gorecki udowodnil, ze prostota i emocja moga wrocic do muzyki akademickiej bez artystycznego kompromisu.

\n

Sposob 2 - streszczenie do zastosowania na egzaminie

\n

W wypracowaniu nalezy: wskazac rozne etapy twórczosci (awangarda vs. muzyka uboga), omowic cechy stylu w konkretnych dzielach (II Symfonia, III Symfonia, Amen, I Kwartet), podkreslic inspiracje (sakralnosc, staropolszczyzna, folklor) i stale konstruktywne podejscie do formy.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Klucz CKE (zad. 21, max 25 pkt):
- 21.1 (0-2) - zgodnosc tresci z tematem, rozpoznanie problemu
- 21.2 (0-10) - trafne przywolyanie i omawianie faktow
- 21.3 (0-5) - dobor przykladow z literatury muzycznej
- 21.4 (0-3) - jakosc omowienia: hierarchizacja, chronologia, konteksty
- 21.5 (0-2) - poprawnosc terminologii
- 21.6 (0-3) - kompozycja, logika, jezyk, estetyka pracy
\n

Co zapamietac? Temat 1: Vivaldi (rondal+ritornele) → Mozart (podwojna ekspozycja) → Mendelssohn (solista od poczatku) → Karlowicz (puzony) → Bacewicz (neoklasycyzm). Temat 2: Gorecki awangarda → muzyka uboga → III Symfonia jako kulminacja; inspiracje: sacrum + staropolszczyzna + folklor.

"}]}