{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05/zad/1","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05","number":"1","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Przeczetôj tekst i wëkònôj zadania 1.-6. Òdpòwiescë dôwôj blós pò kaszëbskù.\n\nJerzi Tréder\n\nSpòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie\n\nJ. Tréder, Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie, wëd. 2. pòprawioné i pòszerzoné, Gduńsk 2014, s. 182-183.\n\nStandarizowanié kaszëbiznë zaczãło sã z chwilą wëdrëkòwaniô przez F. Cenôwã pierszich kaszëbsczich tekstów w 1843 r. i òd jegò deklaracji pisaniô pò kaszëbskù w 1850 r.; z ną dejã ùròbiôł òn alfabet, pisënk, gramatikã i słowarze, jak téż drëkòwôł pò kaszëbskù rozmajité ôrtë tekstów, wëchôdającé ògłowò z domôcy gwarë. Standarizowaniémù kaszëbiznë wiedno przeszkôdzało: 1. bënowé zjinaczenié kaszëbiznë i brak zgòdë co do kònkretnégò mòdła (nordowé czë strzédné, a mòże jich synteza?) razã z paczétã przewôżającëch znank; 2. felënk - do niedôwna nawetka jaczis perspektiwë - pòwsédny jãzëczny edukacji z preferowanim gwësnégò mòdła [ ].\nMòwnô norma jãzëcznô to wespòlëzna wszëtczich jãzëcznëch spòsobów (tj. zwãków, mòrfemów, wërazów, ôrtów jich wëmôwianiô i parłãczeniô, bùdowaniô zdaniów itp.), chtërne są terô ùżiwóné zgódno ze spòlëznową (tj. lëdztwa) zgódą przez wszëtczich gôdającëch nym jãzëkã. [ ] Niestosowanié sã do normë grozy nierozmienim sã spòlëznë abò òsmiészanim gôdającëch. Norma wëchôdô ze zwëkù i jãzëcznégò pòczëcô [ ].\nNa kòżdim etapie rozwiju lëteracczi kaszëbiznë stãpień znormalizowaniô béł niszczi, a sama norma baro elasticznô, nômni mòże w pisënkù, chtëren równak téż czãsto ùlégôł zmianóm. [ ]\nNorma je tej w kaszëbiznie wcyg mało wëraznô, téż baro pòjimnô, dosc mòcno zanôléżnô òd domôcy mòwë gôdającégò czë piszącégò; w pismienizmie je òna përznã wërazniészô [ ]. Norma w jinszich òbrëmiach jãzëka brëkùje i trafionëch teòreticznëch òbrobieniów, i dłëgszégò czasu na jich ùpòwszédnienié, nôlepi w szkòłowi ùczbie, jak téż przë bòkadnym rozwiju dobri kaszëbsczi pismienizné [ ].\nRównak wëmùszenié - w krótczim czasu - normë w gódny òtmianie (np. w szkòłowi ùczbie) je baro gradé przë tak wiôldżim wcyg bënowim zjinaczenim kaszëbiznë, a niemòlim téż zmiészanim môlowégò lëdztwa [ ].\n\nÒdwòlującë sã do pòdónégò tekstu, gwôsnyma słowama zapiszë, co to je jãzëcznô norma.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Jazeczno norma to wespolëzna wszëtczich jãzëcznëch spòsobów (zwãków, mòrfemów, wërazów, ôrtów wëmôwianiô i parłãczeniô, bùdowaniô zdaniów), chtërne są ùżiwóné zgódno ze spòlëznową zgódą przez wszëtczich gôdającëch nym jãzëkã. (Odpowiedz własnymi slowami - parafrazujemy, nie cytujemy.)**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nKrok 1. W tekscie Trédra znajdujemy bezposrednia definicje: \"Mòwnô norma jãzëcznô to wespòlëzna wszëtczich jãzëcznëch spòsobów (tj. zwãków, mòrfemów, wërazów, ôrtów jich wëmôwianiô i parłãczeniô, bùdowaniô zdaniów itp.), chtërne są terô ùżiwóné zgódno ze spòlëznową (tj. lëdztwa) zgódą przez wszëtczich gôdającëch nym jãzëkã.\"\nKrok 2. Polecenie mowi \"gwôsnyma słowama\" - nie mozemy przepisac cytatu slowo w slowo, musimy sparafrazowac.\nKrok 3. Kluczowe elementy parafrazy: (a) norma obejmuje wszystkie poziomy jezyka - dzwieki, formy slow, slownictwo, skladnie; (b) jest spolecznie zaakceptowana przez uzytkownikow jezyka; (c) jej niestosowanie grozi niezrozumieniem lub osmieszeniam.\n\n## Sposob 2 - kontekst jezykoznawczy\nNorma jezykowa to pojecie lingwistyczne opisujace wzorcowy, spolecznie przyjety sposob poslugiwan ia sie jezykiem. W przypadku kaszubszczyzny norma jest szczegolnie wazna, bo jezyk ten przez dlugi czas nie mial skodyfikowanej normy pisanej. Autor podkreslil, ze norma \"wëchôdô ze zwëkù i jãzëcznégò pòczëcô\" - czyli wynika z tradycji i intuicji jezykowej uzytkownikow.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawna odpowiedz wlasnymi slowami, zawierajaca istote definicji: norma to spolecznie zaakceptowany zbior regul poslugiwan ia sie jezykiem we wszystkich jego aspektach.\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna, niepelna lub brak odpowiedzi.\n> - **Akceptowane warianty:** dowolna poprawna parafraza definicji z tekstu.\n\nCo zapamietac? Norma jezykowa = spolecznie uzgodniony wzorzec uzycia jezyka na wszystkich poziomach (dzwiekowym, slowotworczym, leksykalnym, skladniowym). W kaszubskim norma jest wciaz malo wyrazna i elastyczna.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura","text_html":"<p>Przeczetôj tekst i wëkònôj zadania 1.-6. Òdpòwiescë dôwôj blós pò kaszëbskù.</p>\n<p>Jerzi Tréder</p>\n<p>Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie</p>\n<p>J. Tréder, Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie, wëd. 2. pòprawioné i pòszerzoné, Gduńsk 2014, s. 182-183.</p>\n<p>Standarizowanié kaszëbiznë zaczãło sã z chwilą wëdrëkòwaniô przez F. Cenôwã pierszich kaszëbsczich tekstów w 1843 r. i òd jegò deklaracji pisaniô pò kaszëbskù w 1850 r.; z ną dejã ùròbiôł òn alfabet, pisënk, gramatikã i słowarze, jak téż drëkòwôł pò kaszëbskù rozmajité ôrtë tekstów, wëchôdającé ògłowò z domôcy gwarë. Standarizowaniémù kaszëbiznë wiedno przeszkôdzało: 1. bënowé zjinaczenié kaszëbiznë i brak zgòdë co do kònkretnégò mòdła (nordowé czë strzédné, a mòże jich synteza?) razã z paczétã przewôżającëch znank; 2. felënk - do niedôwna nawetka jaczis perspektiwë - pòwsédny jãzëczny edukacji z preferowanim gwësnégò mòdła [ ].<br>Mòwnô norma jãzëcznô to wespòlëzna wszëtczich jãzëcznëch spòsobów (tj. zwãków, mòrfemów, wërazów, ôrtów jich wëmôwianiô i parłãczeniô, bùdowaniô zdaniów itp.), chtërne są terô ùżiwóné zgódno ze spòlëznową (tj. lëdztwa) zgódą przez wszëtczich gôdającëch nym jãzëkã. [ ] Niestosowanié sã do normë grozy nierozmienim sã spòlëznë abò òsmiészanim gôdającëch. Norma wëchôdô ze zwëkù i jãzëcznégò pòczëcô [ ].<br>Na kòżdim etapie rozwiju lëteracczi kaszëbiznë stãpień znormalizowaniô béł niszczi, a sama norma baro elasticznô, nômni mòże w pisënkù, chtëren równak téż czãsto ùlégôł zmianóm. [ ]<br>Norma je tej w kaszëbiznie wcyg mało wëraznô, téż baro pòjimnô, dosc mòcno zanôléżnô òd domôcy mòwë gôdającégò czë piszącégò; w pismienizmie je òna përznã wërazniészô [ ]. Norma w jinszich òbrëmiach jãzëka brëkùje i trafionëch teòreticznëch òbrobieniów, i dłëgszégò czasu na jich ùpòwszédnienié, nôlepi w szkòłowi ùczbie, jak téż przë bòkadnym rozwiju dobri kaszëbsczi pismienizné [ ].<br>Równak wëmùszenié - w krótczim czasu - normë w gódny òtmianie (np. w szkòłowi ùczbie) je baro gradé przë tak wiôldżim wcyg bënowim zjinaczenim kaszëbiznë, a niemòlim téż zmiészanim môlowégò lëdztwa [ ].</p>\n<p>Òdwòlującë sã do pòdónégò tekstu, gwôsnyma słowama zapiszë, co to je jãzëcznô norma.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedz</h4>\n<p><strong>Jazeczno norma to wespolëzna wszëtczich jãzëcznëch spòsobów (zwãków, mòrfemów, wërazów, ôrtów wëmôwianiô i parłãczeniô, bùdowaniô zdaniów), chtërne są ùżiwóné zgódno ze spòlëznową zgódą przez wszëtczich gôdającëch nym jãzëkã. (Odpowiedz własnymi slowami - parafrazujemy, nie cytujemy.)</strong></p>\n<h4>Sposob 1 - analiza tekstu</h4>\n<p>Krok 1. W tekscie Trédra znajdujemy bezposrednia definicje: &quot;Mòwnô norma jãzëcznô to wespòlëzna wszëtczich jãzëcznëch spòsobów (tj. zwãków, mòrfemów, wërazów, ôrtów jich wëmôwianiô i parłãczeniô, bùdowaniô zdaniów itp.), chtërne są terô ùżiwóné zgódno ze spòlëznową (tj. lëdztwa) zgódą przez wszëtczich gôdającëch nym jãzëkã.&quot;<br>Krok 2. Polecenie mowi &quot;gwôsnyma słowama&quot; - nie mozemy przepisac cytatu slowo w slowo, musimy sparafrazowac.<br>Krok 3. Kluczowe elementy parafrazy: (a) norma obejmuje wszystkie poziomy jezyka - dzwieki, formy slow, slownictwo, skladnie; (b) jest spolecznie zaakceptowana przez uzytkownikow jezyka; (c) jej niestosowanie grozi niezrozumieniem lub osmieszeniam.</p>\n<h4>Sposob 2 - kontekst jezykoznawczy</h4>\n<p>Norma jezykowa to pojecie lingwistyczne opisujace wzorcowy, spolecznie przyjety sposob poslugiwan ia sie jezykiem. W przypadku kaszubszczyzny norma jest szczegolnie wazna, bo jezyk ten przez dlugi czas nie mial skodyfikowanej normy pisanej. Autor podkreslil, ze norma &quot;wëchôdô ze zwëkù i jãzëcznégò pòczëcô&quot; - czyli wynika z tradycji i intuicji jezykowej uzytkownikow.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Klucz CKE (zad. 1, max 1 pkt):<br>- <strong>1 pkt</strong> - poprawna odpowiedz wlasnymi slowami, zawierajaca istote definicji: norma to spolecznie zaakceptowany zbior regul poslugiwan ia sie jezykiem we wszystkich jego aspektach.<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedz bledna, niepelna lub brak odpowiedzi.<br>- <strong>Akceptowane warianty:</strong> dowolna poprawna parafraza definicji z tekstu.</blockquote>\n<p>Co zapamietac? Norma jezykowa = spolecznie uzgodniony wzorzec uzycia jezyka na wszystkich poziomach (dzwiekowym, slowotworczym, leksykalnym, skladniowym). W kaszubskim norma jest wciaz malo wyrazna i elastyczna.</p>"}]}