{"id":"maturazai-lacinski-lac-pr-2018-05/zad/1","paper_id":"maturazai-lacinski-lac-pr-2018-05","number":"1","points":30,"ptype":"open","subject":"jezyk-lacinski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"**Caius Velleius Paterculus, Historiae Romanae, I, 13**\n\n**Objasnienia:**\n- Carthago, Carthaginis - Kartagina\n- Mummius, Mummii - Lucjusz Mummiusz, konsul i wodz rzymski\n- Corinthus, Corinthi (r. z.) - Korynt\n- uterque - odnosi sie do dwoch wodzow: Scypiona i Mummiusza\n- Africanus, -a, -um - Afrykanski\n- Achaicus, -a, -um - Achajski\n- partus - od pario\n- Scipio, Scipionis - Scypion Afrykanski Mlodszy\n- Polybius, Polybii - Polibiusz, historyk grecki\n- Panaetius, Panaetii - Panajtios, filozof grecki\n- domi militiaeque - w czasie pokoju i wojny\n- Italia, Italiae - Italia\n- locare - tu: zlecic jakas czynnosc, wynajac do jakiejs czynnosci (czynnosc wyrazona przez portandas)\n- conducentibus - od conduco, tu: jako conducens, conducentis - wynajety do (jakiejs czynnosci)\n- reddituros esse - inf. futuri activi od reddo\n\nEodem anno, quo Carthago concidit, Mummius Corinthum post annos CMLII, quam erat condita, funditus eruit. Uterque imperator devictae a se gentis nomine honoratus, alter Africanus, alter appellatus est Achaicus. Nec quisquam ex novis hominibus prior Mummio cognomen virtute partum vindicavit. Diversi imperatoribus mores, diversa fuerunt studia. Quippe Scipio tam elegans liberalium studiorum omnisque doctrinae et auctor et admirator fuit, ut Polybium Panaetiumque, praecellentes ingenio viros, domi militiaeque secum habuerit. Semper aut belli aut pacis servivit artibus: semper inter arma ac studia versatus aut corpus periculis aut animum disciplinis exercuit. Mummius tam rudis fuit, ut capta Corintho, cum maximorum artificum perfectas manibus tabulas ac statuas in Italiam portandas locaret, iuberet praedici conducentibus, si eas perdidissent, novas eos reddituros esse.\n\nPrzetlumacz tekst na jezyk polski.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nPełne tłumaczenie tekstu Vellejusza Paterkula (*Historiae Romanae*, I, 13):\n\n> W tym samym roku, w którym upadła Kartagina, Mummiusz doszczętnie zburzył Korynt, po dziewięciuset pięćdziesięciu dwóch latach od jego założenia. Jeden i drugi wódz uhonorowany został nazwą pokonanego przez siebie ludu - jeden nazwano Afrykańskim, drugi Achajskim. I nikt z nowych ludzi wcześniej od Mummiusza nie zdobył przydomka osiągniętego dzielnością. Wodzowie mieli różne obyczaje, różne zamiłowania. Albowiem Scypion był tak wybornym zwolennikiem i wielbicielem nauk wyzwolonych i wszelkiej wiedzy, że w czasie pokoju i na wojnie miał przy sobie Polibiusza i Panajtiosa - mężów wyróżniających się talentem. Zawsze służył sztukom - wojennym albo pokojowym - zawsze przebywając wśród oręża i studiów, ćwiczył albo ciało w niebezpieczeństwach, albo umysł w naukach. Mummiusz był tak nieokrzesany, że po zdobyciu Koryntu, gdy zlecał wywiezienie do Italii obrazów i posągów wykonanych rękoma największych artystów, kazał z wyprzedzeniem oznajmić wynajętym (do tej czynności), że gdyby je zniszczyli, mają oddać nowe.\n\n## Sposób 1 - analiza i tłumaczenie zdanie po zdaniu\n\n**Zdanie 1:**\n> *Eodem anno, quo Carthago concidit, Mummius Corinthum post annos CMLII, quam erat condita, funditus eruit.*\n\n- *Eodem anno, quo* - **ablativus temporis** (in anno eodem) = „w tym samym roku, w którym\"\n- *Carthago concidit* - ind. perfecti activi od *concido* = „Kartagina upadła / runęła\"\n- *Corinthum funditus eruit* - ind. perfecti activi od *eruo* = „doszczętnie zburzył Korynt\"\n- *post annos CMLII, quam erat condita* - liczebnik (952) + ind. plusquamperfecti passivi (*condita erat* = „była założona\") → „po 952 latach od założenia\"\n\n**Zdanie 2:**\n> *Uterque imperator devictae a se gentis nomine honoratus, alter Africanus, alter appellatus est Achaicus.*\n\n- *uterque imperator honoratus* - participium perfecti passivi jako imiesłowowy równoważnik zdania; *devictae a se gentis nomine* = „imieniem pokonanego przez siebie ludu\"\n- *alter alter* = „jeden drugi\"\n- *appellatus est* - ind. perfecti passivi od *appello* = „został nazwany\"\n\n**Zdanie 3:**\n> *Nec quisquam ex novis hominibus prior Mummio cognomen virtute partum vindicavit.*\n\n- *prior Mummio* - **ablativus comparationis** = „wcześniej od Mummiusza\" (stopień wyższy przymiotnika *prior*)\n- *virtute partum* - participium perfecti passivi od *pario* = „zdobyty dzielnością\"\n- *vindicavit* - ind. perfecti activi = „przypisał sobie / zdobył\"\n\n**Zdanie 4:**\n> *Diversi imperatoribus mores, diversa fuerunt studia.*\n\n- *imperatoribus* - **dativus possessivus** przy *fuerunt* = „wodzowie mieli\" (dosł. „dla wodzów były\")\n- *mores* i *studia* - podmioty = „obyczaje\" i „zamiłowania\"\n\n**Zdanie 5 (złożone skutkowe):**\n> *Quippe Scipio tam elegans liberalium studiorum omnisque doctrinae et auctor et admirator fuit, ut Polybium Panaetiumque, praecellentes ingenio viros, domi militiaeque secum habuerit.*\n\n- *tam ut* - wprowadza **zdanie skutkowe** (consecutivum) z coniunctivem (*habuerit*)\n- *elegans et auctor et admirator* - **orzeczenie imienne** (predicate nominativum)\n- *liberalium studiorum doctrinae* - genitivus dependentiae = „(znawca) nauk wyzwolonych i wiedzy\"\n- *praecellentes ingenio* - participium praesentis activi = „wyróżniający się talentem\"\n- *domi militiaeque* - locativus = „w domu i na wojnie / w czasie pokoju i na wojnie\"\n\n**Zdanie 6:**\n> *Semper aut belli aut pacis servivit artibus: semper inter arma ac studia versatus aut corpus periculis aut animum disciplinis exercuit.*\n\n- *belli pacis artibus* - **dativus** przy *servo* = „służył sztukom (wojennym / pokojowym)\"\n- *versatus* - participium perfecti passivi od *versor* = **imiesłowowy równoważnik zdania** = „przebywając wśród\"\n- *periculis disciplinis* - ablativus instrumenti = „niebezpieczeństwami / naukami\"\n\n**Zdanie 7 (złożone, wielokrotnie złożone):**\n> *Mummius tam rudis fuit, ut capta Corintho, cum maximorum artificum perfectas manibus tabulas ac statuas in Italiam portandas locaret, iuberet praedici conducentibus, si eas perdidissent, novas eos reddituros esse.*\n\n- *tam rudis fuit* - **orzeczenie imienne**; *tam ut* → zdanie skutkowe\n- *capta Corintho* - **ablativus absolutus** = „po zdobyciu Koryntu\"\n- *maximorum artificum* - genitivus = stopień najwyższy od *magnus*\n- *portandas* - **gerundivum** (accusativus cum gerundiuo) = „do wywiezienia\"\n- *locaret* - subj. imperfecti w zdaniu skutkowym = „zlecał\"\n- *iuberet praedici conducentibus* - **składnia iubeo + bezokolicznik pasywny** = „kazał oznajmić wynajętym\"\n- *si eas perdidissent* - zdanie warunkowe (coniunctivus plusquamperfecti) = „gdyby je zniszczyli\"\n- *novas eos reddituros esse* - **ACI** (accusativus cum infinitivo, infinitivus futuri activi od *reddo*) = „że mają oddać nowe\"\n\n## Sposób 2 - analiza gramatyczna kluczowych konstrukcji\n\n**Ablativus absolutus** (*capta Corintho*):\n- Participium perfecti passivi + rzeczownik w ablatiwie\n- Tłumaczymy: „po zdobyciu Koryntu\" lub „gdy Korynt został zdobyty\"\n- Typowy ekwiwalent zdania okolicznikowego czasu/przyczyny\n\n**Gerundivum** (*portandas*):\n- Od *porto* → *portandus, -a, -um*\n- W funkcji przymiotnikowej (acc. pl. f.) = „(rzeczy) do wywiezienia\"\n- Wyraża czynność konieczną lub przeznaczenie\n\n**ACI z infinitivus futuri activi** (*reddituros esse*):\n- Podmiot ACI: *eos* (acc.)\n- Orzeczenie: *reddituros esse* = inf. fut. act. od *reddo*\n- Całość: „że oni oddadzą nowe\"\n- Po *iubeo* → praedici + ACI (mowa zależna)\n\n**Dativus possessivus** (*Diversi imperatoribus mores fuerunt*):\n- Przy czasowniku *esse* dativus wskazuje posiadacza\n- = „Wodzowie mieli \" (dosł. „Dla wodzów były \")\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (Zadanie 1, max 30 pkt):**\n>\n> 1. *Eodem anno, quo Carthago concidit* - **abl. temporis** (0-1, max 4 pkt łącznie za zd. 1); *post annos CMLII, quam erat condita* - liczebnik + ind. plusquamperfecti passivi (0-1-2); *funditus eruit* - ind. perfecti activi (0-1)\n> 2. *Uterque imperator devictae a se gentis nomine honoratus* - participium perf. pass. + imiesłowowy równoważnik zdania (0-1-2, max 3 pkt); *alter appellatus est* - ind. perf. passivi (0-1)\n> 3. *Nec quisquam prior Mummio cognomen virtute partum vindicavit* - abl. comparationis + part. perf. pass. (0-1-2-3, max 3 pkt)\n> 4. *Diversi imperatoribus mores, diversa fuerunt studia* - dativus possessivus (0-1-2, max 2 pkt)\n> 5. *Quippe Scipio tam elegans fuit* - orzeczenie imienne, zdanie główne (0-1-2, max 5 pkt); *ut Polybium Panaetiumque habuerit* - zdanie skutkowe + part. praes. act. + zaimek (0-1-2-3)\n> 6. *Semper aut belli aut pacis servivit artibus* - zdanie główne (0-1, max 3 pkt); *semper inter arma versatus* - imiesłowowy równoważnik zdania (0-1); *aut corpus aut animum exercuit* - zdanie główne (0-1)\n> 7. *Mummius tam rudis fuit* - orzeczenie imienne (0-1, max 9 pkt); *capta Corintho* - abl. absolutus (0-1); *cum maximorum portandas locaret* - zdanie skut. + stopień najwyższy + gerundivum (0-1-2-3); *iuberet praedici conducentibus* - składnia *iubeo* (0-1); *si eas perdidissent* - zdanie warunkowe (0-1); *eos novas reddituros esse* - ACI (0-1-2)\n> 8. Poprawność językowa i stylistyczna całości (0-1)\n\n## Reference gramatyczny\n\n> **Ablativus absolutus:**\n> Forma: participium (perf. pass. lub praes. act.) + rzeczownik/zaimek w abl.\n> Znaczenie: czas, przyczyna, warunek, przyzwolenie\n> Przykład: *capta Corintho* = „po zdobyciu Koryntu\"\n\n> **Gerundivum w funkcji przymiotnikowej:**\n> Forma: temat czasu teraźniejszego + -nd- + końcówki przymiotnikowe\n> Znaczenie: czynność konieczna / przeznaczenie\n> Przykład: *statuas portandas* = „posągi do wywiezienia / które należy wywieźć\"\n\n> **ACI - Accusativus cum Infinitivo:**\n> Podmiot ACI = acc., orzeczenie = infinitivus\n> Po *iubeo, dico, credo, spero, puto *\n> Inf. futuri activi = *V-turum/-turam/-turum esse*\n\n> **Dativus possessivus:**\n> *Mihi est liber* = „Mam książkę\" (dosł. „Dla mnie jest książka\")\n> Stosowany zamiast *habeo* dla podkreślenia przynależności\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> **Uwaga:** *quam erat condita* - liczenie lat: *post annos CMLII, quam erat condita* = „po 952 latach od czasu, gdy (miasto) zostało założone\". Pułapka: mylenie *quam* przysłówkowego (tu: „od kiedy / niż\") z *quam* zaimkowym.\n\n> **Uwaga:** *conducentibus* - nie od *conduco* w sensie „prowadzę\", lecz w sensie techniczno-prawnym: „wynajmuję (kogoś do roboty)\". *Conducens* jako imiesłów = „ten, który jest wynajęty\".\n\n> **Uwaga:** ACI *novas eos reddituros esse* - szyk: podmiot ACI (*eos*) i orzeczenie (*reddituros esse*) + orzecznik (*novas*). Typowy błąd: tłumaczenie dosłowne bez rekonstrukcji sensu - „oni mają je oddać jako nowe\" lub „że oddadzą nowe\".","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk lacinski · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-lacinski","category_label":"Matura","text_html":"<p><strong>Caius Velleius Paterculus, Historiae Romanae, I, 13</strong></p>\n<p><strong>Objasnienia:</strong></p>\n<ul><li>Carthago, Carthaginis - Kartagina</li><li>Mummius, Mummii - Lucjusz Mummiusz, konsul i wodz rzymski</li><li>Corinthus, Corinthi (r. z.) - Korynt</li><li>uterque - odnosi sie do dwoch wodzow: Scypiona i Mummiusza</li><li>Africanus, -a, -um - Afrykanski</li><li>Achaicus, -a, -um - Achajski</li><li>partus - od pario</li><li>Scipio, Scipionis - Scypion Afrykanski Mlodszy</li><li>Polybius, Polybii - Polibiusz, historyk grecki</li><li>Panaetius, Panaetii - Panajtios, filozof grecki</li><li>domi militiaeque - w czasie pokoju i wojny</li><li>Italia, Italiae - Italia</li><li>locare - tu: zlecic jakas czynnosc, wynajac do jakiejs czynnosci (czynnosc wyrazona przez portandas)</li><li>conducentibus - od conduco, tu: jako conducens, conducentis - wynajety do (jakiejs czynnosci)</li><li>reddituros esse - inf. futuri activi od reddo</li></ul>\n<p>Eodem anno, quo Carthago concidit, Mummius Corinthum post annos CMLII, quam erat condita, funditus eruit. Uterque imperator devictae a se gentis nomine honoratus, alter Africanus, alter appellatus est Achaicus. Nec quisquam ex novis hominibus prior Mummio cognomen virtute partum vindicavit. Diversi imperatoribus mores, diversa fuerunt studia. Quippe Scipio tam elegans liberalium studiorum omnisque doctrinae et auctor et admirator fuit, ut Polybium Panaetiumque, praecellentes ingenio viros, domi militiaeque secum habuerit. Semper aut belli aut pacis servivit artibus: semper inter arma ac studia versatus aut corpus periculis aut animum disciplinis exercuit. Mummius tam rudis fuit, ut capta Corintho, cum maximorum artificum perfectas manibus tabulas ac statuas in Italiam portandas locaret, iuberet praedici conducentibus, si eas perdidissent, novas eos reddituros esse.</p>\n<p>Przetlumacz tekst na jezyk polski.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Pełne tłumaczenie tekstu Vellejusza Paterkula (<em>Historiae Romanae</em>, I, 13):</p>\n<blockquote>W tym samym roku, w którym upadła Kartagina, Mummiusz doszczętnie zburzył Korynt, po dziewięciuset pięćdziesięciu dwóch latach od jego założenia. Jeden i drugi wódz uhonorowany został nazwą pokonanego przez siebie ludu - jeden nazwano Afrykańskim, drugi Achajskim. I nikt z nowych ludzi wcześniej od Mummiusza nie zdobył przydomka osiągniętego dzielnością. Wodzowie mieli różne obyczaje, różne zamiłowania. Albowiem Scypion był tak wybornym zwolennikiem i wielbicielem nauk wyzwolonych i wszelkiej wiedzy, że w czasie pokoju i na wojnie miał przy sobie Polibiusza i Panajtiosa - mężów wyróżniających się talentem. Zawsze służył sztukom - wojennym albo pokojowym - zawsze przebywając wśród oręża i studiów, ćwiczył albo ciało w niebezpieczeństwach, albo umysł w naukach. Mummiusz był tak nieokrzesany, że po zdobyciu Koryntu, gdy zlecał wywiezienie do Italii obrazów i posągów wykonanych rękoma największych artystów, kazał z wyprzedzeniem oznajmić wynajętym (do tej czynności), że gdyby je zniszczyli, mają oddać nowe.</blockquote>\n<h4>Sposób 1 - analiza i tłumaczenie zdanie po zdaniu</h4>\n<p><strong>Zdanie 1:</strong></p>\n<blockquote><em>Eodem anno, quo Carthago concidit, Mummius Corinthum post annos CMLII, quam erat condita, funditus eruit.</em></blockquote>\n<ul><li><em>Eodem anno, quo</em> - <strong>ablativus temporis</strong> (in anno eodem) = „w tym samym roku, w którym&quot;</li><li><em>Carthago concidit</em> - ind. perfecti activi od <em>concido</em> = „Kartagina upadła / runęła&quot;</li><li><em>Corinthum funditus eruit</em> - ind. perfecti activi od <em>eruo</em> = „doszczętnie zburzył Korynt&quot;</li><li><em>post annos CMLII, quam erat condita</em> - liczebnik (952) + ind. plusquamperfecti passivi (<em>condita erat</em> = „była założona&quot;) → „po 952 latach od założenia&quot;</li></ul>\n<p><strong>Zdanie 2:</strong></p>\n<blockquote><em>Uterque imperator devictae a se gentis nomine honoratus, alter Africanus, alter appellatus est Achaicus.</em></blockquote>\n<ul><li><em>uterque imperator honoratus</em> - participium perfecti passivi jako imiesłowowy równoważnik zdania; <em>devictae a se gentis nomine</em> = „imieniem pokonanego przez siebie ludu&quot;</li><li><em>alter alter</em> = „jeden drugi&quot;</li><li><em>appellatus est</em> - ind. perfecti passivi od <em>appello</em> = „został nazwany&quot;</li></ul>\n<p><strong>Zdanie 3:</strong></p>\n<blockquote><em>Nec quisquam ex novis hominibus prior Mummio cognomen virtute partum vindicavit.</em></blockquote>\n<ul><li><em>prior Mummio</em> - <strong>ablativus comparationis</strong> = „wcześniej od Mummiusza&quot; (stopień wyższy przymiotnika <em>prior</em>)</li><li><em>virtute partum</em> - participium perfecti passivi od <em>pario</em> = „zdobyty dzielnością&quot;</li><li><em>vindicavit</em> - ind. perfecti activi = „przypisał sobie / zdobył&quot;</li></ul>\n<p><strong>Zdanie 4:</strong></p>\n<blockquote><em>Diversi imperatoribus mores, diversa fuerunt studia.</em></blockquote>\n<ul><li><em>imperatoribus</em> - <strong>dativus possessivus</strong> przy <em>fuerunt</em> = „wodzowie mieli&quot; (dosł. „dla wodzów były&quot;)</li><li><em>mores</em> i <em>studia</em> - podmioty = „obyczaje&quot; i „zamiłowania&quot;</li></ul>\n<p><strong>Zdanie 5 (złożone skutkowe):</strong></p>\n<blockquote><em>Quippe Scipio tam elegans liberalium studiorum omnisque doctrinae et auctor et admirator fuit, ut Polybium Panaetiumque, praecellentes ingenio viros, domi militiaeque secum habuerit.</em></blockquote>\n<ul><li><em>tam ut</em> - wprowadza <strong>zdanie skutkowe</strong> (consecutivum) z coniunctivem (<em>habuerit</em>)</li><li><em>elegans et auctor et admirator</em> - <strong>orzeczenie imienne</strong> (predicate nominativum)</li><li><em>liberalium studiorum doctrinae</em> - genitivus dependentiae = „(znawca) nauk wyzwolonych i wiedzy&quot;</li><li><em>praecellentes ingenio</em> - participium praesentis activi = „wyróżniający się talentem&quot;</li><li><em>domi militiaeque</em> - locativus = „w domu i na wojnie / w czasie pokoju i na wojnie&quot;</li></ul>\n<p><strong>Zdanie 6:</strong></p>\n<blockquote><em>Semper aut belli aut pacis servivit artibus: semper inter arma ac studia versatus aut corpus periculis aut animum disciplinis exercuit.</em></blockquote>\n<ul><li><em>belli pacis artibus</em> - <strong>dativus</strong> przy <em>servo</em> = „służył sztukom (wojennym / pokojowym)&quot;</li><li><em>versatus</em> - participium perfecti passivi od <em>versor</em> = <strong>imiesłowowy równoważnik zdania</strong> = „przebywając wśród&quot;</li><li><em>periculis disciplinis</em> - ablativus instrumenti = „niebezpieczeństwami / naukami&quot;</li></ul>\n<p><strong>Zdanie 7 (złożone, wielokrotnie złożone):</strong></p>\n<blockquote><em>Mummius tam rudis fuit, ut capta Corintho, cum maximorum artificum perfectas manibus tabulas ac statuas in Italiam portandas locaret, iuberet praedici conducentibus, si eas perdidissent, novas eos reddituros esse.</em></blockquote>\n<ul><li><em>tam rudis fuit</em> - <strong>orzeczenie imienne</strong>; <em>tam ut</em> → zdanie skutkowe</li><li><em>capta Corintho</em> - <strong>ablativus absolutus</strong> = „po zdobyciu Koryntu&quot;</li><li><em>maximorum artificum</em> - genitivus = stopień najwyższy od <em>magnus</em></li><li><em>portandas</em> - <strong>gerundivum</strong> (accusativus cum gerundiuo) = „do wywiezienia&quot;</li><li><em>locaret</em> - subj. imperfecti w zdaniu skutkowym = „zlecał&quot;</li><li><em>iuberet praedici conducentibus</em> - <strong>składnia iubeo + bezokolicznik pasywny</strong> = „kazał oznajmić wynajętym&quot;</li><li><em>si eas perdidissent</em> - zdanie warunkowe (coniunctivus plusquamperfecti) = „gdyby je zniszczyli&quot;</li><li><em>novas eos reddituros esse</em> - <strong>ACI</strong> (accusativus cum infinitivo, infinitivus futuri activi od <em>reddo</em>) = „że mają oddać nowe&quot;</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - analiza gramatyczna kluczowych konstrukcji</h4>\n<p><strong>Ablativus absolutus</strong> (<em>capta Corintho</em>):</p>\n<ul><li>Participium perfecti passivi + rzeczownik w ablatiwie</li><li>Tłumaczymy: „po zdobyciu Koryntu&quot; lub „gdy Korynt został zdobyty&quot;</li><li>Typowy ekwiwalent zdania okolicznikowego czasu/przyczyny</li></ul>\n<p><strong>Gerundivum</strong> (<em>portandas</em>):</p>\n<ul><li>Od <em>porto</em> → <em>portandus, -a, -um</em></li><li>W funkcji przymiotnikowej (acc. pl. f.) = „(rzeczy) do wywiezienia&quot;</li><li>Wyraża czynność konieczną lub przeznaczenie</li></ul>\n<p><strong>ACI z infinitivus futuri activi</strong> (<em>reddituros esse</em>):</p>\n<ul><li>Podmiot ACI: <em>eos</em> (acc.)</li><li>Orzeczenie: <em>reddituros esse</em> = inf. fut. act. od <em>reddo</em></li><li>Całość: „że oni oddadzą nowe&quot;</li><li>Po <em>iubeo</em> → praedici + ACI (mowa zależna)</li></ul>\n<p><strong>Dativus possessivus</strong> (<em>Diversi imperatoribus mores fuerunt</em>):</p>\n<ul><li>Przy czasowniku <em>esse</em> dativus wskazuje posiadacza</li><li>= „Wodzowie mieli &quot; (dosł. „Dla wodzów były &quot;)</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE - schemat punktowania (Zadanie 1, max 30 pkt):</strong><br><br>1. <em>Eodem anno, quo Carthago concidit</em> - <strong>abl. temporis</strong> (0-1, max 4 pkt łącznie za zd. 1); <em>post annos CMLII, quam erat condita</em> - liczebnik + ind. plusquamperfecti passivi (0-1-2); <em>funditus eruit</em> - ind. perfecti activi (0-1)<br>2. <em>Uterque imperator devictae a se gentis nomine honoratus</em> - participium perf. pass. + imiesłowowy równoważnik zdania (0-1-2, max 3 pkt); <em>alter appellatus est</em> - ind. perf. passivi (0-1)<br>3. <em>Nec quisquam prior Mummio cognomen virtute partum vindicavit</em> - abl. comparationis + part. perf. pass. (0-1-2-3, max 3 pkt)<br>4. <em>Diversi imperatoribus mores, diversa fuerunt studia</em> - dativus possessivus (0-1-2, max 2 pkt)<br>5. <em>Quippe Scipio tam elegans fuit</em> - orzeczenie imienne, zdanie główne (0-1-2, max 5 pkt); <em>ut Polybium Panaetiumque habuerit</em> - zdanie skutkowe + part. praes. act. + zaimek (0-1-2-3)<br>6. <em>Semper aut belli aut pacis servivit artibus</em> - zdanie główne (0-1, max 3 pkt); <em>semper inter arma versatus</em> - imiesłowowy równoważnik zdania (0-1); <em>aut corpus aut animum exercuit</em> - zdanie główne (0-1)<br>7. <em>Mummius tam rudis fuit</em> - orzeczenie imienne (0-1, max 9 pkt); <em>capta Corintho</em> - abl. absolutus (0-1); <em>cum maximorum portandas locaret</em> - zdanie skut. + stopień najwyższy + gerundivum (0-1-2-3); <em>iuberet praedici conducentibus</em> - składnia <em>iubeo</em> (0-1); <em>si eas perdidissent</em> - zdanie warunkowe (0-1); <em>eos novas reddituros esse</em> - ACI (0-1-2)<br>8. Poprawność językowa i stylistyczna całości (0-1)</blockquote>\n<h4>Reference gramatyczny</h4>\n<blockquote><strong>Ablativus absolutus:</strong><br>Forma: participium (perf. pass. lub praes. act.) + rzeczownik/zaimek w abl.<br>Znaczenie: czas, przyczyna, warunek, przyzwolenie<br>Przykład: <em>capta Corintho</em> = „po zdobyciu Koryntu&quot;</blockquote>\n<blockquote><strong>Gerundivum w funkcji przymiotnikowej:</strong><br>Forma: temat czasu teraźniejszego + -nd- + końcówki przymiotnikowe<br>Znaczenie: czynność konieczna / przeznaczenie<br>Przykład: <em>statuas portandas</em> = „posągi do wywiezienia / które należy wywieźć&quot;</blockquote>\n<blockquote><strong>ACI - Accusativus cum Infinitivo:</strong><br>Podmiot ACI = acc., orzeczenie = infinitivus<br>Po *iubeo, dico, credo, spero, puto *<br>Inf. futuri activi = <em>V-turum/-turam/-turum esse</em></blockquote>\n<blockquote><strong>Dativus possessivus:</strong><br><em>Mihi est liber</em> = „Mam książkę&quot; (dosł. „Dla mnie jest książka&quot;)<br>Stosowany zamiast <em>habeo</em> dla podkreślenia przynależności</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> <em>quam erat condita</em> - liczenie lat: <em>post annos CMLII, quam erat condita</em> = „po 952 latach od czasu, gdy (miasto) zostało założone&quot;. Pułapka: mylenie <em>quam</em> przysłówkowego (tu: „od kiedy / niż&quot;) z <em>quam</em> zaimkowym.</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> <em>conducentibus</em> - nie od <em>conduco</em> w sensie „prowadzę&quot;, lecz w sensie techniczno-prawnym: „wynajmuję (kogoś do roboty)&quot;. <em>Conducens</em> jako imiesłów = „ten, który jest wynajęty&quot;.</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> ACI <em>novas eos reddituros esse</em> - szyk: podmiot ACI (<em>eos</em>) i orzeczenie (<em>reddituros esse</em>) + orzecznik (<em>novas</em>). Typowy błąd: tłumaczenie dosłowne bez rekonstrukcji sensu - „oni mają je oddać jako nowe&quot; lub „że oddadzą nowe&quot;.</blockquote>"}]}