Na podstawie zamieszczonych materialow i wlasnej wiedzy wyjasnij, na czym w tradycji rzymskiej polegal ideal dzielnosci. Ocen, czy ten ideal moze miec charakter uniwersalny.
\nZrodlo 1. Horacy, Piesni, III, 2, wersy 1-6; 13-14
\nHartowny chlopcze, znos trudy ciala
w twardym ubostwie wojskowym, ucz sie
Partow dopadac na scigym
koniu i miotac wlocznia,
pod golym niebem zyc bez szemrania
i trwogi. [ ]
Jak slodko i zaszczytnie jest umrzec
za ojczyzne.
Horacy, Dziela I, przekl. S. Golebiowski, Warszawa 1980, s. 149.
\nZrodlo 2. Tytus Liwiusz, Dzieje od zalozenia miasta Rzymu, II, 12-13
\nWtedy to Gajusz Mucjusz, mlodzieniec ze slawnego rodu, uznal za rzecz ponizajaca, ze narod rzymski [ ], zazywajac wolnosci, jest oblezony przez tych samych Etruskow, ktorych wojska czesto przedtem rozpraszal; a wiec sadzac, ze nalezy te hanbe pomscic przez jakis bohaterski i odwazny czyn, najpierw postanowil sam, na wlasna reke dostac sie do obozu wrogow. [ ] Przybywszy na miejsce stanal w najgestszym tlumie. [ ] Przypadkiem wyplacano wlasnie zold zolnierzom, a pisarz wojskowy, siedzac obok krola, prawie tak samo bogato ubrany, byl bardzo gorliwie zajety i tlumnie zolnierze podchodzili do niego. Mucjusz bal sie zapytac, ktory z dwoch jest krolem, by nieznajomoscia osoby krolewskiej sam sie nie zdradzil, kim jest; zaufal wiec slepemu losowi i - zabil pisarza zamiast krola. [ ] Postawiono go przed trybunal krola: ale nawet wtedy, w tak niebezpiecznym polozeniu bylo w jego postaci wiecej grozby niz obawy. Odezwal sie w te slowa: ,,Jestem obywatelem rzymskim, zwa mnie Gajusem Mucjuszem. Jako wrog chcialem zabic wroga i umre z ta sama odwaga, z jaka chcialem cie zabic. Cecha Rzymianina jest i dzialac meznie, i cierpiec meznie''.
\nTytus Liwiusz, Dzieje od zalozenia miasta Rzymu, przel. W. Strzelecki, Wroclaw 2004, s. 105-106.
\nZrodlo 3. Moneta rzymska przedstawiajaca Honor i Dzielnosc
\nwww.deamoneta.com
\nNa podstawie zamieszczonych materialow i wlasnej wiedzy wyjasnij, na czym w tradycji rzymskiej polegal ideal dzielnosci. Ocen, czy ten ideal moze miec charakter uniwersalny.
","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"Wzorcowe wypracowanie (max 15 pkt) na temat ideału dzielności (virtus) w tradycji rzymskiej.
\nIdeal dzielności w tradycji rzymskiej i jego uniwersalny charakter
\nDzielność - po łacinie virtus (od vir = "mężczyzna, mąż") - stanowiła jedną z najważniejszych cnót obywatelskich w starożytnym Rzymie. Łączona z honorem (honos), tworzyła fundamentalny ideał Rzymianina - żołnierza, senatora, obywatela. Na monetach rzymskich personifikacje Virtus i Honos często przedstawiano razem, co podkreśla ich nierozłączność w systemie wartości republiki.
\nNa podstawie analizowanych źródeł możemy wyróżnić kilka wymiarów rzymskiego ideału dzielności.
\nPo pierwsze: dzielność wojskowa i gotowość poświęcenia życia za ojczyznę. Horacy w Pieśniach (III, 2) wzywa młodego Rzymianina do hartowania ciała w trudach służby wojskowej, życia pod gołym niebem bez skargi i trwogi. Słynna sentencja Dulce et decorum est pro patria mori ("Słodko i zaszczytnie jest umrzeć za ojczyznę") wyraża najwyższy wyraz virtus - gotowość do śmierci za res publica. Nie jest to jednak bezmyślny heroizm, lecz świadomy wybór człowieka honoru.
\nPo drugie: wytrwałość i hart ducha w obliczu bólu oraz przeciwności. Gaius Mucius Scaevola (Tytus Liwiusz, Dzieje, II, 12-13) - młodzieniec ze szlachetnego rodu - nie tylko podjął brawurową próbę zabicia etruskiego króla Porsenną, ale gdy został schwytany, oświadczył: "Cechą Rzymianina jest i działać mężnie, i cierpieć mężnie". Następnie, by udowodnić, że nie ulęknie się tortur, włożył prawą rękę w ogień ofiarny - stąd przydomek Scaevola ("Leworęczny"). Ta gotowość do znoszenia bólu (patientia) jest integralną częścią virtus.
\nPo trzecie: patriotyzm i służba państwu, nawet wbrew własnej korzyści. Marek Atilius Regulus (tekst Cycerona z zadania 1) - wzorzec fides (wierności danemu słowu) i virtus obywatelskiej - złożywszy przysięgę wrogom, dobrowolnie powrócił do Kartaginy na pewną śmierć, odmawiając przy tym Senatowi złożenia opinii, gdyż uważał, że związanie przysięgą pozbawiło go statusu senatora. Regulus na forum res publicae przedłożył dotrzymanie słowa nad własne życie.
\nPo czwarte: powiązanie dzielności z honorem (honos). Moneta przedstawiająca dwie personifikacje - Virtus (z atrybutami wojownika) i Honos (z atrybutami bóstwa) - dowodzi, że dla Rzymian virtus bez honos była niepełna. Dopiero uznanie społeczne, szacunek obywateli (honos) nadawało virtus ostateczny wymiar.
\nCzy ideał dzielności ma charakter uniwersalny?
\nZ jednej strony - tak. Odwaga, gotowość do poświęceń dla wspólnoty, wierność danym słowom, wytrwałość w obliczu cierpienia - to wartości cenione we wszystkich epokach i kulturach. Bohaterowie wojenni, aktywiści społeczni, lekarze pracujący w strefach konfliktu realizują virtus w jej ponadczasowym wymiarze.
\nZ drugiej strony - rzymski ideał virtus był mocno osadzony w militarystycznej i patriarchalnej kulturze. Vir virtute praeditus ("mąż obdarzony dzielnością") to przede wszystkim żołnierz i obywatel płci męskiej. Bezkrytyczna akceptacja poświęcenia życia jako najwyższego dobra czy utożsamianie cnoty z agresją wojskową budzi dziś wątpliwości etyczne.
\nPodsumowując: ideal virtus w tradycji rzymskiej obejmował odwagę bojową, wytrwałość, patriotyzm i honor. Jego rdzeń - wierność zasadom, służba wyższemu dobru, odwaga cywilna - zachowuje wartość universal ną. Militarystyczne i patriarchalne akcenty wymagają jednak krytycznej reinterpretacji w świetle współczesnych wartości humanistycznych.
\nStruktura (wymagana przez CKE):
\nKluczowe terminy z zakresu kultury antycznej (za III kryterium):
\nŹródło 1 (Horacy, Piesni, III, 2):
\nŹródło 2 (Tytus Liwiusz, Dzieje II, 12-13):
\nŹródło 3 (moneta HONOS et VIRTUS):
\nKlucz CKE (zad. 11, max 15 pkt):\n
I. Znajomość kultury antycznej (max 6 pkt)
- 6-5 pkt: Wszechstronny i trafny opis ideału virtus (cechy, powiązania, przedstawiciele, fakty). Brak błędów merytorycznych.
- 4-3 pkt: Poprawny opis, drobne usterki.
- 2-1 pkt: Pobieżna znajomość, nieliczne błędy.
- 0 pkt: Brak znajomości lub istotne błędy merytoryczne.
II. Trafność przykładów i umiejętność ich omówienia (max 6 pkt)
- 6-5 pkt: Pełna i trafna analiza, jasne stanowisko w kwestii uniwersalności.
- 4-3 pkt: Poprawna analiza, nieliczne błędy, niewyraźne stanowisko.
- 2-1 pkt: Pobieżna analiza, błędy w interpretacji.
- 0 pkt: Niewłaściwa analiza lub jej brak.
III. Terminy i wyrażenia z kultury antycznej (max 2 pkt)
- 2 pkt: Poprawne zastosowanie terminologii (virtus, honos, fides, fortitudo, res publica).
- 1 pkt: Rzadkie, ale poprawne użycie terminologii.
- 0 pkt: Brak terminologii lub błędne użycie.
IV. Język i styl (max 1 pkt)
- 1 pkt: Język komunikatywny, poprawna składnia i ortografia.
- 0 pkt: Język niekomunikatywny, liczne błędy.
Co zapamiętać? Virtus (od vir = mąż) to kompleks cnót: odwaga bojowa (fortitudo), wytrwałość (patientia), patriotyzm i służba res publicae, honor (honos) - wzorcem byli Regulus, Mucjusz Scewola, żołnierz Horacego.
"}]}