{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05/zad/7","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05","number":"7","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Przeczëtôj tekst i wëkònôj zadania 7.-10. Òdpòwiescë dôwôj blós pò kaszëbskù.\n\nMichôł Bùllmann\nÒ przezwach\n\nMôli Bùllmann - kùli razy jem ju czuł to przezwëskò. Ë chòc jem w naszi familie dëcht wërosłi, to we wsë, a ju òsoblëwie westrzód starszich Kaszëbów, wiedno mie tak zwelë. Gwësno przez to, że długò bél jem nômłodszim przedstôwcą ti dosc wiôldżi familie. Na zôczątkù drãgò mie to bëło zrozmiec, ale nie bëło co sã ò to sztridowac, bò wnetka kòżdi miôł jakąs swòjã przezwã. Dzysô ju to rozmieją i mëszlã, że to je taczi nordowi zwëk.\nDzysdnia to są zmieniwô, ale jesz nié tak dôwno na wiele kaszëbsczich wsach mieszka colemało leno czile familiów. Za to składôjącëch sã z dosc wiele lëdzy. Mòże jesz ùzdrzec na Hélsczim Półòstrowie. Stôri szpòrt gôdô, że jak brifka w Jastarni zarëknie: \"Móm lëst do Kònkôla\", to òtëmknie sã co drëdzé òkno. Do tegò chcemë téż pamiãtac, że Kaszëbi ùlubilë so niechtërne miona. Mòże tu wskazac taczé, jak: Józef, Tóna, Jón, Staszk, Michôł cze Gùst dlô chłopów, a dlô biôłk midze jinyma: Łucjô, Agnes cze Éwa.\nNa pierszé są, mëszlã, nôcekawszé. Jak ju wiéta, pisze na waji Môli Bùllmann, a wspòmniony brifka mòże sã zwac Pawłã Pòcztowim. [ ]\nZ taczima przezwëskama bëło mni drãgò dunc, ò kògò jidze [ ], ale doch jistnieją òne téż dzysô. Ë że są téż dosc szpòrtowné, mëszlã, że Kaszëbóm sã widzą. Téż ni ma sã co òbrażac, a jak sã jaczés kòmùs nie widzy, tej wiedno mòże wërëchtowac cos, òd czegò dóstónie nowé. Mie mòje czãsto pasëje.\n\nNa spòdlim: M. Bùllmann, Ò przezwach, \"Pomerania\", nr 3, 2013, s. 18.\n\nÒkreslë trzë zdrzódła, z jaczich mògą brac sã przezwë.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\nTrzy zrodla/zrodla przydomkow (przezwisek) wedlug tekstu:\n1. **wark** (zawod, zajecie)\n2. **cecha wezdrzatku** (cecha wygladu/wygladowe)\n3. **plac zamieszkanio** (miejsce zamieszkania)\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu Michała Bulmanna \"O przezwach\"\nTekst omawia skad biorą się przydomki na Kaszubach. Szukamy konkretnych zrodel podanych przez autora.\n\nFragment kluczowy: autor opisuje rozne rodzaje przezwisek:\n- **\"Pawle Pocztowy\"** - od zawodu: brifka (listonosz) dostaje przydomek od pracy (warku). To dowod na zrodlo: **zawod (wark)**.\n- Autor wspomina cechy fizyczne (\"cecha wezdrzatku\" = cecha wygladu), ktore rowniez dają podstawe do przydomkow.\n- **Miejsce zamieszkania** (\"plac zamieszkanio\") - na Kaszubach malo rodzin mieszka w jednej wsi, wiec miejsce bylo waznym wyroznikiem.\n\nPonadto z tekstu wynika tez: **pozycja w rodzinie** (\"Moli Bullmann\" = Maly Bullmann - od pozycji w rodzinie), imie (wiele Kaszubow mialo te same imiona), **cechy charakteru**.\n\n## Sposob 2 - kontekst kulturowy\nSystemy przydomkow/przezwisek w społecznosciach wiejskich wynikaja z potrzeby rozroznienia ludzi o tym samym nazwisku/imieniu. Klucz CKE wskazuje trzy podstawowe: zawod, cechy wygladu, miejsce zamieszkania - wszystkie poparte przyklady z tekstu.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 7, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - podanie trzech poprawnych zrodel: wark (zawod), cecha wezdrzatku (cecha wygladu), plac zamieszkanio (miejsce zamieszkania)\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna (mniej niz trzy) lub niepoprawna albo brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** inne zrodla wprost wymienione lub wskazane w tekscie (np. pozycja w rodzinie, cechy charakteru)\n\nCo zapamietac? \"Wark\" = zawod/zajecie; \"wezdrzatk\" = wyglad (por. polskie \"zdrzec\" = patrzec); \"plac zamieszkanio\" = miejsce zamieszkania. Trzy klasyczne zrodla przydomkow w kulturze kaszubskiej to zawod, wyglad i miejsce zamieszkania.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura","text_html":"

Przeczëtôj tekst i wëkònôj zadania 7.-10. Òdpòwiescë dôwôj blós pò kaszëbskù.

\n

Michôł Bùllmann
Ò przezwach

\n

Môli Bùllmann - kùli razy jem ju czuł to przezwëskò. Ë chòc jem w naszi familie dëcht wërosłi, to we wsë, a ju òsoblëwie westrzód starszich Kaszëbów, wiedno mie tak zwelë. Gwësno przez to, że długò bél jem nômłodszim przedstôwcą ti dosc wiôldżi familie. Na zôczątkù drãgò mie to bëło zrozmiec, ale nie bëło co sã ò to sztridowac, bò wnetka kòżdi miôł jakąs swòjã przezwã. Dzysô ju to rozmieją i mëszlã, że to je taczi nordowi zwëk.
Dzysdnia to są zmieniwô, ale jesz nié tak dôwno na wiele kaszëbsczich wsach mieszka colemało leno czile familiów. Za to składôjącëch sã z dosc wiele lëdzy. Mòże jesz ùzdrzec na Hélsczim Półòstrowie. Stôri szpòrt gôdô, że jak brifka w Jastarni zarëknie: "Móm lëst do Kònkôla", to òtëmknie sã co drëdzé òkno. Do tegò chcemë téż pamiãtac, że Kaszëbi ùlubilë so niechtërne miona. Mòże tu wskazac taczé, jak: Józef, Tóna, Jón, Staszk, Michôł cze Gùst dlô chłopów, a dlô biôłk midze jinyma: Łucjô, Agnes cze Éwa.
Na pierszé są, mëszlã, nôcekawszé. Jak ju wiéta, pisze na waji Môli Bùllmann, a wspòmniony brifka mòże sã zwac Pawłã Pòcztowim. [ ]
Z taczima przezwëskama bëło mni drãgò dunc, ò kògò jidze [ ], ale doch jistnieją òne téż dzysô. Ë że są téż dosc szpòrtowné, mëszlã, że Kaszëbóm sã widzą. Téż ni ma sã co òbrażac, a jak sã jaczés kòmùs nie widzy, tej wiedno mòże wërëchtowac cos, òd czegò dóstónie nowé. Mie mòje czãsto pasëje.

\n

Na spòdlim: M. Bùllmann, Ò przezwach, "Pomerania", nr 3, 2013, s. 18.

\n

Òkreslë trzë zdrzódła, z jaczich mògą brac sã przezwë.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedz

\n

Trzy zrodla/zrodla przydomkow (przezwisek) wedlug tekstu:

\n
  1. wark (zawod, zajecie)
  2. cecha wezdrzatku (cecha wygladu/wygladowe)
  3. plac zamieszkanio (miejsce zamieszkania)
\n

Sposob 1 - analiza tekstu Michała Bulmanna "O przezwach"

\n

Tekst omawia skad biorą się przydomki na Kaszubach. Szukamy konkretnych zrodel podanych przez autora.

\n

Fragment kluczowy: autor opisuje rozne rodzaje przezwisek:

\n\n

Ponadto z tekstu wynika tez: pozycja w rodzinie ("Moli Bullmann" = Maly Bullmann - od pozycji w rodzinie), imie (wiele Kaszubow mialo te same imiona), cechy charakteru.

\n

Sposob 2 - kontekst kulturowy

\n

Systemy przydomkow/przezwisek w społecznosciach wiejskich wynikaja z potrzeby rozroznienia ludzi o tym samym nazwisku/imieniu. Klucz CKE wskazuje trzy podstawowe: zawod, cechy wygladu, miejsce zamieszkania - wszystkie poparte przyklady z tekstu.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Klucz CKE (zad. 7, max 1 pkt):
- 1 pkt - podanie trzech poprawnych zrodel: wark (zawod), cecha wezdrzatku (cecha wygladu), plac zamieszkanio (miejsce zamieszkania)
- 0 pkt - odpowiedz niepelna (mniej niz trzy) lub niepoprawna albo brak odpowiedzi
- Akceptowane warianty: inne zrodla wprost wymienione lub wskazane w tekscie (np. pozycja w rodzinie, cechy charakteru)
\n

Co zapamietac? "Wark" = zawod/zajecie; "wezdrzatk" = wyglad (por. polskie "zdrzec" = patrzec); "plac zamieszkanio" = miejsce zamieszkania. Trzy klasyczne zrodla przydomkow w kulturze kaszubskiej to zawod, wyglad i miejsce zamieszkania.

"}]}