{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05/zad/2.1","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05","number":"2.1","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié 2. Òdpòwiedzë dôwôj blós pò kaszëbskù\n\nKadzmiérz Òstrowsczi\nWëcygnienié\n\nWiôłdżé gardë Azji, Africi i Pôłniowi Americzi pãczniëją na gwôłt i w spòsób niekòntrolowóny, a kòl nas timczasã lëdze wëcygają z gardów na wies. Proces ten dérëje bez ùstónkù mni wiãcy òd zôczątkù terôczasnégò tësąclecégò, a przecyganié z miasta (abò miasteczka) do nié za baro òdległi wsë je na swój ôrt nobilitacją, achtnieniem. [ ]\nChto przeżił w Pòlsce pierszé pòwòjnowé dzesãcleca, ten pamiãtô, jaczi béł wtenczas czerënk bënowëch rëchów lëdnoscë - lëdze masowò przenôszelë sã ze wsë do gardu. Baro wiele, òsoblëwie młodëch, òpùszczało rodzynną chëcz, jedny szlë sã ùczëc, drëdżé szukac robòtë, mieszkaniégò, spòsobù na ùtrzimanié rodzënë. [ ] Jesz przez lata cygnãło jich \"dodóm\". \"Dze sã chto rodzy, tam rôd chòdzy\" - gôdô rzeczónka, temù téż jezdzëlë do starków na żniwa i wëbiéranié bùlew, na swiãta i rodzynné ùroczëstoscë, sélalë dzôtczi na latné ferie. Wiedno cos przewiozlë stamtąd, jak nié kaczuszkã, swójską wòrztkã, to przënômni lopk masła\nDrëdżé pòkòlenié zlózowało łączbã. Młodi, rodzony ju w miesce, wòlelë ùrlopë spãdzac na zakładowëch wczasach, nad jezorã czë w górach, czasã nawetka na bùłgarsczich piegłëszczach. [ ]\n25 lat dowslôd zaczãło sã ùkłôdanié klocków òd nowa, na jinszich fùndameńtach. Zarô pò tim krëjamno ùrodzëła sã klasa wieszczich lëdzy nowégò tipù, chtërny warkòwniã robòtë (a często téż jôdnicã) mają w miesce, a spalniã na wsë. Hewò òtrokòwie tëch, co czedës przecygnãlë do miasta, òstelë lubòtnikama wsowégò żëcégò, z pòzdrzatkã na łąkã abò téż młodi lôsk. Òstawilë skrómné M-4 i pòbùdowelë wiôłdżé chëczé za grańcama miast [ ]. Pùchnące tej przëgardné wioszci, nié leno na grańcach Trzëgardu, jak Banino, Òsowa i Chwaszczëno, ale téż wkół mniészich òstródków.\nMë jesmë swiôdkama baro wëraznégò socjologicznégò zjawiszcza kùrczeniégò sã miast. W perspektiwie dwadzesce lat westrzód pòlsczich metropòliów rost wielënë mieszkańców zanotëją le Warszawa, Kraków i Gdùnsk (nieznaczno), a znôwù nôgòrszé prognozë demògraficzné mają Bãdgòszcz i Łódz. [ ] We wiele pòmòrsczich gardach pòpùlacjô lata latecznié ùtrzimùje sã na niezmieniony niwiznie, czãscy równak sã zmiészô. W 1990 rokù Słëpsk [ ] z bùchą ògłosył, że dołącził do karna gardów 100-tësãcznëch, leno w 2013 rechòwôł ju blós 96 tësący stójnëch mieszkańców. Kòscérzna ju w 1994 rokù mia wieżi jak 23 tësące mieszkańców, 20 lat pózni mô jich ledwò 0,5 tësąca wiãcy. Przëczëné stagnacji ni mùszi długo szëkac - kòle ùjemnégò salda zwëczajnégò przërôstaniégò lëdztwa, je nią migracjô - przecyganié z miasta na wies. [ ]\n\nK. Òstrowsczi, Wëcygnienié, tłóm. M. Jelińskô, \"Pomerania\" 2014, nr 4, s. 30-31.\n\nNa spòdlim przeczëtónégò tekstu, a òsoblëwie pierszégò akapitu, napiszë, czim jinaczą sã procesë rëchów lëdnoscë w òbrëmienim gardów i wsów òbserwòwóné dzysdnia w Pòlsce òd negò ôrtu procesów w Azji, Africe i Pôłniowi Americe.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**W Azji, Africe i Polniowi Americe dô sã teraczasno òbserwòwac przecyganié lëdzy do wiôłdżich gardów, a w Polsce lëdze z wiôłdżich gardów przecygają na wies.**\n\n## Sposob 1 - analiza pierwszego akapitu\nPierwszy akapit tekstu Kazimierza Ostrowskiego mówi:\n\n\"Wiôłdżé gardë Azji, Africi i Pôłniowi Americzi pãczniëją na gwôłt i w spòsób niekòntrolowóny, a kòl nas timczasã lëdze wëcygają z gardów na wies.\"\n\nZ tego zdania wynikaja dwa PRZECIWSTAWNE procesy:\n1. **W Azji, Afryce, Ameryce Poludniowej** - wielkie miasta gwaltownie rosna (pãczniëją = puchna), ludzie PRZYBYWAJA do miast.\n2. **W Polsce** - odwrotnie: ludzie WYPROWADZAJA SIE z miast na wies (wëcygają z gardów na wies).\n\nRoznica polega wiec na kierunku migracji: WIES -> MIASTO (Azja/Afryka/Ameryka Pd.) vs. MIASTO -> WIES (Polska).\n\n## Sposob 2 - terminologia socjologiczna\nW naukach spolecznych zjawisko przenoszenia sie z miast na wies nosi nazwe suburbanizacji lub kontrurbanizacji, a przenoszenie sie ze wsi do miast - urbanizacji. Tekst opisuje zatem:\n- Azja/Afryka/Ameryka Pd. = intensywna urbanizacja\n- Polska = kontrurbanizacja / suburbanizacja\n\nWazne jest opisanie OBU procesów w odpowiedzi i wskazanie KONTRASTU miedzy nimi.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawne odczytanie sensu tekstu: wskazanie przeciwnego kierunku migracji w Polsce vs. Azja/Afryka/Ameryka Pd.\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Kluczowe jest wskazanie KONTRASTU - w tekście uzyto slowa \"timczasã\" (tymczasem), co sygnalizuje przeciwienstwo. Trzeba opisac oba kierunki migracji.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanié 2. Òdpòwiedzë dôwôj blós pò kaszëbskù

\n

Kadzmiérz Òstrowsczi
Wëcygnienié

\n

Wiôłdżé gardë Azji, Africi i Pôłniowi Americzi pãczniëją na gwôłt i w spòsób niekòntrolowóny, a kòl nas timczasã lëdze wëcygają z gardów na wies. Proces ten dérëje bez ùstónkù mni wiãcy òd zôczątkù terôczasnégò tësąclecégò, a przecyganié z miasta (abò miasteczka) do nié za baro òdległi wsë je na swój ôrt nobilitacją, achtnieniem. [ ]
Chto przeżił w Pòlsce pierszé pòwòjnowé dzesãcleca, ten pamiãtô, jaczi béł wtenczas czerënk bënowëch rëchów lëdnoscë - lëdze masowò przenôszelë sã ze wsë do gardu. Baro wiele, òsoblëwie młodëch, òpùszczało rodzynną chëcz, jedny szlë sã ùczëc, drëdżé szukac robòtë, mieszkaniégò, spòsobù na ùtrzimanié rodzënë. [ ] Jesz przez lata cygnãło jich "dodóm". "Dze sã chto rodzy, tam rôd chòdzy" - gôdô rzeczónka, temù téż jezdzëlë do starków na żniwa i wëbiéranié bùlew, na swiãta i rodzynné ùroczëstoscë, sélalë dzôtczi na latné ferie. Wiedno cos przewiozlë stamtąd, jak nié kaczuszkã, swójską wòrztkã, to przënômni lopk masła
Drëdżé pòkòlenié zlózowało łączbã. Młodi, rodzony ju w miesce, wòlelë ùrlopë spãdzac na zakładowëch wczasach, nad jezorã czë w górach, czasã nawetka na bùłgarsczich piegłëszczach. [ ]
25 lat dowslôd zaczãło sã ùkłôdanié klocków òd nowa, na jinszich fùndameńtach. Zarô pò tim krëjamno ùrodzëła sã klasa wieszczich lëdzy nowégò tipù, chtërny warkòwniã robòtë (a często téż jôdnicã) mają w miesce, a spalniã na wsë. Hewò òtrokòwie tëch, co czedës przecygnãlë do miasta, òstelë lubòtnikama wsowégò żëcégò, z pòzdrzatkã na łąkã abò téż młodi lôsk. Òstawilë skrómné M-4 i pòbùdowelë wiôłdżé chëczé za grańcama miast [ ]. Pùchnące tej przëgardné wioszci, nié leno na grańcach Trzëgardu, jak Banino, Òsowa i Chwaszczëno, ale téż wkół mniészich òstródków.
Më jesmë swiôdkama baro wëraznégò socjologicznégò zjawiszcza kùrczeniégò sã miast. W perspektiwie dwadzesce lat westrzód pòlsczich metropòliów rost wielënë mieszkańców zanotëją le Warszawa, Kraków i Gdùnsk (nieznaczno), a znôwù nôgòrszé prognozë demògraficzné mają Bãdgòszcz i Łódz. [ ] We wiele pòmòrsczich gardach pòpùlacjô lata latecznié ùtrzimùje sã na niezmieniony niwiznie, czãscy równak sã zmiészô. W 1990 rokù Słëpsk [ ] z bùchą ògłosył, że dołącził do karna gardów 100-tësãcznëch, leno w 2013 rechòwôł ju blós 96 tësący stójnëch mieszkańców. Kòscérzna ju w 1994 rokù mia wieżi jak 23 tësące mieszkańców, 20 lat pózni mô jich ledwò 0,5 tësąca wiãcy. Przëczëné stagnacji ni mùszi długo szëkac - kòle ùjemnégò salda zwëczajnégò przërôstaniégò lëdztwa, je nią migracjô - przecyganié z miasta na wies. [ ]

\n

K. Òstrowsczi, Wëcygnienié, tłóm. M. Jelińskô, "Pomerania" 2014, nr 4, s. 30-31.

\n

Na spòdlim przeczëtónégò tekstu, a òsoblëwie pierszégò akapitu, napiszë, czim jinaczą sã procesë rëchów lëdnoscë w òbrëmienim gardów i wsów òbserwòwóné dzysdnia w Pòlsce òd negò ôrtu procesów w Azji, Africe i Pôłniowi Americe.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedz

\n

W Azji, Africe i Polniowi Americe dô sã teraczasno òbserwòwac przecyganié lëdzy do wiôłdżich gardów, a w Polsce lëdze z wiôłdżich gardów przecygają na wies.

\n

Sposob 1 - analiza pierwszego akapitu

\n

Pierwszy akapit tekstu Kazimierza Ostrowskiego mówi:

\n

"Wiôłdżé gardë Azji, Africi i Pôłniowi Americzi pãczniëją na gwôłt i w spòsób niekòntrolowóny, a kòl nas timczasã lëdze wëcygają z gardów na wies."

\n

Z tego zdania wynikaja dwa PRZECIWSTAWNE procesy:

\n
  1. W Azji, Afryce, Ameryce Poludniowej - wielkie miasta gwaltownie rosna (pãczniëją = puchna), ludzie PRZYBYWAJA do miast.
  2. W Polsce - odwrotnie: ludzie WYPROWADZAJA SIE z miast na wies (wëcygają z gardów na wies).
\n

Roznica polega wiec na kierunku migracji: WIES -> MIASTO (Azja/Afryka/Ameryka Pd.) vs. MIASTO -> WIES (Polska).

\n

Sposob 2 - terminologia socjologiczna

\n

W naukach spolecznych zjawisko przenoszenia sie z miast na wies nosi nazwe suburbanizacji lub kontrurbanizacji, a przenoszenie sie ze wsi do miast - urbanizacji. Tekst opisuje zatem:

\n\n

Wazne jest opisanie OBU procesów w odpowiedzi i wskazanie KONTRASTU miedzy nimi.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Klucz CKE (zad. 2.1, max 1 pkt):
- 1 pkt - poprawne odczytanie sensu tekstu: wskazanie przeciwnego kierunku migracji w Polsce vs. Azja/Afryka/Ameryka Pd.
- 0 pkt - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi
\n

Co zapamietac? Kluczowe jest wskazanie KONTRASTU - w tekście uzyto slowa "timczasã" (tymczasem), co sygnalizuje przeciwienstwo. Trzeba opisac oba kierunki migracji.

"}]}