{"id":"maturazai-lacinski-lac-pr-2018-05/zad/6","paper_id":"maturazai-lacinski-lac-pr-2018-05","number":"6","points":3,"ptype":"closed","subject":"jezyk-lacinski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zdecyduj, czy zestawione pary zdan wyrazaja dokladnie te sama tresc (Verum), czy nie (Falsum). Wpisz do tabeli wlasciwy kwalifikator.\n\nAnimus doctrina exercendus est. = Animus doctrina exerceri debet.\nImperatori novae statuae fuerunt. = Imperator novas statuas habuit.\nVirum omnes tabulas reddere iubeo. = Omnes tabulas viro reddi iubeo.\n\nZdania | Kwalifikator\nAnimus doctrina exercendus est. = Animus doctrina exerceri debet. |\nImperatori novae statuae fuerunt. = Imperator novas statuas habuit. |\nVirum omnes tabulas reddere iubeo. = Omnes tabulas viro reddi iubeo. |","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**1. Verum\n2. Verum\n3. Falsum**\n\n## Sposób 1 - analiza gramatyczna każdej pary zdań\n\n### Para 1\n> *Animus doctrina exercendus est.* = *Animus doctrina exerceri debet.*\n\n**Zdanie A:** *exercendus est* - **gerundivum** (*exercendus, -a, -um*) z *esse* = **konstrukcja pasywnokonieczna** (coniugatio periphrastica passiva)\n- Znaczenie: „Umysł powinien być ćwiczony przez naukę\" / „Umysł należy ćwiczyć nauką\"\n- *doctrina* - ablativus instrumentalis = „(za pomocą) nauki\"\n\n**Zdanie B:** *exerceri debet* - **bezokolicznik strony biernej** (*exerceri* = pres. inf. pass. od *exerceo*) + *debet* (3 os. sg. ind. praes. act. od *debeo*)\n- Znaczenie: „Umysł powinien być ćwiczony przez naukę\"\n\n**Wniosek:** Oba zdania wyrażają **dokładnie tę samą treść** (coniugatio periphrastica passiva jest równoważna *debere* + inf. pass.) → **Verum**\n\n### Para 2\n> *Imperatori novae statuae fuerunt.* = *Imperator novas statuas habuit.*\n\n**Zdanie A:** *Imperatori fuerunt* - **dativus possessivus** (dat. + *esse*)\n- *imperatori* - dativus = wskazuje posiadacza\n- *novae statuae* - nominativus = podmiot\n- Znaczenie: „Wódz miał nowe posągi\" (dosł. „Dla wodza były nowe posągi\")\n\n**Zdanie B:** *Imperator novas statuas habuit* - **accusativus** z *habeo*\n- *imperator* - nominativus = podmiot\n- *novas statuas* - accusativus = dopełnienie bliższe\n- *habuit* - ind. perfecti activi od *habeo* = „miał\"\n- Znaczenie: „Wódz miał nowe posągi\"\n\n**Wniosek:** Dativus possessivus (*imperatori fuerunt*) jest gramatycznym odpowiednikiem *habere* + acc. Obie konstrukcje wyrażają posiadanie. → **Verum**\n\n### Para 3\n> *Virum omnes tabulas reddere iubeo.* = *Omnes tabulas viro reddi iubeo.*\n\n**Zdanie A:** *Virum reddere iubeo* - **składnia *iubeo* + ACI aktywny**\n- *virum* - accusativus = podmiot ACI (= wykonawca czynności)\n- *reddere* - infinitivus praesentis activi\n- Znaczenie: „Każę mężczyźnie oddać wszystkie obrazy\" (mężczyzna ODDAJE)\n\n**Zdanie B:** *tabulas viro reddi iubeo* - **składnia *iubeo* + ACI pasywny**\n- *tabulas* - accusativus = podmiot ACI (= przedmiot czynności)\n- *reddi* - infinitivus praesentis passivi od *reddo*\n- *viro* - **dativus** (komu mają być oddane? = mężczyźnie)\n- Znaczenie: „Każę oddać wszystkie obrazy mężczyźnie\" (obrazy są oddawane mężczyźnie)\n\n**Różnica semantyczna:**\n- Zdanie A: **mężczyzna** jest tym, kto oddaje obrazy (komuś innemu)\n- Zdanie B: mężczyzna jest odbiorcą - obrazy mają być oddane **jemu**\n\nTo zupełnie inne sensy! → **Falsum**\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 6, max 3 pkt):**\n> - **3 pkt** - trzy poprawne: 1-Verum, 2-Verum, 3-Falsum\n> - **2 pkt** - dwie poprawne\n> - **1 pkt** - jedna poprawna\n> - **0 pkt** - zero poprawnych lub brak odpowiedzi\n\nCo zapamiętać? Para 3 to klasyczna pułapka: *iubeo* z ACI aktywnym (*virum reddere*) daje wykonawcę czynności w acc.; *iubeo* z ACI pasywnym (*tabulas reddi*) daje przedmiot czynności w acc. i odbiorcę w dat. - odwrócenie ról wykonawcy i odbiorcy.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk lacinski · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-lacinski","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zdecyduj, czy zestawione pary zdan wyrazaja dokladnie te sama tresc (Verum), czy nie (Falsum). Wpisz do tabeli wlasciwy kwalifikator.</p>\n<p>Animus doctrina exercendus est. = Animus doctrina exerceri debet.<br>Imperatori novae statuae fuerunt. = Imperator novas statuas habuit.<br>Virum omnes tabulas reddere iubeo. = Omnes tabulas viro reddi iubeo.</p>\n<p>Zdania | Kwalifikator<br>Animus doctrina exercendus est. = Animus doctrina exerceri debet. |<br>Imperatori novae statuae fuerunt. = Imperator novas statuas habuit. |<br>Virum omnes tabulas reddere iubeo. = Omnes tabulas viro reddi iubeo. |</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>**1. Verum</p>\n<ol><li>Verum</li><li>Falsum**</li></ol>\n<h4>Sposób 1 - analiza gramatyczna każdej pary zdań</h4>\n<h5>Para 1</h5>\n<blockquote><em>Animus doctrina exercendus est.</em> = <em>Animus doctrina exerceri debet.</em></blockquote>\n<p><strong>Zdanie A:</strong> <em>exercendus est</em> - <strong>gerundivum</strong> (<em>exercendus, -a, -um</em>) z <em>esse</em> = <strong>konstrukcja pasywnokonieczna</strong> (coniugatio periphrastica passiva)</p>\n<ul><li>Znaczenie: „Umysł powinien być ćwiczony przez naukę&quot; / „Umysł należy ćwiczyć nauką&quot;</li><li><em>doctrina</em> - ablativus instrumentalis = „(za pomocą) nauki&quot;</li></ul>\n<p><strong>Zdanie B:</strong> <em>exerceri debet</em> - <strong>bezokolicznik strony biernej</strong> (<em>exerceri</em> = pres. inf. pass. od <em>exerceo</em>) + <em>debet</em> (3 os. sg. ind. praes. act. od <em>debeo</em>)</p>\n<ul><li>Znaczenie: „Umysł powinien być ćwiczony przez naukę&quot;</li></ul>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Oba zdania wyrażają <strong>dokładnie tę samą treść</strong> (coniugatio periphrastica passiva jest równoważna <em>debere</em> + inf. pass.) → <strong>Verum</strong></p>\n<h5>Para 2</h5>\n<blockquote><em>Imperatori novae statuae fuerunt.</em> = <em>Imperator novas statuas habuit.</em></blockquote>\n<p><strong>Zdanie A:</strong> <em>Imperatori fuerunt</em> - <strong>dativus possessivus</strong> (dat. + <em>esse</em>)</p>\n<ul><li><em>imperatori</em> - dativus = wskazuje posiadacza</li><li><em>novae statuae</em> - nominativus = podmiot</li><li>Znaczenie: „Wódz miał nowe posągi&quot; (dosł. „Dla wodza były nowe posągi&quot;)</li></ul>\n<p><strong>Zdanie B:</strong> <em>Imperator novas statuas habuit</em> - <strong>accusativus</strong> z <em>habeo</em></p>\n<ul><li><em>imperator</em> - nominativus = podmiot</li><li><em>novas statuas</em> - accusativus = dopełnienie bliższe</li><li><em>habuit</em> - ind. perfecti activi od <em>habeo</em> = „miał&quot;</li><li>Znaczenie: „Wódz miał nowe posągi&quot;</li></ul>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Dativus possessivus (<em>imperatori fuerunt</em>) jest gramatycznym odpowiednikiem <em>habere</em> + acc. Obie konstrukcje wyrażają posiadanie. → <strong>Verum</strong></p>\n<h5>Para 3</h5>\n<blockquote><em>Virum omnes tabulas reddere iubeo.</em> = <em>Omnes tabulas viro reddi iubeo.</em></blockquote>\n<p><strong>Zdanie A:</strong> <em>Virum reddere iubeo</em> - <strong>składnia <em>iubeo</em> + ACI aktywny</strong></p>\n<ul><li><em>virum</em> - accusativus = podmiot ACI (= wykonawca czynności)</li><li><em>reddere</em> - infinitivus praesentis activi</li><li>Znaczenie: „Każę mężczyźnie oddać wszystkie obrazy&quot; (mężczyzna ODDAJE)</li></ul>\n<p><strong>Zdanie B:</strong> <em>tabulas viro reddi iubeo</em> - <strong>składnia <em>iubeo</em> + ACI pasywny</strong></p>\n<ul><li><em>tabulas</em> - accusativus = podmiot ACI (= przedmiot czynności)</li><li><em>reddi</em> - infinitivus praesentis passivi od <em>reddo</em></li><li><em>viro</em> - <strong>dativus</strong> (komu mają być oddane? = mężczyźnie)</li><li>Znaczenie: „Każę oddać wszystkie obrazy mężczyźnie&quot; (obrazy są oddawane mężczyźnie)</li></ul>\n<p><strong>Różnica semantyczna:</strong></p>\n<ul><li>Zdanie A: <strong>mężczyzna</strong> jest tym, kto oddaje obrazy (komuś innemu)</li><li>Zdanie B: mężczyzna jest odbiorcą - obrazy mają być oddane <strong>jemu</strong></li></ul>\n<p>To zupełnie inne sensy! → <strong>Falsum</strong></p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE (zad. 6, max 3 pkt):</strong><br>- <strong>3 pkt</strong> - trzy poprawne: 1-Verum, 2-Verum, 3-Falsum<br>- <strong>2 pkt</strong> - dwie poprawne<br>- <strong>1 pkt</strong> - jedna poprawna<br>- <strong>0 pkt</strong> - zero poprawnych lub brak odpowiedzi</blockquote>\n<p>Co zapamiętać? Para 3 to klasyczna pułapka: <em>iubeo</em> z ACI aktywnym (<em>virum reddere</em>) daje wykonawcę czynności w acc.; <em>iubeo</em> z ACI pasywnym (<em>tabulas reddi</em>) daje przedmiot czynności w acc. i odbiorcę w dat. - odwrócenie ról wykonawcy i odbiorcy.</p>"}]}