Tekst do tlumaczenia: Gaius Plinius Secundus Maior, Naturalis Historia XXXV, 36, 84-86 (o malarzu Apellesie)
\nObjasnienia:
\nApelli fuit alioqui perpetua consuetudo numquam tam occupatum diem agenda, ut non lineam ducendo exerceret artem, quod ab eo in proverbium venit. Idem perfecta opera proponebat in pergula transeuntibus, atque ipse post tabulam latens vitia, quae notarentur, auscultabat vulgum diligentiorem iudicem quam se praeferens, feruntque reprehensum a sutore, quod in crepidis una pauciores intus fecisset ansas, eodem postero die superbo emendatione pristinae admonitionis cavillante circa crus, indignatum prospexisse denuntiantem, ne supra crepidam sutor iudicaret, quod et ipsum in proverbium abiit. Fuit enim et comitas illi, propter quam gratior Alexandro Magno frequenter in officinam ventitanti - nam, ut diximus, ab alio se pingi vetuerat edicto - sed in officina imperite multa disserenti silentium comiter suadebat rideri eum dicens a pueris, qui colores tererent.
\nDokonaj przekladu tekstu na jezyk polski.
","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"Pełny przekład tekstu Pliniusza Starszego, Naturalis Historia XXXV, 36, 84-86 (fragment o malarzu Apellesie).
\nApelli fuit alioqui perpetua consuetudo numquam tam occupatum diem agendi, ut non lineam ducendo exerceret artem, quod ab eo in proverbium venit.\n
Przekład:
Apelles miał poza tym stały zwyczaj, aby nigdy nie wypełniać dnia zajęciami do tego stopnia, by nie mógł ćwiczyć swojej sztuki poprzez namalowanie [choćby jednej] kreski - co dzięki niemu stało się przysłowiem.
Analiza gramatyczna:
\nIdem perfecta opera proponebat in pergula transeuntibus, atque ipse post tabulam latens vitia, quae notarentur, auscultabat vulgum diligentiorem iudicem quam se praeferens, feruntque reprehensum a sutore, quod in crepidis una pauciores intus fecisset ansas, eodem postero die superbo emendatione pristinae admonitionis cavillante circa crus, indignatum prospexisse denuntiantem, ne supra crepidam sutor iudicaret, quod et ipsum in proverbium abiit.\n
Przekład:
Ten sam Apelles wystawiał ukończone dzieła w przedsionku przechodniom, a sam, ukrywając się za obrazem, wysłuchiwał wad, które były przez nich zauważane, uznając tłum za bardziej dociekliwego sędziego od siebie. Podobno skrytykował go szewc za to, że na sandałach namalował o jedną pętelkę za mało w środku; gdy ten sam szewc, dumny z poprawki spowodowanej swoją poprzednią uwagą, następnego dnia drwił z nogi [postaci], wzburzony [Apelles] wyglądnął i napomknął wyrokującemu [szewcowi], by szewc nie sądził powyżej sandała - co też weszło w przysłowie.
Analiza gramatyczna:
\nFuit enim et comitas illi, propter quam gratior Alexandro Magno frequenter in officinam ventitanti - nam, ut diximus, ab alio se pingi vetuerat edicto - sed in officina imperite multa disserenti silentium comiter suadebat rideri eum dicens a pueris, qui colores tererent.\n
Przekład:
Miał też Apelles poczucie humoru, dzięki któremu był mile i chętnie widywany przez Aleksandra Wielkiego, często odwiedzającego pracownię - albowiem, jak wspomnieliśmy, wydał on edykt zabraniający malowania go przez kogoś innego - [Aleksandrowi] jednak rozprawiającemu obszernie i bez sensu w pracowni uprzejmie doradzał milczenie, mówiąc, że śmieją się z niego chłopcy, którzy ucierają barwniki.
Analiza gramatyczna:
\nApelles miał poza tym stały zwyczaj, by nigdy nie zajmować dnia tylu sprawami, żeby nie mógł ćwiczyć swej sztuki przez namalowanie [choćby jednej] kreski - co dzięki niemu weszło w przysłowie. Ten sam [Apelles] wystawiał ukończone dzieła w przedsionku przechodniom, a sam, ukrywając się za obrazem, wysłuchiwał uwag o wadach, które były [przez nich] dostrzegane, uważając tłum za bardziej wnikliwego sędziego od siebie. Podobno skrytykowany został przez szewca za to, że na sandałach namalował o jedną pętelkę za mało wewnątrz; gdy ten sam szewc, dumny z poprawki [wywołanej] swoją poprzednią uwagą, drwił następnego dnia z [namalowanej] nogi, wzburzony Apelles wyglądnął i przestrzegł orzekającego, że szewc nie powinien sądzić powyżej sandała - co też weszło w przysłowie. Miał bowiem Apelles i poczucie humoru, dzięki któremu Aleksander Wielki chętniej i częściej odwiedzał jego pracownię - albowiem, jak powiedzieliśmy, edyktem zakazał, by malował go ktoś inny - ale [Aleksandrowi] rozmawiającemu nieudolnie o wielu rzeczach w pracowni uprzejmie doradzał milczenie, mówiąc, że śmieją się z niego chłopcy ucierający barwniki.
\nKlucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1, max 30 pkt):\n
Zdanie 1 (max 5 pkt):
- Apelli fuit perpetua consuetudo - dativus possessivus: 0-1 pkt
- numquam tam occupatum diem agendi - gerundium, wyrażenie przeczenia: 0-1 pkt
- ut non lineam ducendo exerceret artem - zdanie skutkowe, gerundium: 0-1-2 pkt
- quod ab eo in proverbium venit - zdanie względne podmiotowe, wyrażenie przyimkowe: 0-1 pkt
Zdanie 2 (max 15 pkt):
- Idem perfecta opera proponebat in pergula transeuntibus - part. perf. pass., part. praes. act.: 0-1-2 pkt
- ipse post tabulam latens atque vitia quae notarentur auscultabat - strona bierna, participium: 0-1-2 pkt
- vulgum diligentiorem iudicem quam se praeferens - stopniowanie, porównanie z quam, participium: 0-1-2 pkt
- feruntque reprehensum a sutore - part. perf. pass., sprawca przy str. biernej: 0-1 pkt
- quod in crepidis una pauciores intus fecisset ansas - zdanie przyczynowe, stopień wyższy: 0-1-2 pkt
- eodem postero die superbo cavillante circa crus - abl. temporis, abl. absolutus: 0-1-2 pkt
- indignatum prospexisse denuntiantem - part. perf. pass., part. praes. act., ACI: 0-1-2 pkt
- ne supra crepidam sutor iudicaret - zdanie dopełnieniowe z ne: 0-1 pkt
- quod et ipsum in proverbium abiit - zdanie względne podmiotowe: 0-1 pkt
Zdanie 3 (max 9 pkt):
- Fuit enim et comitas illi - dativus possessivus: 0-1 pkt
- propter quam gratior Alexandro Magno ventitanti - wyraż. przyimkowe, stopień wyższy, participium: 0-1-2 pkt
- nam ab alio se pingi vetuerat edicto - zdanie przyczynowe wtrącone, ACI: 0-1-2 pkt
- sed imperite multa disserenti silentium comiter suadebat - wyraż. przyimkowe, przysłówek, participium: 0-1-2 pkt
- rideri eum dicens a pueris - participium praes. act., ACI, strona bierna: 0-1 pkt
- qui colores tererent - zdanie względne: 0-1 pkt
Kryterium 4 - poprawność językowa i stylistyczna całego przekładu: 0-1 pkt
Razem: 30 pkt
Reference - Dativus possessivus:\n
Forma: dat. osoby + est/fuit + nom. rzeczy
Znaczenie: "ktoś ma coś"
Przykład: Apelli fuit consuetudo = "Apelles miał zwyczaj"
NIE mylić z: Apelles habebat consuetudinem (oba poprawne, ale klucz CKE preferuje tłumaczenie dativus possessivus przez "miał")
Reference - ACI (Accusativus cum Infinitivo):\n
Forma: verbum sentiendi/declarandi + acc. podmiotu + inf.
W tym tekście: ferunt reprehensum esse ("mówią, że został skrytykowany"); vetuerat se pingi ("zakazał, by go malowano")
Kluczowe: czas inf. określa relację do czasu orzeczenia głównego
Reference - Ablativus absolutus:\n
Forma: subst./pron. w abl. + participium w abl.
W tym tekście: superbo emendatione cavillante = "gdy szewc, dumny z poprawki, drwił"
Tłumaczenie: zdanie okolicznikowe czasu/przyczyny lub imiesłów
Reference - Gerundium:\n
Forma: gen. -i, dat./abl. -o, acc. -um od tematu praesentis
W tym tekście: agendi (gen.), ducendo (abl. sposobu)
NIE mylić z: gerundivum (przymiotnikowe) - gerundium jest rzeczownikowe
Uwaga: Najczęstszy błąd: Apelli fuit consuetudo tłumaczone jako "Apellesowi było" zamiast "Apelles miał". Dativus possessivus ZAWSZE tłumaczymy przez "mieć".\n
Uwaga: Ferunt reprehensum - konstrukcja ACI z participium zamiast infinitivem (reprehensum = part. perf. pass. zastępujące reprehendi esse). Maturzyści często gubią aspekt: "podobno ZOSTAŁ skrytykowany" (nie "skrytykował").\n
Uwaga: Ne supra crepidam sutor iudicaret - to aluzja do słynnego łacińskiego przysłowia Sutor, ne ultra crepidam ("Szewcze, nie wyżej trzewika"). CKE oczekuje tłumaczenia dosłownego; można dodać w nawiasie nawiązanie do przysłowia."}]}