Przeczëtôj tekst i wëkònôj zadania 1.-5. Òdpòwiescë dôwôj blós pò kaszëbskù.
\nJan Dosz
Czë biblioteczi dobrze służą Tatczëznie?
Ni ma mòżnoscë, żebë zachòwac kaszëbską mòwã bez rozwiju pismieniznë! Le jak tu jã rozwijac, skòrno Kaszëbi nie chcą czëtac, abò [ ] nie rozmieją czëtac pò kaszëbskù. Kò je w tim kąsk prôwdë. Skąd bë mielë dobrze rozmiec czëtac, czej są w szkòle nie ùczëlë? Ale czë to mòże służëc za pòwód, bë nie kùpiwac kaszëbsczich ksążk? Bùten szëkù! Jeżlë nie kùpią, tej jak mają sã naùczëc?! Taczé tłómaczenié to je le wëmówka przed ùczbòwną zgniłotą [ ] - to je zamikanié sã w òbjimie swòjégò zgnilusowatégò kòmfortu.
Tej jakô je stegna rozwiju kaszëbsczi pismieniznë? Baro wąskô. Kòniecznô trzeba dążëc do te, bë nowô lëteratura pòwstôwa, ale trzeba [ ] dążëc do te, bë szła midzë lëdzy. Ò to ni mògą le dbac ùtwórcë. [ ] Òni [ ] dôwają dokazë, swòjã mądrosc, talent. [ ] Jim wicy je dokazów, tim wicy dô sã westrzód nich nalezc perłów. Bë dúnc do czëtińca, ni mògą téż leno dbac wëdôwizné. Kò òne pòdjimają wiôldżé zadanié, żlë pùszczają na wid lëteraturã môłégò regionu w malińczich nakładach. [ ] Tej chto mô starã, bë ksążka trôfia do chëczë? Pò prôwdze ò to pòwinien dbac kòżdi, chto na Kaszëbach mieszkô i jé kaszëbsczi chléb. Ten chléb je brzadã mądroscë ùszłëch pòkòleniów, je brzadã doróbkù gòspòdarczégò naszich òjców, je brzadã tegò, że Kaszëbi dô stalat tu gòspòdarzëlë na słabëch zemiach, a dzys òne przënôszają jestkù [ ]. Temù òbòwiązkã wszëtczich je dbałota ò tożsamòsc [ ]. A bez pismieniznë nie zachòwiemë jãzëka, a bez jãzëka - kùlturë i juwernotë. Temù w to dzeło nôbarżi pòwinné sã włączac institucje kùlturë i òswiatë, to je ùrzãdë, szkòłë, dodómë kùlturë a biblioteczi.
Wierã òsoblëwie te òstatné mają tu wiele do zdzejaniô. Kò są pò to, żebë sparłãczëc czëtińca z ksążką. Mùszą tej miec tã ksążkã ù se. [ ] Są biblioteczi na Kaszëbach, chtërne mają wnet wszëtkò, co pò kaszëbskù i ò Kaszëbach są pòjawiło. [ ] Je jesz czile bibliotek, co mòże ni mają wszëtczich regionalnëch ksążk na bieżąco, ale wiele robią dlô regionu. Przëkłôdã je kòscérskô biblioteka miastowô, chtërna rëchtuje co rokù Tardżi Ksążczi Kaszëbsczi i Pòmòrsczi. [ ] Zachãcywô do pisaniô i wëdôwaniô. Przez to wszëtkò mòckò sã wpisywô w pòdskôcanié rësznotë kaszëbsczi pismieniznë. [ ]
Równo bëlné je digitalizowanié stôrëch ksąg kaszëbsczich, chtërnëch ju dzys nicht nie wznôwiô [ ], a jaczé są baro czekawé i wôrtné nié blós dlô znajôrzów. W tim wiôldżé mô zasłëdżi pòwiatowô biblioteka z Wejrowa.
Zdôwô sã nawetka z wiérzchù, że tegò wszëtczégò je dosc télé [ ]. Ale czë to je dosc? Nié! Przede wszëtczim w to kaszëbscé dzejanié włączëwô sã za mało bibliotekôw. To czile - mòże czilenôsce - baro bëlnëch przëkłôdów - to je le dzélëk z szeroczi hùrmë tëch placówków w regionie. Równak baro wôżny dzélëk! [ ] Przëkłôd dlô jinszich, chtërny może bë téż chcelë zapisac sã dobrze w pismieniznie regionu [ ].
J. Dosz, Czë biblioteczi dobrze służą Tatczëznie?, "Stegna" 2010, nr 3, s. 5-6.
\nPòdsztrëchnij JO, jeżlë zdanié je zgódné z tekstã, abò NIÉ, jeżlë zdanié nie je zgódné.
\n1. NIÉ / 2. JO / 3. NIÉ
\nZdanie 1: "Rozkòscérzanié kaszëbsczich ksążków midzë czëtińcama je przédnym zadanim w pierszi rédze mùzeów."
W tekscie aùtor pisze, że ò to, bë ksążka szła do lëdzëch, miôłë dbac institucje kùlturë i òswiatë - ùrzãdë, szkòłë, dodómë kùlturë a biblioteczi. Mùzeùmów w tekscie nie wspòminô. Zdanié je FAŁSZËWÉ → NIÉ.
Zdanie 2: "Wiele Kaszëbów ni mô chãce czëtac pò kaszëbskù."
Aùtor sóm pisze: "kòrno Kaszëbi nie chcą czëtac, abò [ ] nie rozmieją czëtac pò kaszëbskù" i dodôwô, że to je prôwdą chòc bë w kąskù. Zdanié je PRÔWDZËWÉ → JO.
Zdanie 3: "Kaszëbscé ksążczi są colemało wëdôwóné we wiôldżich nakładach."
Aùtor napisôł wprost, że wëdôwizné pùszczają literaturã kaszëbską "w malińczich nakładach" (małych nakładach). Zdanié je FAŁSZËWÉ → NIÉ.
W zadaniach JO/NIÉ (prawda/falsz) kluczowe jest szukanie w tekscie konkretnych sformułowan, ktore potwierdzaja lub obalają dane zdanie. Jesli tekst mowi o "bibliotekach", a zdanie pyta o "muzea" - to falsz, nawet jesli logicznie moglby istniec zwiazek. Matura ocenia dokladne rozumienie tekstu, nie domysly.
\nKlucz CKE (zad. 1, max 1 pkt):\n
- 1 pkt - wskazanie trzech poprawnych odpowiedzi: 1-NIÉ, 2-JO, 3-NIÉ
- 0 pkt - odpowiedz niepelna (chocby jedna blad) lub brak odpowiedzi
- Akceptowane warianty: tylko komplet trzech poprawnych odpowiedzi
Co zapamietac? W zdaniu 1 pulapka to podmiana "biblioteczi" na "mùzeùma" - zawsze sprawdzaj, czy podmiot zdania zgadza sie z tekstem. W zdaniu 3 slowo "malińczich nakładach" to klucz do obalenia stwierdzenia o "wiôldżich nakładach".
"}]}