{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05/zad/5","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05","number":"5","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Tekst zródlowy: J. Tréder, Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie (zadania 1.-6.).\n\nWëpiszë z tekstu dwa słowa, w jaczich zaszedł proces prejotacji.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**jinszich, jich**\n(lub inne wyrazy z tekstu zaczynajace sie od j- zamiast i-)\n\n## Sposob 1 - gramatyka kaszubska: prejotacja\nKrok 1. Prejotacja (kasz. prejotacjo) to charakterystyczna cecha kaszubszczyzny polegajaca na dodaniu gloski J- przed samogloska i- (oraz przed innymi samoglaskami) na poczatku wyrazu.\nKrok 2. Przyklad: polskie \"inny\" → kaszubskie \"jinny / jinszi\"; polskie \"ich\" → kaszubskie \"jich\".\nKrok 3. Szukamy w tekscie wyrazow, ktore po polsku zaczynalyby sie od i-, ale w kaszubskim maja j- + i-:\n- \"jinszich\" (innych) - od pol. \"inny\" → kasz. \"jinszi\" z prejotacja j-\n- \"jich\" (ich) - od pol. \"ich\" → kasz. \"jich\" z prejotacja j-\nKrok 4. Rowniez mozliwe: \"jãzëk\" (jezyk), \"jistnieje\" - ale te sa od samogloski \"a/i\" po j, nie od i- na poczatku; klasyczne prejotacje to jinszich i jich.\n\n## Sposob 2 - metoda szukania w tekscie\nPrzegladamy tekst i szukamy wyrazow zaczynajacych sie od \"ji-\" lub \"j+i\": \"jich\", \"jinszich\". Oba sa prostymi przykladami prejotacji: ogolnopolskie i-/y- → kaszubskie j+i-.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 5, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za podanie dwoch poprawnych wyrazow z prejudata.\n> - **0 pkt** - jeden wyraz lub bledne wyrazy.\n> - **Przykladowe rozwiazanie CKE:** jinszich, jich.\n> - **Akceptowane warianty:** inne wyrazy z tekstu z prejotacja np. jistnieje, jinaczej.\n\nCo zapamietac? Prejotacja to jedna z najbardziej charakterystycznych cech kaszubszczyzny: samogloska i- na poczatku wyrazu otrzymuje proteze j-, stajac sie ji- lub j+samogloska. To zjawisko odroznia kaszubski od polszczyzny i jest dowodem na archaizmy kaszubskie (podobne do starocerkiewnosłowianskiego).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura","text_html":"

Tekst zródlowy: J. Tréder, Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie (zadania 1.-6.).

\n

Wëpiszë z tekstu dwa słowa, w jaczich zaszedł proces prejotacji.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedz

\n

jinszich, jich
(lub inne wyrazy z tekstu zaczynajace sie od j- zamiast i-)

\n

Sposob 1 - gramatyka kaszubska: prejotacja

\n

Krok 1. Prejotacja (kasz. prejotacjo) to charakterystyczna cecha kaszubszczyzny polegajaca na dodaniu gloski J- przed samogloska i- (oraz przed innymi samoglaskami) na poczatku wyrazu.
Krok 2. Przyklad: polskie "inny" → kaszubskie "jinny / jinszi"; polskie "ich" → kaszubskie "jich".
Krok 3. Szukamy w tekscie wyrazow, ktore po polsku zaczynalyby sie od i-, ale w kaszubskim maja j- + i-:

\n\n

Krok 4. Rowniez mozliwe: "jãzëk" (jezyk), "jistnieje" - ale te sa od samogloski "a/i" po j, nie od i- na poczatku; klasyczne prejotacje to jinszich i jich.

\n

Sposob 2 - metoda szukania w tekscie

\n

Przegladamy tekst i szukamy wyrazow zaczynajacych sie od "ji-" lub "j+i": "jich", "jinszich". Oba sa prostymi przykladami prejotacji: ogolnopolskie i-/y- → kaszubskie j+i-.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Klucz CKE (zad. 5, max 1 pkt):
- 1 pkt - za podanie dwoch poprawnych wyrazow z prejudata.
- 0 pkt - jeden wyraz lub bledne wyrazy.
- Przykladowe rozwiazanie CKE: jinszich, jich.
- Akceptowane warianty: inne wyrazy z tekstu z prejotacja np. jistnieje, jinaczej.
\n

Co zapamietac? Prejotacja to jedna z najbardziej charakterystycznych cech kaszubszczyzny: samogloska i- na poczatku wyrazu otrzymuje proteze j-, stajac sie ji- lub j+samogloska. To zjawisko odroznia kaszubski od polszczyzny i jest dowodem na archaizmy kaszubskie (podobne do starocerkiewnosłowianskiego).

"}]}