{"id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152/zad/2.1","paper_id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152","number":"2.1","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié 2.\nAgnes Bradtke\n\nScynanié kani\n\nScynanié kani to zwëk swiãtojańsczi, jaczi znóny ë dozérony je na Kaszëbach òd 19. stalatégò. Zrzeszony béł z czarzëną, a w dalszi ùszłoce téż z kùltã.\nZgrôwą zwëkù bëło ë je zagwësnienié wegetacji ë lëgnotë. Historiô nie bëła za łaskawô dlô tegò zwëkù - òsoblëwie w zôczątkù 20. lat. Dzãka dzejaniémù Szczepana Tarnowsczégò, przedwòjnowégò szkólnégò z Pùcka, w latach 30. scynanié kani òdżiwało na nowò.\nPrzede wszëtczim zwëk ten przedërchôł dzãka òbrobienióm lëteracczim, jaczé ùrôbióné bëłë przez [ ] fòlklorystów. Scynanié kani zrzeszoné je z ternoscą, jiwrama żëwima ë aktualnyma. Ë temù zwëk nen je tak blëszczi lëdzóm, bò nie je òderwóny òd jawernotë.\nZwëk ten, jak wiémë òd jinszich pòszétników (infòrmatorów - przëp. red.), béł czedës òbrzãdã, a w strzédnëch stalatach stôł sã widowiszczã teatrowim. Dzãka swòjim znankóm teatralnym, grôwce teatrowników, bëcémù zdrzadnią (binã - przëp. red.) na òdpòwiôdnym môlu ë sposobnym czasu, zwëk przedërchôł.\nNadchòdzy czas, żebë wëjasnic, cëż to je ta kania. Je to ptôch. Je to dosc dzywny ptôch, bò jegò òpiórzenié przëbôcziwô jakbë ùkłôd dakówków, leczi òbzéróné z górë są czôrné, a òd dołu biôłé. Swòją wialgòscą przëbôcziwô wiolã, rozcygłoscą lëcadła wiolonczelã. Kania je rabùszny ptôch, jachtëje za młodima ptôchama ë téż jé padłé zwiérzata, jak mëszë czë żabë. Kania lubi snãpòrzëc we wiôldżich lasach, òbeszłëch jezorama abò rzékama. Kanie wanożą na zëmã do północ Eùropë.\nTej-sej kania je zastãpòwónô jinszim ptôchã - wróblã, kòtélnikã, gòłąbkã, kùrą, figùrką z glënë, drzéwã abò prosto kwiatama.\nNa widowiszczu - jak w jawernoce - na kaniã jachtëje sã w lasach, pòsobno pò schwôtanim sã jã scynô. Pózni zawijô sã ptôcha w biôłą płôchtã ë jidze z pògrzéba ë spiéwie piesnie do sw. Jana. To przestoji ò głãbszim kùltowò-czarzëznowim znaczenim tegò òbrzãdkù.\nWe wierzeniach najégò lëdu trafienié kani òznôczało na gwës léché niespòdzajnoscë, a czedë chtos czuł ji przirodné piszczenié - to wróżëło deszcz.\n\nA. Bradtke, Scynanié kani, \"Òdroda\" 2002, nr 5.\n(W tekscie dostosowano pisownię do współczesnych zasad ortograficznych).\n\nPòdôj pò jednym słowie bliskòznacznym do słów:\nA. dozéróny -\nB. zrzeszony -\nC. zagwësniony -\nD. ternosc -\n\nA. dozéróny -\nB. zrzeszony -\nC. zagwësniony -\nD. ternosc -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Synonimy (wyrazy bliskoznaczne) do podanych slow:**\nA. dozéróny - **pielãgnowóny** (kultywowany, pielegnowany)\nB. zrzeszony - **sparłãczony** (polaczony, zwiazany)\nC. zagwësniony - **ùcwierdzony** (potwierdzony, upewniony)\nD. ternosc - **dzysdniowòsc** (wspolczesnosc, aktualnosc)\n\n## Sposob 1 - analiza semantyczna\nZadanie wymaga podania slowa bliskoznacznego (synonimu) do kazdego z czterech wyrazow kaszubskich.\n\n1. **dozéróny** - pochodzi od \"dozérowac\" = pilnowac, dbac, pielegnowac. Synonim: **pielãgnowóny** (pielegnowany). Mozna tez uzyc: strzeżony, zachowany.\n\n2. **zrzeszony** - pochodzi od \"zrzeszac\" = laczyc, wiazac ze soba. Synonim: **sparłãczony** (polaczony). Inny akceptowalny synonim: zwiazóny (zwiazany).\n\n3. **zagwësniony** - pochodzi od \"zagwësniac\" = upewnic, zatwierdzic, zagwarantowac. Synonim: **ùcwierdzony** (potwierdzony, utwierdzony). Mozna tez: potwierdzony.\n\n4. **ternosc** - to rzeczownik od \"terni\" (dzisiejszy, aktualny, wspolczesny). Synonim: **dzysdniowòsc** (dzisiejszosc, wspolczesnosc). Mozna tez: aktualnota.\n\n## Sposob 2 - slownictwo i etymologia\nWazne slowa kaszubskie z tekstu:\n- **dozéróny** = pilnowany, pielegnowany, kultywowany\n- **pielãgnowóny** = pielegnowany\n- **zrzeszony** = laczony, powiazany\n- **sparłãczony** = polaczony (od \"parlac\" = laczyc)\n- **zagwësniony** = zatwierdzony, zagwarantowany\n- **ùcwierdzony** = potwierdzony, utwierdzony\n- **ternosc** = wspolczesnosc, aktualnosc\n- **dzysdniowòsc** = dzisiejszosc (od \"dzysô\" = dzisiaj)\n\nSynonimy moga byc podane po kaszubsku lub po polsku - klucz CKE akceptuje oba warianty.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2.1, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - za podanie czterech wyrazow bliskoznacznych (po jednym do kazdego)\n> - **1 pkt** - za podanie dwoch lub trzech wyrazow bliskoznacznych\n> - **0 pkt** - za podanie jednego lub zadnego, odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** inne synonimy o tym samym znaczeniu sa rowniez akceptowane (np. do \"dozéróny\": strzeżony, zachowany; do \"zrzeszony\": zwiazóny)\n\nCo zapamietac? Synonim (wyraz bliskoznaczny) to wyraz o podobnym znaczeniu - nie mylmy z antonimem (przeciwstawnym). Warto znac rdzen kaszubskich slow: pielãgnowac, parlac, ucwierdzone, dzysdniowi - to podstawa kaszubskiego slownictwa kulturowego.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanié 2.<br>Agnes Bradtke</p>\n<p>Scynanié kani</p>\n<p>Scynanié kani to zwëk swiãtojańsczi, jaczi znóny ë dozérony je na Kaszëbach òd 19. stalatégò. Zrzeszony béł z czarzëną, a w dalszi ùszłoce téż z kùltã.<br>Zgrôwą zwëkù bëło ë je zagwësnienié wegetacji ë lëgnotë. Historiô nie bëła za łaskawô dlô tegò zwëkù - òsoblëwie w zôczątkù 20. lat. Dzãka dzejaniémù Szczepana Tarnowsczégò, przedwòjnowégò szkólnégò z Pùcka, w latach 30. scynanié kani òdżiwało na nowò.<br>Przede wszëtczim zwëk ten przedërchôł dzãka òbrobienióm lëteracczim, jaczé ùrôbióné bëłë przez [ ] fòlklorystów. Scynanié kani zrzeszoné je z ternoscą, jiwrama żëwima ë aktualnyma. Ë temù zwëk nen je tak blëszczi lëdzóm, bò nie je òderwóny òd jawernotë.<br>Zwëk ten, jak wiémë òd jinszich pòszétników (infòrmatorów - przëp. red.), béł czedës òbrzãdã, a w strzédnëch stalatach stôł sã widowiszczã teatrowim. Dzãka swòjim znankóm teatralnym, grôwce teatrowników, bëcémù zdrzadnią (binã - przëp. red.) na òdpòwiôdnym môlu ë sposobnym czasu, zwëk przedërchôł.<br>Nadchòdzy czas, żebë wëjasnic, cëż to je ta kania. Je to ptôch. Je to dosc dzywny ptôch, bò jegò òpiórzenié przëbôcziwô jakbë ùkłôd dakówków, leczi òbzéróné z górë są czôrné, a òd dołu biôłé. Swòją wialgòscą przëbôcziwô wiolã, rozcygłoscą lëcadła wiolonczelã. Kania je rabùszny ptôch, jachtëje za młodima ptôchama ë téż jé padłé zwiérzata, jak mëszë czë żabë. Kania lubi snãpòrzëc we wiôldżich lasach, òbeszłëch jezorama abò rzékama. Kanie wanożą na zëmã do północ Eùropë.<br>Tej-sej kania je zastãpòwónô jinszim ptôchã - wróblã, kòtélnikã, gòłąbkã, kùrą, figùrką z glënë, drzéwã abò prosto kwiatama.<br>Na widowiszczu - jak w jawernoce - na kaniã jachtëje sã w lasach, pòsobno pò schwôtanim sã jã scynô. Pózni zawijô sã ptôcha w biôłą płôchtã ë jidze z pògrzéba ë spiéwie piesnie do sw. Jana. To przestoji ò głãbszim kùltowò-czarzëznowim znaczenim tegò òbrzãdkù.<br>We wierzeniach najégò lëdu trafienié kani òznôczało na gwës léché niespòdzajnoscë, a czedë chtos czuł ji przirodné piszczenié - to wróżëło deszcz.</p>\n<p>A. Bradtke, Scynanié kani, &quot;Òdroda&quot; 2002, nr 5.<br>(W tekscie dostosowano pisownię do współczesnych zasad ortograficznych).</p>\n<p>Pòdôj pò jednym słowie bliskòznacznym do słów:<br>A. dozéróny -<br>B. zrzeszony -<br>C. zagwësniony -<br>D. ternosc -</p>\n<p>A. dozéróny -<br>B. zrzeszony -<br>C. zagwësniony -<br>D. ternosc -</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedz</h4>\n<p><strong>Synonimy (wyrazy bliskoznaczne) do podanych slow:</strong><br>A. dozéróny - <strong>pielãgnowóny</strong> (kultywowany, pielegnowany)<br>B. zrzeszony - <strong>sparłãczony</strong> (polaczony, zwiazany)<br>C. zagwësniony - <strong>ùcwierdzony</strong> (potwierdzony, upewniony)<br>D. ternosc - <strong>dzysdniowòsc</strong> (wspolczesnosc, aktualnosc)</p>\n<h4>Sposob 1 - analiza semantyczna</h4>\n<p>Zadanie wymaga podania slowa bliskoznacznego (synonimu) do kazdego z czterech wyrazow kaszubskich.</p>\n<ol><li><strong>dozéróny</strong> - pochodzi od &quot;dozérowac&quot; = pilnowac, dbac, pielegnowac. Synonim: <strong>pielãgnowóny</strong> (pielegnowany). Mozna tez uzyc: strzeżony, zachowany.</li></ol>\n<ol><li><strong>zrzeszony</strong> - pochodzi od &quot;zrzeszac&quot; = laczyc, wiazac ze soba. Synonim: <strong>sparłãczony</strong> (polaczony). Inny akceptowalny synonim: zwiazóny (zwiazany).</li></ol>\n<ol><li><strong>zagwësniony</strong> - pochodzi od &quot;zagwësniac&quot; = upewnic, zatwierdzic, zagwarantowac. Synonim: <strong>ùcwierdzony</strong> (potwierdzony, utwierdzony). Mozna tez: potwierdzony.</li></ol>\n<ol><li><strong>ternosc</strong> - to rzeczownik od &quot;terni&quot; (dzisiejszy, aktualny, wspolczesny). Synonim: <strong>dzysdniowòsc</strong> (dzisiejszosc, wspolczesnosc). Mozna tez: aktualnota.</li></ol>\n<h4>Sposob 2 - slownictwo i etymologia</h4>\n<p>Wazne slowa kaszubskie z tekstu:</p>\n<ul><li><strong>dozéróny</strong> = pilnowany, pielegnowany, kultywowany</li><li><strong>pielãgnowóny</strong> = pielegnowany</li><li><strong>zrzeszony</strong> = laczony, powiazany</li><li><strong>sparłãczony</strong> = polaczony (od &quot;parlac&quot; = laczyc)</li><li><strong>zagwësniony</strong> = zatwierdzony, zagwarantowany</li><li><strong>ùcwierdzony</strong> = potwierdzony, utwierdzony</li><li><strong>ternosc</strong> = wspolczesnosc, aktualnosc</li><li><strong>dzysdniowòsc</strong> = dzisiejszosc (od &quot;dzysô&quot; = dzisiaj)</li></ul>\n<p>Synonimy moga byc podane po kaszubsku lub po polsku - klucz CKE akceptuje oba warianty.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Klucz CKE (zad. 2.1, max 2 pkt):<br>- <strong>2 pkt</strong> - za podanie czterech wyrazow bliskoznacznych (po jednym do kazdego)<br>- <strong>1 pkt</strong> - za podanie dwoch lub trzech wyrazow bliskoznacznych<br>- <strong>0 pkt</strong> - za podanie jednego lub zadnego, odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi<br>- <strong>Akceptowane warianty:</strong> inne synonimy o tym samym znaczeniu sa rowniez akceptowane (np. do &quot;dozéróny&quot;: strzeżony, zachowany; do &quot;zrzeszony&quot;: zwiazóny)</blockquote>\n<p>Co zapamietac? Synonim (wyraz bliskoznaczny) to wyraz o podobnym znaczeniu - nie mylmy z antonimem (przeciwstawnym). Warto znac rdzen kaszubskich slow: pielãgnowac, parlac, ucwierdzone, dzysdniowi - to podstawa kaszubskiego slownictwa kulturowego.</p>"}]}