{"id":"maturazai-lacinski-lac-pr-2016-05/zad/11","paper_id":"maturazai-lacinski-lac-pr-2016-05","number":"11","points":15,"ptype":"open","subject":"jezyk-lacinski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Wykorzystujac materialy zrodlowe (zrodla 1-4) oraz wlasna wiedze, omow funkcje, jakie pelnily ksiazki i biblioteki w spoleczenstwach starozytnej Grecji i starozytnego Rzymu.\n\n**Zrodlo 1. Lucjusz Anneusz Seneka, *Dialogi: O pokoju ducha***\n\nNajszlachetniejsze wydatki sa te, ktore przeznaczamy na cele naukowe, ale i one tak dlugo maja uzasadnienie, jak dlugo nie przekraczamy miary. Po co naprawde gromadzic mnostwo ksiazek i tworzyc ksiegozbiory, ktorych wlasciciel przez cale zycie nie przeczyta rejestru? Obfitosc lektury umysl czytajacego przeciaza, nie ksztalci; dlatego odniesiesz wiekszy pozytek, jezeli z uwaga przeczytasz kilku autorow, niz jesli sie bedziesz blakac wsrod wielu.\n\nL.A. Seneka, *Dialogi: O pokoju ducha*, przel. L. Joachimowicz, IX, 4-5, Warszawa 1998, s. 685-686.\n\n**Zrodlo 2. Marek Tulliusz Cyceron, *Listy: Cycero do Attyka***\n\n1. Bardzo ladnie zrobisz, jezeli do mnie przyjedziesz. Zobaczysz swietny katalog moich ksiazek spisany przez Tyranniona; resztki sa daleko lepsze, niz przypuszczalem (1). Przyslij mi tez, prosze, ze dwu lub trzech swoich przepisywaczy, ktorych Tyrannio moglby uzyc jako sklejaczy (2) i do pomocy w innych robotach; kaz tez im zabrac troche pergaminu, z ktorego sie robi tytuly (3), ktore wy, Grecy, nazywacie, jak mi sie zdaje, *syttybami*.\n\nM.T. Cyceron, *Listow Marka Tulliusza Cycerona ksiag osmioro: Cycero do Attyka*, przel. E. Rykaczewski, IV, 4b, Poznan 1873, s. 140.\n\nPrzypisy:\n(1) Cycero doprowadza do porzadku swoja biblioteke w zniszczonej przez Klodiusza willi w Ancjum (nad morzem nieopodal Rzymu). Kieruje tymi pracami wybitny grecki uczony Tyrannio, interesujacy sie zwlaszcza pismami filozofow (np. Arystotelesa).\n(2) Poszczegolne karty ksiazki starozytnej sklejano w dlugi pas, z ktorego po zwinieciu na walku powstawal zwoj. *Sklejacze* ci zatem odpowiadaja naszym introligatorom.\n(3) Umocowana u walka zwoju, zwisala luzno karteczka zawierajaca *tytul* dziela. Jako materialu na takie karteczki uzywano chetnie pergaminu jako trwalszego od papirusu.\n\n**Zrodlo 3. Klio, muza historii. Muzea Watykanskie**\n[Ilustracja: posag marmurowy siedzacej kobiety w szatach greckich - muza historii Klio. www.szkolnictwo.pl]\n\n**Zrodlo 4. Schemat portyku Biblioteki w Pergamonie**\n[Ilustracja: rekonstrukcja architektoniczna - portyk z kolumnami, postaci czytajacych na dziedzincu biblioteki w Pergamonie. www.wsp.krakow.pl]\n\nZrodlo 1 (Seneka, Dialogi: O pokoju ducha) + Zrodlo 2 (Cyceron, Listy: Cycero do Attyka) + Zrodlo 3 (Klio, muza historii, posag z Muzeow Watykanskich) + Zrodlo 4 (Schemat portyku Biblioteki w Pergamonie)\n\nWykorzystujac materialy zrodlowe (zrodla 1-4) oraz wlasna wiedze, omow funkcje, jakie pelnily ksiazki i biblioteki w spoleczenstwach starozytnej Grecji i starozytnego Rzymu.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Wzorcowe wypracowanie (ok. 400-500 słów):**\n\nKsiążki i biblioteki odgrywały w starożytnych Grecji i Rzymie rolę fundamentalną - były zarówno skarbnicą wiedzy i pamięci zbiorowej, jak i wyznacznikiem prestiżu politycznego i kulturowego.\n\n**Funkcja edukacyjna i intelektualna**\n\nPodstawową funkcją książki w starożytności była transmisja wiedzy. Witruwiusz (*De architectura* VII praef.) pisze, że przodkowie mądrze postanowili przekazywać potomnym przemyślenia za pośrednictwem zapisów, *ut ea non interirent* - aby nie zginęły. Bez ksiąg nie bylibyśmy w stanie poznać dokonań wielkich filozofów - Sokratesa, Platona, Arystotelesa - ani czynów królów i wodzów. Książka była więc wehikułem pamięci cywilizacji.\n\nSeneka w *Dialogach: O pokoju ducha* (źródło 1) zwraca uwagę na inny aspekt: sam fakt gromadzenia ksiąg nie daje korzyści intelektualnych. Filozof przestrzega przed ekstensywną lekturą - *obfitość lektury umysł przeciąża, nie kształci* - i zaleca gruntowne poznanie wybranych autorów. To świadectwo tego, że w Rzymie epoki cesarskiej kolekcjonowanie ksiąg stało się modą elit, oderwane niekiedy od autentycznego dążenia do wiedzy.\n\n**Funkcja praktyczna i rzemieślnicza**\n\nCyceron w liście do Attyka (źródło 2) odsłania kulisy antycznej produkcji książki: zatrudnianie wykwalifikowanych przepisywaczy (*scriptores*), sklejaczy-introligatorów łączących karty w zwoje papirusowe, a także sporządzanie tytułów-sytyb (*syttybae*) przyczepianych do walka zwoju. Biblioteka prywatna wymagała zatem całego zespołu rzemieślników, a jej organizacja - talentu zarządczego. Słynny grecki uczony Tyrannion pomagał Cyceronowi uporządkować jego zbiory - co wskazuje na specjalizację zawodowych bibliotekarzy już w I w. p.n.e.\n\n**Funkcja prestiżowa i polityczna**\n\nBiblioteki publiczne były demonstracją potęgi i kulturalnych ambicji władców. Witruwiusz opisuje rywalizację między królami Attalidami, którzy założyli słynną Bibliotekę w Pergamonie (*egregiam bibliothecam Pergami*), a Ptolemeuszem I Soterem, budującym Bibliotekę Aleksandryjską. Rekonstrukcja portyku Biblioteki Pergamońskiej (źródło 4) ukazuje jej monumentalną, reprezentacyjną architekturę - kolumnady, dziedzińce z posągami - co podkreślało polityczne znaczenie instytucji. Biblioteka była symbolem *philologia* (miłości do słowa i wiedzy), a jej fundator zyskiwał sławę mecenasa kultury.\n\n**Funkcja kulturowa - Klio i mit pamięci**\n\nMarmurowy posąg Klio (źródło 3), muzy historii ze zbiorów Muzeów Watykańskich, personifikuje ideę uwieczniania ludzkich dokonań w piśmie. To właśnie biblioteki były miejscem, gdzie historia - w zwojach Herodota, Tukidydesa czy Tytusa Liwiusza - zachowywała pamięć o bohaterach i władcach. Klio ze zwojem w ręku to symbol przekonania, że tylko to, co zapisane, trwa wiecznie.\n\n**Zakończenie**\n\nKsiążki i biblioteki w starożytności łączyły funkcje, które dziś rozdzielamy: były archiwami wiedzy, warsztatami nauki, oznakami politycznego prestiżu i świątyniami pamięci zbiorowej. Zarówno prywatna biblioteka Cycerona, jak i publiczna kolekcja ptolemejska w Aleksandrii służyły *communis delectatio* - wspólnemu pożytkowi, jak to pięknie ujął Witruwiusz.\n\n## Sposób 1 - analiza materiałów źródłowych\n\n**Źródło 1 (Seneka):** funkcja edukacyjna ksiąg; krytyka kolekcjonowania bez lektury; jakość ponad ilość.\n\n**Źródło 2 (Cyceron):** praktyczny aspekt tworzenia i porządkowania biblioteki; rzemiosło księgarskie (przepisywacze, sklejacze, syttaby); bibliotekarstwo jako zawód (Tyrannion).\n\n**Źródło 3 (Klio):** symbolika muzy historii - ikonograficzne potwierdzenie funkcji ksiąg jako przechowalni pamięci; powiązanie z muzyką Muz i patronatem nad literaturą.\n\n**Źródło 4 (Biblioteka Pergamońska):** architektura biblioteki antycznej; reprezentacyjny charakter; portyki i kolumnady jako przestrzeń społeczna nauki i dyskusji.\n\n## Sposób 2 - schemat struktury wypracowania\n\n1. Wstęp: teza - książki i biblioteki pełniły wielorakie funkcje\n2. Funkcja edukacyjna (Witruwiusz, Seneka)\n3. Funkcja rzemieślnicza/organizacyjna (Cyceron)\n4. Funkcja prestiżowa (Biblioteka Pergamońska, Aleksandryjska)\n5. Funkcja kulturowa/symboliczna (Klio)\n6. Zakończenie: synteza\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Klucz CKE (zad. 11, max 15 pkt - 4 kryteria):\n>\n> **I. Znajomość kultury antycznej (max 6 pkt):**\n> - 6-5 pkt: wszechstronny opis, powiązania i fakty, brak błędów merytorycznych\n> - 4-3 pkt: poprawny opis, drobne usterki\n> - 2-1 pkt: pobieżna wiedza, nieliczne błędy\n> - 0 pkt: brak wiedzy, istotne błędy\n>\n> **II. Trafność przykładów i ich omówienie (max 6 pkt):**\n> - 6-5 pkt: pełna analiza wszystkich źródeł, jasne stanowisko\n> - 4-3 pkt: poprawna analiza, nieliczne błędy\n> - 2-1 pkt: pobieżna analiza, błędy interpretacji\n> - 0 pkt: brak analizy\n>\n> **III. Terminologia antyczna (max 2 pkt):**\n> - 2 pkt: poprawna terminologia (bibliotheca, volumen, syttaby, Mouseion, diadochowie, Attalidzi, Ptolemeusze, philologia, communis delectatio)\n> - 1 pkt: rzadkie, ale poprawne użycie\n> - 0 pkt: brak lub błędne\n>\n> **IV. Język i styl (max 1 pkt):**\n> - 1 pkt: komunikatywny, poprawna składnia\n> - 0 pkt: niekomunikatywny, liczne błędy\n\nCo zapamiętać? Wypracowanie powinno odwoływać się do WSZYSTKICH 4 źródeł. Klucz CKE akceptuje każdą merytorycznie poprawną odpowiedź. Niezbędne: terminologia antyczna (*bibliotheca*, *volumen*, *Mouseion*, *Attalidzi*, *diadochowie*) i własne stanowisko interpretacyjne.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk lacinski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-lacinski","category_label":"Matura","text_html":"<p>Wykorzystujac materialy zrodlowe (zrodla 1-4) oraz wlasna wiedze, omow funkcje, jakie pelnily ksiazki i biblioteki w spoleczenstwach starozytnej Grecji i starozytnego Rzymu.</p>\n<p><strong>Zrodlo 1. Lucjusz Anneusz Seneka, <em>Dialogi: O pokoju ducha</strong></em></p>\n<p>Najszlachetniejsze wydatki sa te, ktore przeznaczamy na cele naukowe, ale i one tak dlugo maja uzasadnienie, jak dlugo nie przekraczamy miary. Po co naprawde gromadzic mnostwo ksiazek i tworzyc ksiegozbiory, ktorych wlasciciel przez cale zycie nie przeczyta rejestru? Obfitosc lektury umysl czytajacego przeciaza, nie ksztalci; dlatego odniesiesz wiekszy pozytek, jezeli z uwaga przeczytasz kilku autorow, niz jesli sie bedziesz blakac wsrod wielu.</p>\n<p>L.A. Seneka, <em>Dialogi: O pokoju ducha</em>, przel. L. Joachimowicz, IX, 4-5, Warszawa 1998, s. 685-686.</p>\n<p><strong>Zrodlo 2. Marek Tulliusz Cyceron, <em>Listy: Cycero do Attyka</strong></em></p>\n<ol><li>Bardzo ladnie zrobisz, jezeli do mnie przyjedziesz. Zobaczysz swietny katalog moich ksiazek spisany przez Tyranniona; resztki sa daleko lepsze, niz przypuszczalem (1). Przyslij mi tez, prosze, ze dwu lub trzech swoich przepisywaczy, ktorych Tyrannio moglby uzyc jako sklejaczy (2) i do pomocy w innych robotach; kaz tez im zabrac troche pergaminu, z ktorego sie robi tytuly (3), ktore wy, Grecy, nazywacie, jak mi sie zdaje, <em>syttybami</em>.</li></ol>\n<p>M.T. Cyceron, <em>Listow Marka Tulliusza Cycerona ksiag osmioro: Cycero do Attyka</em>, przel. E. Rykaczewski, IV, 4b, Poznan 1873, s. 140.</p>\n<p>Przypisy:<br>(1) Cycero doprowadza do porzadku swoja biblioteke w zniszczonej przez Klodiusza willi w Ancjum (nad morzem nieopodal Rzymu). Kieruje tymi pracami wybitny grecki uczony Tyrannio, interesujacy sie zwlaszcza pismami filozofow (np. Arystotelesa).<br>(2) Poszczegolne karty ksiazki starozytnej sklejano w dlugi pas, z ktorego po zwinieciu na walku powstawal zwoj. <em>Sklejacze</em> ci zatem odpowiadaja naszym introligatorom.<br>(3) Umocowana u walka zwoju, zwisala luzno karteczka zawierajaca <em>tytul</em> dziela. Jako materialu na takie karteczki uzywano chetnie pergaminu jako trwalszego od papirusu.</p>\n<p><strong>Zrodlo 3. Klio, muza historii. Muzea Watykanskie</strong><br>[Ilustracja: posag marmurowy siedzacej kobiety w szatach greckich - muza historii Klio. www.szkolnictwo.pl]</p>\n<p><strong>Zrodlo 4. Schemat portyku Biblioteki w Pergamonie</strong><br>[Ilustracja: rekonstrukcja architektoniczna - portyk z kolumnami, postaci czytajacych na dziedzincu biblioteki w Pergamonie. www.wsp.krakow.pl]</p>\n<p>Zrodlo 1 (Seneka, Dialogi: O pokoju ducha) + Zrodlo 2 (Cyceron, Listy: Cycero do Attyka) + Zrodlo 3 (Klio, muza historii, posag z Muzeow Watykanskich) + Zrodlo 4 (Schemat portyku Biblioteki w Pergamonie)</p>\n<p>Wykorzystujac materialy zrodlowe (zrodla 1-4) oraz wlasna wiedze, omow funkcje, jakie pelnily ksiazki i biblioteki w spoleczenstwach starozytnej Grecji i starozytnego Rzymu.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Wzorcowe wypracowanie (ok. 400-500 słów):</strong></p>\n<p>Książki i biblioteki odgrywały w starożytnych Grecji i Rzymie rolę fundamentalną - były zarówno skarbnicą wiedzy i pamięci zbiorowej, jak i wyznacznikiem prestiżu politycznego i kulturowego.</p>\n<p><strong>Funkcja edukacyjna i intelektualna</strong></p>\n<p>Podstawową funkcją książki w starożytności była transmisja wiedzy. Witruwiusz (<em>De architectura</em> VII praef.) pisze, że przodkowie mądrze postanowili przekazywać potomnym przemyślenia za pośrednictwem zapisów, <em>ut ea non interirent</em> - aby nie zginęły. Bez ksiąg nie bylibyśmy w stanie poznać dokonań wielkich filozofów - Sokratesa, Platona, Arystotelesa - ani czynów królów i wodzów. Książka była więc wehikułem pamięci cywilizacji.</p>\n<p>Seneka w <em>Dialogach: O pokoju ducha</em> (źródło 1) zwraca uwagę na inny aspekt: sam fakt gromadzenia ksiąg nie daje korzyści intelektualnych. Filozof przestrzega przed ekstensywną lekturą - <em>obfitość lektury umysł przeciąża, nie kształci</em> - i zaleca gruntowne poznanie wybranych autorów. To świadectwo tego, że w Rzymie epoki cesarskiej kolekcjonowanie ksiąg stało się modą elit, oderwane niekiedy od autentycznego dążenia do wiedzy.</p>\n<p><strong>Funkcja praktyczna i rzemieślnicza</strong></p>\n<p>Cyceron w liście do Attyka (źródło 2) odsłania kulisy antycznej produkcji książki: zatrudnianie wykwalifikowanych przepisywaczy (<em>scriptores</em>), sklejaczy-introligatorów łączących karty w zwoje papirusowe, a także sporządzanie tytułów-sytyb (<em>syttybae</em>) przyczepianych do walka zwoju. Biblioteka prywatna wymagała zatem całego zespołu rzemieślników, a jej organizacja - talentu zarządczego. Słynny grecki uczony Tyrannion pomagał Cyceronowi uporządkować jego zbiory - co wskazuje na specjalizację zawodowych bibliotekarzy już w I w. p.n.e.</p>\n<p><strong>Funkcja prestiżowa i polityczna</strong></p>\n<p>Biblioteki publiczne były demonstracją potęgi i kulturalnych ambicji władców. Witruwiusz opisuje rywalizację między królami Attalidami, którzy założyli słynną Bibliotekę w Pergamonie (<em>egregiam bibliothecam Pergami</em>), a Ptolemeuszem I Soterem, budującym Bibliotekę Aleksandryjską. Rekonstrukcja portyku Biblioteki Pergamońskiej (źródło 4) ukazuje jej monumentalną, reprezentacyjną architekturę - kolumnady, dziedzińce z posągami - co podkreślało polityczne znaczenie instytucji. Biblioteka była symbolem <em>philologia</em> (miłości do słowa i wiedzy), a jej fundator zyskiwał sławę mecenasa kultury.</p>\n<p><strong>Funkcja kulturowa - Klio i mit pamięci</strong></p>\n<p>Marmurowy posąg Klio (źródło 3), muzy historii ze zbiorów Muzeów Watykańskich, personifikuje ideę uwieczniania ludzkich dokonań w piśmie. To właśnie biblioteki były miejscem, gdzie historia - w zwojach Herodota, Tukidydesa czy Tytusa Liwiusza - zachowywała pamięć o bohaterach i władcach. Klio ze zwojem w ręku to symbol przekonania, że tylko to, co zapisane, trwa wiecznie.</p>\n<p><strong>Zakończenie</strong></p>\n<p>Książki i biblioteki w starożytności łączyły funkcje, które dziś rozdzielamy: były archiwami wiedzy, warsztatami nauki, oznakami politycznego prestiżu i świątyniami pamięci zbiorowej. Zarówno prywatna biblioteka Cycerona, jak i publiczna kolekcja ptolemejska w Aleksandrii służyły <em>communis delectatio</em> - wspólnemu pożytkowi, jak to pięknie ujął Witruwiusz.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza materiałów źródłowych</h4>\n<p><strong>Źródło 1 (Seneka):</strong> funkcja edukacyjna ksiąg; krytyka kolekcjonowania bez lektury; jakość ponad ilość.</p>\n<p><strong>Źródło 2 (Cyceron):</strong> praktyczny aspekt tworzenia i porządkowania biblioteki; rzemiosło księgarskie (przepisywacze, sklejacze, syttaby); bibliotekarstwo jako zawód (Tyrannion).</p>\n<p><strong>Źródło 3 (Klio):</strong> symbolika muzy historii - ikonograficzne potwierdzenie funkcji ksiąg jako przechowalni pamięci; powiązanie z muzyką Muz i patronatem nad literaturą.</p>\n<p><strong>Źródło 4 (Biblioteka Pergamońska):</strong> architektura biblioteki antycznej; reprezentacyjny charakter; portyki i kolumnady jako przestrzeń społeczna nauki i dyskusji.</p>\n<h4>Sposób 2 - schemat struktury wypracowania</h4>\n<ol><li>Wstęp: teza - książki i biblioteki pełniły wielorakie funkcje</li><li>Funkcja edukacyjna (Witruwiusz, Seneka)</li><li>Funkcja rzemieślnicza/organizacyjna (Cyceron)</li><li>Funkcja prestiżowa (Biblioteka Pergamońska, Aleksandryjska)</li><li>Funkcja kulturowa/symboliczna (Klio)</li><li>Zakończenie: synteza</li></ol>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Klucz CKE (zad. 11, max 15 pkt - 4 kryteria):<br><br><strong>I. Znajomość kultury antycznej (max 6 pkt):</strong><br>- 6-5 pkt: wszechstronny opis, powiązania i fakty, brak błędów merytorycznych<br>- 4-3 pkt: poprawny opis, drobne usterki<br>- 2-1 pkt: pobieżna wiedza, nieliczne błędy<br>- 0 pkt: brak wiedzy, istotne błędy<br><br><strong>II. Trafność przykładów i ich omówienie (max 6 pkt):</strong><br>- 6-5 pkt: pełna analiza wszystkich źródeł, jasne stanowisko<br>- 4-3 pkt: poprawna analiza, nieliczne błędy<br>- 2-1 pkt: pobieżna analiza, błędy interpretacji<br>- 0 pkt: brak analizy<br><br><strong>III. Terminologia antyczna (max 2 pkt):</strong><br>- 2 pkt: poprawna terminologia (bibliotheca, volumen, syttaby, Mouseion, diadochowie, Attalidzi, Ptolemeusze, philologia, communis delectatio)<br>- 1 pkt: rzadkie, ale poprawne użycie<br>- 0 pkt: brak lub błędne<br><br><strong>IV. Język i styl (max 1 pkt):</strong><br>- 1 pkt: komunikatywny, poprawna składnia<br>- 0 pkt: niekomunikatywny, liczne błędy</blockquote>\n<p>Co zapamiętać? Wypracowanie powinno odwoływać się do WSZYSTKICH 4 źródeł. Klucz CKE akceptuje każdą merytorycznie poprawną odpowiedź. Niezbędne: terminologia antyczna (<em>bibliotheca</em>, <em>volumen</em>, <em>Mouseion</em>, <em>Attalidzi</em>, <em>diadochowie</em>) i własne stanowisko interpretacyjne.</p>"}]}