{"id":"maturazai-lacinski-lac-pr-2018-05/zad/2","paper_id":"maturazai-lacinski-lac-pr-2018-05","number":"2","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-lacinski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Przetlumacz na jezyk polski wyrazenie *homo novus* i wyjasnij, wobec kogo uzywano tego okreslenia w starozytnym Rzymie.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Homo novus = \"nowy człowiek\". W starożytnym Rzymie określano tak osobę, która jako pierwsza w swojej rodzinie sprawowała wyższy urząd senatorski (np. kwesturę, pretorę lub konsulat).**\n\n## Sposób 1 - analiza wyrażenia łacińskiego\n\n> *homo novus*\n\n- *homo* (nom. sg. m.) - człowiek\n- *novus, -a, -um* - nowy; tu przymiotnik orzecznikowy\n\nTłumaczenie dosłowne: **„nowy człowiek\"**.\n\nW tekście Vellejusza Paterkula (zad. 1) pojawia się fragment:\n> *Nec quisquam ex novis hominibus prior Mummio cognomen virtute partum vindicavit.*\n\n„I nikt z **nowych ludzi** wcześniej od Mummiusza nie zdobył przydomka osiągniętego dzielnością.\"\n\nWellejusz sam potwierdza, że Mummiusz był *homo novus* - kimś, kto awansował do elity dzięki własnym zasługom, nie rodowodowi.\n\n## Sposób 2 - kontekst historyczno-społeczny\n\nRzym republikański dzielił się na:\n- **nobiles** (nobilitę) - rodziny, w których co najmniej jeden przodek piastował urząd **konsula** lub **dyktatora**; ich prawo do tych godności było dziedziczne i wzmocnione prestiżem *imagines maiorum* (woskowych masek przodków)\n- **equites** (ekwitów) i zamożnych plebejuszy bez senatorskich przodków\n\n*Homo novus* to człowiek, który:\n1. nie posiadał senatorskich przodków\n2. **jako pierwszy w rodzie** dostał się do senatu lub sprawował urząd kurulny (konsulat, preturę, cenzurę)\n3. otwierał swojemu rodowi drogę do *nobilitas*\n\nNajsławniejszy *homo novus* w historii Rzymu to **Marek Tulliusz Cyceron** (konsul 63 r. p.n.e.), który sam chętnie przypominał ten fakt jako dowód własnej wartości.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź zawiera **oba elementy**: (a) tłumaczenie *homo novus* = „nowy człowiek\" + (b) wyjaśnienie, że tak nazywano osobę pierwszą w rodzinie sprawującą wyższy urząd senatorski\n> - **0 pkt** - brak któregoś elementu lub odpowiedź błędna\n\nCo zapamiętać? Wyrażenie *homo novus* łączy aspekt gramatyczny (orzecznik przymiotnikowy) z głęboko zakorzenionym rzymskim systemem wartości, w którym rodowód (mos maiorum) decydował o prestiżu - a *homo novus* był człowiekiem, który przebił ten szklany sufit wyłącznie własną *virtus*.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk lacinski · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-lacinski","category_label":"Matura","text_html":"

Przetlumacz na jezyk polski wyrazenie homo novus i wyjasnij, wobec kogo uzywano tego okreslenia w starozytnym Rzymie.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Homo novus = "nowy człowiek". W starożytnym Rzymie określano tak osobę, która jako pierwsza w swojej rodzinie sprawowała wyższy urząd senatorski (np. kwesturę, pretorę lub konsulat).

\n

Sposób 1 - analiza wyrażenia łacińskiego

\n
homo novus
\n\n

Tłumaczenie dosłowne: „nowy człowiek".

\n

W tekście Vellejusza Paterkula (zad. 1) pojawia się fragment:

\n
Nec quisquam ex novis hominibus prior Mummio cognomen virtute partum vindicavit.
\n

„I nikt z nowych ludzi wcześniej od Mummiusza nie zdobył przydomka osiągniętego dzielnością."

\n

Wellejusz sam potwierdza, że Mummiusz był homo novus - kimś, kto awansował do elity dzięki własnym zasługom, nie rodowodowi.

\n

Sposób 2 - kontekst historyczno-społeczny

\n

Rzym republikański dzielił się na:

\n\n

Homo novus to człowiek, który:

\n
  1. nie posiadał senatorskich przodków
  2. jako pierwszy w rodzie dostał się do senatu lub sprawował urząd kurulny (konsulat, preturę, cenzurę)
  3. otwierał swojemu rodowi drogę do nobilitas
\n

Najsławniejszy homo novus w historii Rzymu to Marek Tulliusz Cyceron (konsul 63 r. p.n.e.), który sam chętnie przypominał ten fakt jako dowód własnej wartości.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Klucz CKE (zad. 2, max 1 pkt):
- 1 pkt - odpowiedź zawiera oba elementy: (a) tłumaczenie homo novus = „nowy człowiek" + (b) wyjaśnienie, że tak nazywano osobę pierwszą w rodzinie sprawującą wyższy urząd senatorski
- 0 pkt - brak któregoś elementu lub odpowiedź błędna
\n

Co zapamiętać? Wyrażenie homo novus łączy aspekt gramatyczny (orzecznik przymiotnikowy) z głęboko zakorzenionym rzymskim systemem wartości, w którym rodowód (mos maiorum) decydował o prestiżu - a homo novus był człowiekiem, który przebił ten szklany sufit wyłącznie własną virtus.

"}]}