{"id":"maturazai-lacinski-lac-pr-2015-05/zad/12","paper_id":"maturazai-lacinski-lac-pr-2015-05","number":"12","points":15,"ptype":"open","subject":"jezyk-lacinski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"**Wypracowanie (zadanie 12, 0-15 pkt)** - na podstawie zamieszczonych materialow i wiedzy wlasnej przedstaw ideal sztuki obowiazujacy w antyku oraz jego pozniejsze przemiany.\n\n**Materialy zrodlowe:**\n\n**Arystoteles, *Poetyka*, rozdzial 2:**\nSkoro ci, ktorzy nasladuja, przedstawiaja postacie dzialajace, a te z kolei musza byc szlachetne albo nikczemne [ ], przedstawiaja je badz jako lepsze, badz jako gorsze, badz jako takie, jakimi sa w rzeczywistosci. Postepuja tak samo jak malarze. Polignot bowiem malowal ludzi lepszych, Pauzon - gorszych, Dionizjusz zas takimi, jakimi sa. [ ] Ze wzgledu na odmienny charakter przedmiotu rozni sie tez tragedia od komedii; jedna bowiem pragnie przedstawiac postacie lepsze, druga natomiast gorsze od wspolczesnych nam ludzi.\n\n**Arystoteles, *Poetyka*, rozdzial 9:**\n[ ] zadanie poety polega nie na przedstawieniu wydarzen rzeczywistych, lecz takich, ktore moglyby sie zdarzyc, przy czym ta mozliwosc opiera sie na prawdopodobienstwie i koniecznosci.\n\n**Horacy, *O sztuce poetyckiej*, wersy 1-13:**\nZ glowa ludzka kark konski gdyby malarz zwiazac\nzechcial, a inne czlonki zewszad pozbierane\nupierzyl pstro, by piekna od gory kobieta\nod ryby czarnej ogon miala - na wystawie\nczybyscie, przyjaciele, nie parskneli smiechem?\nWierzajcie, Pizonowie, podobna do tego\nobrazu bedzie ksiega, w ktorej jak u chorego\nsnie, w majaczeniu, glowa i nogi do roznych\nprzynaleza postaci. \"Ale rownie malarz,\njak poeta, ma prawo do swobody tworczej\".\nKorzystam z tego prawa i drugim polecam\nkorzystac, lecz nie zeby lagodnosc z dzikoscia\njednoczyc: z ptakiem weza, z jagnieciem tygrysa.\n\n**Zbigniew Herbert, *Dlaczego klasycy*:**\n1\nw ksiedze czwartej *Wojny Peloponeskiej*\nTukidydes opowiada dzieje swej nieudanej wyprawy\n\nposrod dlugich mow wodzow\nbitew oblezen zarazy\ngestej sieci intryg\ndyplomatycznych zabiegow\nepizod ten jest jak szpilka\nw lesie\n\nkolonia atenska Amfipolis\nwpadla w rece Brazydasa\nponiewaz Tukidydes spoznil sie z odsiecza\n\nzaplacil za to rodzinnemu miastu\ndozgonnym wygnaniem\n\negzulowie wszystkich czasow\nwiedza jaka to cena\n\n2\ngeneralowie ostatnich wojen\njesli zdarzy sie podobna afera\nskomla na kolanach przed potomnoscia\nzachwalaja swoje bohaterstwo\ni niewinnosc\n\noskarzaja podwladnych\nzawistnych kolegow\nnieprzyjazne wiatry\n\nTukidydes mowi tylko\nze mial siedem okretow\nbyla zima\ni plynal szybko\n\n3\njesli tematem sztuki\nbedzie dzbanek rozbity\nmala rozbita dusza\nz wielkim zalem nad soba\n\nto co po nas zostanie\nbedzie jak placz kochankow\nw malym brudnym hotelu\nkiedy switaja tapety\n\nMaterialy zrodlowe: Arystoteles (Poetyka rozdz. 2 i 9), Horacy (O sztuce poetyckiej, wersy 1-13), Zbigniew Herbert (Dlaczego klasycy).\n\nNa podstawie zamieszczonych materialow i wiedzy wlasnej przedstaw ideal sztuki obowiazujacy w antyku oraz jego pozniejsze przemiany.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n\n**Wypracowanie: Ideal sztuki w antyku i jego pozniejsze przemiany**\n\n(Wzorcowe wypracowanie na ok. 1,5 strony A4, spelniajace kryteria CKE: znajomosc kultury antycznej, trafnosc przykladow, terminologia, jezyk.)\n\n## Ideal sztuki antycznej i jego przemiany\n\nSztuka antyczna opierala sie na kilku wspolnych zasadach, ktore przez wieki wyznaczaly normy tworczosci artystycznej na calym swiecie srodziemnomorskim. Podstawa byl ideal **mimesis** (gr. nasladownictwo) - przekonanie, ze sztuka jest z natury nasladztwem rzeczywistosci lub natury. Arystoteles w *Poetyce* sformulowal to wprost: zarowno poeta, jak i malarz \"nasiada\" - czyli odtwarza - postacie ludzkie, przy czym moze je przedstawiac jako lepsze, gorsze lub takie, jakimi sa naprawde. Rozroznienie to tlumaczy roznice miedzy gatunkami: tragedia, wedlug Arystotelesa, przedstawia postacie szlachetniejsze od przecietnych ludzi, komedia zas - gorsze.\n\nRownolegle z zasada mimesis obowiazywal postulat **jednosci i harmonii** dziela. Horacy w *O sztuce poetyckiej* ostrzegal przed chimeryczna roznorodnoscia: jezeli malarz zechcialby polaczyc ludska glowe z konskim kaniem, a reszte ciala pokryc pierzem - nikt tego nie uznalby za dzielo godne uwagi. Analogicznie w literaturze: poszczegolne czesci dziela muszac byc zjednoczone logika i harmonijnie zrownowazone. Byl to rowniez wyraz zasady **decorum** (stosownoosc) - kazdy element artystyczny mial odpowiadac calej kompozycji oraz gatunkowi, w ktorym tworzono.\n\nW sztukach plastycznych idealem bylo **piekno oparte na proporcji i kanonie**. Wyrazilo sie to w rzezbiarstwie - Poliklet stworz kaon proporcji ludzkiego ciala (*Kanon*), a Fidiasz osiagnal szczyt klasycznej doskonlosci w posagach chryzelefantynowych: **Ateny Partenos** (ok. 438 p.n.e.) w Partenonie oraz **Zeusa w Olimpii** (jeden z siedmiu cudow swiata). Technika chryzelefantyny (polaczenie zlota i kosci sloniowej) sluzyla tu nie tylko efektowi estetycznemu, ale tez wyrazu idealu boskosci i majestattu.\n\nW malarstwie Apelles - najslynniejszy malarz starozytnosci, opisany przez Pliniusza Starszego w *Historii naturalnej* - ucieles podejscie oparte na nieustannym doskonaleniu: malowal codziennie choc jedna kreske (*nulla dies sine linea*), a ukonczone obrazy wystawial publicznie, ukrywajac sie za plotnem, by wysluchac krytyk przechodniow. Ten zwyczaj wyrazal gleboke przekonanie, ze sztuka wymaga weryfikacji przez odbiorcow - *vulgus* (tlum) jest surowszym i bardziej dociekliwym sedzia niz sam artysta.\n\nSztuka antyczna miala rowniez wymiar **filozoficzny i pedagogiczny**. Wedlug Arystotelesa poezja jest wiazajaca od historii, gdyz przedstawia nie to, co sie zdarzylo, lecz to, co mogloby sie zdarzyc - opiera sie na prawdopodobienstwie i koniecznosci. Dzieki temu sztuka osiaga wymiar ogolny i uniersa, wykraczajac poza przypadkowosc jednostkowych faktow.\n\nNastepne wieki przyniosly stopniowe przemiany tego idealu. **Renesans** (XV-XVI w.) swiadomie wroil do wzorcow antycznych - do zasad mimesis, harmonii i proporcji. Malarze (Leonardo da Vinci, Rafael, Michelangelo) studiowali posagi grecko-rzymskie i traktaty Witruwiusza, by odtworzyc klasyczny kanon piekna.\n\n**Barok** (XVII w.) zlamal renesansowe normy: zrezygowal z rownowagi na rzecz dynamizmu, kontrastu swiatla i cienia, celowego napicia dramatycznego. Bylo to swiadome odejscie od horacjanskiego postulatu jednosci i harmonii.\n\n**Klasycyzm** XVIII w. (Boileau, Winckelmann) znowu powrocil do idealu antycznego - Winckelmann slawil grecka sztuke jako \"szlachetna prostote i spokojna wielkosc\" (*edle Einfalt und stille Grosse*).\n\n**Romantyzm** (poczatek XIX w.) odrzucil zasade mimesis i kanon klasyczny: sztuka miala wyrazac emocje, subiektywnosc i wyjatkowosc tworcy, nie nasladowac zewnetrznej rzeczywistosci.\n\n**Modernizm i awangarda XX w.** (kubizm, abstrakcjonizm, dadaizm) ostatecznie zerwal z nasladztwem natury jako zadaniem sztuki. Artysta stal sie autonomicznym tworcy, ktory nie naslada rzeczywistosci, lecz tworzy wlasna.\n\nZbigniew Herbert w wierszu *Dlaczego klasycy* wyrazil tesknote za klasycznym idealem powsciagliwosci i skupienia. Porownuje Tukidydesa - historyka, ktory opisal swoja kleskke wojskowa lapidarnie i bez emocji (\"ze mial siedem okretow, / byla zima / i plynal szybko\") - z wspolczesnymi tworzcami, skupionymi na wlasnym bolu i rozbitej duszy. Herbert blizej jest antycznym: wielka sztuka polega na dystansie, ekonomii slowa i godnym milczeniu, nie na krzyczacej emocjonalnosci.\n\nPodsumowujac: ideal sztuki antycznej opieralsie na mimesis, harmonii, proporcji i jednosci dziela. Obowiazywal on w roznych postaciach przez cala tradycje zachodnia: byl kwestionowany, porzucany i na powrot odkrywany. Nawet wspolczesny tworca - jak uczy wiersz Herberta - moze odnalezc w nim trwale wartosci: skromnosc, precyzje i powage.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Klucz CKE (zad. 12, max 15 pkt - 4 kryteria):\n>\n> **I. Znajomosc kultury antycznej (max 6 pkt):**\n> - 6-5 pkt: wszechstronny i trafny opis zagadnienia, brak bledow merytorycznych\n> - 4-3 pkt: poprawny opis, drobne usterki\n> - 2-1 pkt: pobiezna znajomosc, nieliczne bledy\n> - 0 pkt: brak znajomosci zagadnienia lub istotne bledy\n>\n> **II. Trafnosc przykladow i ich omowienie (max 6 pkt):**\n> - 6-5 pkt: pelna analiza i interpretacja, jasne wyrazenie wlasnego stanowiska\n> - 4-3 pkt: poprawna analiza, nieliczne bledy w interpretacji\n> - 2-1 pkt: pobiezna analiza, bledy w interpretacji\n> - 0 pkt: niewlasciwa analiza lub jej brak\n>\n> **III. Terminy i wyrazenia (max 2 pkt):**\n> - 2 pkt: poprawne zastosowanie terminologii antycznej\n> - 1 pkt: rzadkie, ale poprawne zastosowanie; nieliczne bledy\n> - 0 pkt: brak terminologii lub bledne zastosowanie\n>\n> **IV. Jezyk i styl (max 1 pkt):**\n> - 1 pkt: jezyk komunikatywny, poprawna skladnia\n> - 0 pkt: jezyk niekomunikatywny, liczne bledy\n>\n> **Razem: 15 pkt**\n\n## Kluczowe pojecia i terminy, ktore MUSZA pojawic sie w wypracowaniu:\n\n- **mimesis** - zasada nasladownictwa natury (Arystoteles, *Poetyka*)\n- **decorum** - stosownosc (Horacy, *O sztuce poetyckiej*)\n- **chryzelefantyna** - technika rzezbiarska (zloto + kosc sloniowa): posagi Fidiasza\n- **Poliklet** - kanon proporcji ciala; **Fidiasz** - Atena Partenos, Zeus w Olimpii\n- **Apelles** - najslynniejszy malarz starozytnosci (*nulla dies sine linea*)\n- **Arystoteles** - *Poetyka*: tragedia vs komedia; poezja vs historia; nasladownictwo\n- **Horacy** - *Ars Poetica*: harmonia, jednosc, zakaz chimerycznej roznorodnosci\n- **Herbert** - nostalgia za klasycznym idealem; Tukidydes jako wzor powsciagliwosci\n- **artes liberales** - sztuki wyzwolone (trivium + quadrivium) - kontekst ksztalcenia artystycznego\n- **Renesans, Barok, Klasycyzm, Romantyzm, Awangarda** - epoki i ich stosunek do idealu antycznego\n\nCo zapamietac? Wzorcowe wypracowanie powinno zawierac: definicje mimesis + przyklad z Arystotelesa/Pliniusza, omowienie zasad harmonii z Horacego, konkretne dziela (Fidiasz, Apelles), przemiany idealu po epoce antycznej az po Herberta.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk lacinski · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-lacinski","category_label":"Matura","text_html":"

Wypracowanie (zadanie 12, 0-15 pkt) - na podstawie zamieszczonych materialow i wiedzy wlasnej przedstaw ideal sztuki obowiazujacy w antyku oraz jego pozniejsze przemiany.

\n

Materialy zrodlowe:

\n

Arystoteles, Poetyka, rozdzial 2:
Skoro ci, ktorzy nasladuja, przedstawiaja postacie dzialajace, a te z kolei musza byc szlachetne albo nikczemne [ ], przedstawiaja je badz jako lepsze, badz jako gorsze, badz jako takie, jakimi sa w rzeczywistosci. Postepuja tak samo jak malarze. Polignot bowiem malowal ludzi lepszych, Pauzon - gorszych, Dionizjusz zas takimi, jakimi sa. [ ] Ze wzgledu na odmienny charakter przedmiotu rozni sie tez tragedia od komedii; jedna bowiem pragnie przedstawiac postacie lepsze, druga natomiast gorsze od wspolczesnych nam ludzi.

\n

Arystoteles, Poetyka, rozdzial 9:
[ ] zadanie poety polega nie na przedstawieniu wydarzen rzeczywistych, lecz takich, ktore moglyby sie zdarzyc, przy czym ta mozliwosc opiera sie na prawdopodobienstwie i koniecznosci.

\n

Horacy, O sztuce poetyckiej, wersy 1-13:
Z glowa ludzka kark konski gdyby malarz zwiazac
zechcial, a inne czlonki zewszad pozbierane
upierzyl pstro, by piekna od gory kobieta
od ryby czarnej ogon miala - na wystawie
czybyscie, przyjaciele, nie parskneli smiechem?
Wierzajcie, Pizonowie, podobna do tego
obrazu bedzie ksiega, w ktorej jak u chorego
snie, w majaczeniu, glowa i nogi do roznych
przynaleza postaci. "Ale rownie malarz,
jak poeta, ma prawo do swobody tworczej".
Korzystam z tego prawa i drugim polecam
korzystac, lecz nie zeby lagodnosc z dzikoscia
jednoczyc: z ptakiem weza, z jagnieciem tygrysa.

\n

Zbigniew Herbert, Dlaczego klasycy:
1
w ksiedze czwartej Wojny Peloponeskiej
Tukidydes opowiada dzieje swej nieudanej wyprawy

\n

posrod dlugich mow wodzow
bitew oblezen zarazy
gestej sieci intryg
dyplomatycznych zabiegow
epizod ten jest jak szpilka
w lesie

\n

kolonia atenska Amfipolis
wpadla w rece Brazydasa
poniewaz Tukidydes spoznil sie z odsiecza

\n

zaplacil za to rodzinnemu miastu
dozgonnym wygnaniem

\n

egzulowie wszystkich czasow
wiedza jaka to cena

\n

2
generalowie ostatnich wojen
jesli zdarzy sie podobna afera
skomla na kolanach przed potomnoscia
zachwalaja swoje bohaterstwo
i niewinnosc

\n

oskarzaja podwladnych
zawistnych kolegow
nieprzyjazne wiatry

\n

Tukidydes mowi tylko
ze mial siedem okretow
byla zima
i plynal szybko

\n

3
jesli tematem sztuki
bedzie dzbanek rozbity
mala rozbita dusza
z wielkim zalem nad soba

\n

to co po nas zostanie
bedzie jak placz kochankow
w malym brudnym hotelu
kiedy switaja tapety

\n

Materialy zrodlowe: Arystoteles (Poetyka rozdz. 2 i 9), Horacy (O sztuce poetyckiej, wersy 1-13), Zbigniew Herbert (Dlaczego klasycy).

\n

Na podstawie zamieszczonych materialow i wiedzy wlasnej przedstaw ideal sztuki obowiazujacy w antyku oraz jego pozniejsze przemiany.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedz

\n

Wypracowanie: Ideal sztuki w antyku i jego pozniejsze przemiany

\n

(Wzorcowe wypracowanie na ok. 1,5 strony A4, spelniajace kryteria CKE: znajomosc kultury antycznej, trafnosc przykladow, terminologia, jezyk.)

\n

Ideal sztuki antycznej i jego przemiany

\n

Sztuka antyczna opierala sie na kilku wspolnych zasadach, ktore przez wieki wyznaczaly normy tworczosci artystycznej na calym swiecie srodziemnomorskim. Podstawa byl ideal mimesis (gr. nasladownictwo) - przekonanie, ze sztuka jest z natury nasladztwem rzeczywistosci lub natury. Arystoteles w Poetyce sformulowal to wprost: zarowno poeta, jak i malarz "nasiada" - czyli odtwarza - postacie ludzkie, przy czym moze je przedstawiac jako lepsze, gorsze lub takie, jakimi sa naprawde. Rozroznienie to tlumaczy roznice miedzy gatunkami: tragedia, wedlug Arystotelesa, przedstawia postacie szlachetniejsze od przecietnych ludzi, komedia zas - gorsze.

\n

Rownolegle z zasada mimesis obowiazywal postulat jednosci i harmonii dziela. Horacy w O sztuce poetyckiej ostrzegal przed chimeryczna roznorodnoscia: jezeli malarz zechcialby polaczyc ludska glowe z konskim kaniem, a reszte ciala pokryc pierzem - nikt tego nie uznalby za dzielo godne uwagi. Analogicznie w literaturze: poszczegolne czesci dziela muszac byc zjednoczone logika i harmonijnie zrownowazone. Byl to rowniez wyraz zasady decorum (stosownoosc) - kazdy element artystyczny mial odpowiadac calej kompozycji oraz gatunkowi, w ktorym tworzono.

\n

W sztukach plastycznych idealem bylo piekno oparte na proporcji i kanonie. Wyrazilo sie to w rzezbiarstwie - Poliklet stworz kaon proporcji ludzkiego ciala (Kanon), a Fidiasz osiagnal szczyt klasycznej doskonlosci w posagach chryzelefantynowych: Ateny Partenos (ok. 438 p.n.e.) w Partenonie oraz Zeusa w Olimpii (jeden z siedmiu cudow swiata). Technika chryzelefantyny (polaczenie zlota i kosci sloniowej) sluzyla tu nie tylko efektowi estetycznemu, ale tez wyrazu idealu boskosci i majestattu.

\n

W malarstwie Apelles - najslynniejszy malarz starozytnosci, opisany przez Pliniusza Starszego w Historii naturalnej - ucieles podejscie oparte na nieustannym doskonaleniu: malowal codziennie choc jedna kreske (nulla dies sine linea), a ukonczone obrazy wystawial publicznie, ukrywajac sie za plotnem, by wysluchac krytyk przechodniow. Ten zwyczaj wyrazal gleboke przekonanie, ze sztuka wymaga weryfikacji przez odbiorcow - vulgus (tlum) jest surowszym i bardziej dociekliwym sedzia niz sam artysta.

\n

Sztuka antyczna miala rowniez wymiar filozoficzny i pedagogiczny. Wedlug Arystotelesa poezja jest wiazajaca od historii, gdyz przedstawia nie to, co sie zdarzylo, lecz to, co mogloby sie zdarzyc - opiera sie na prawdopodobienstwie i koniecznosci. Dzieki temu sztuka osiaga wymiar ogolny i uniersa, wykraczajac poza przypadkowosc jednostkowych faktow.

\n

Nastepne wieki przyniosly stopniowe przemiany tego idealu. Renesans (XV-XVI w.) swiadomie wroil do wzorcow antycznych - do zasad mimesis, harmonii i proporcji. Malarze (Leonardo da Vinci, Rafael, Michelangelo) studiowali posagi grecko-rzymskie i traktaty Witruwiusza, by odtworzyc klasyczny kanon piekna.

\n

Barok (XVII w.) zlamal renesansowe normy: zrezygowal z rownowagi na rzecz dynamizmu, kontrastu swiatla i cienia, celowego napicia dramatycznego. Bylo to swiadome odejscie od horacjanskiego postulatu jednosci i harmonii.

\n

Klasycyzm XVIII w. (Boileau, Winckelmann) znowu powrocil do idealu antycznego - Winckelmann slawil grecka sztuke jako "szlachetna prostote i spokojna wielkosc" (edle Einfalt und stille Grosse).

\n

Romantyzm (poczatek XIX w.) odrzucil zasade mimesis i kanon klasyczny: sztuka miala wyrazac emocje, subiektywnosc i wyjatkowosc tworcy, nie nasladowac zewnetrznej rzeczywistosci.

\n

Modernizm i awangarda XX w. (kubizm, abstrakcjonizm, dadaizm) ostatecznie zerwal z nasladztwem natury jako zadaniem sztuki. Artysta stal sie autonomicznym tworcy, ktory nie naslada rzeczywistosci, lecz tworzy wlasna.

\n

Zbigniew Herbert w wierszu Dlaczego klasycy wyrazil tesknote za klasycznym idealem powsciagliwosci i skupienia. Porownuje Tukidydesa - historyka, ktory opisal swoja kleskke wojskowa lapidarnie i bez emocji ("ze mial siedem okretow, / byla zima / i plynal szybko") - z wspolczesnymi tworzcami, skupionymi na wlasnym bolu i rozbitej duszy. Herbert blizej jest antycznym: wielka sztuka polega na dystansie, ekonomii slowa i godnym milczeniu, nie na krzyczacej emocjonalnosci.

\n

Podsumowujac: ideal sztuki antycznej opieralsie na mimesis, harmonii, proporcji i jednosci dziela. Obowiazywal on w roznych postaciach przez cala tradycje zachodnia: byl kwestionowany, porzucany i na powrot odkrywany. Nawet wspolczesny tworca - jak uczy wiersz Herberta - moze odnalezc w nim trwale wartosci: skromnosc, precyzje i powage.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Klucz CKE (zad. 12, max 15 pkt - 4 kryteria):

I. Znajomosc kultury antycznej (max 6 pkt):
- 6-5 pkt: wszechstronny i trafny opis zagadnienia, brak bledow merytorycznych
- 4-3 pkt: poprawny opis, drobne usterki
- 2-1 pkt: pobiezna znajomosc, nieliczne bledy
- 0 pkt: brak znajomosci zagadnienia lub istotne bledy

II. Trafnosc przykladow i ich omowienie (max 6 pkt):
- 6-5 pkt: pelna analiza i interpretacja, jasne wyrazenie wlasnego stanowiska
- 4-3 pkt: poprawna analiza, nieliczne bledy w interpretacji
- 2-1 pkt: pobiezna analiza, bledy w interpretacji
- 0 pkt: niewlasciwa analiza lub jej brak

III. Terminy i wyrazenia (max 2 pkt):
- 2 pkt: poprawne zastosowanie terminologii antycznej
- 1 pkt: rzadkie, ale poprawne zastosowanie; nieliczne bledy
- 0 pkt: brak terminologii lub bledne zastosowanie

IV. Jezyk i styl (max 1 pkt):
- 1 pkt: jezyk komunikatywny, poprawna skladnia
- 0 pkt: jezyk niekomunikatywny, liczne bledy

Razem: 15 pkt
\n

Kluczowe pojecia i terminy, ktore MUSZA pojawic sie w wypracowaniu:

\n\n

Co zapamietac? Wzorcowe wypracowanie powinno zawierac: definicje mimesis + przyklad z Arystotelesa/Pliniusza, omowienie zasad harmonii z Horacego, konkretne dziela (Fidiasz, Apelles), przemiany idealu po epoce antycznej az po Herberta.

"}]}