{"id":"maturazai-lacinski-lac-pr-2018-05/zad/9","paper_id":"maturazai-lacinski-lac-pr-2018-05","number":"9","points":3,"ptype":"open","subject":"jezyk-lacinski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Nazwij typy zdania podrzednego w podanych przykladach.\n\n1. Imperator tam elegans studiorum admirator fuit, ut etiam inter arma artibus serviret.\n2. Mummius appellatus est Achaicus, cum Corinthum cepisset.\n3. Si statuam perdidero, nova mihi reddenda erit.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**1. okolicznikowe skutku\n2. okolicznikowe przyczyny (lub czasu)\n3. okolicznikowe warunku**\n\n## Sposób 1 - analiza każdego zdania\n\n### Zdanie 1\n> *Imperator tam elegans studiorum admirator fuit, ut etiam inter arma artibus serviret.*\n\n**Wskaźnik zdania podrzędnego:** *tam ut* (tak że)\n\n- *tam* w zdaniu głównym = wskaźnik stopnia/natężenia\n- *ut* + coniunctivus imperfecti (*serviret*) = **zdanie skutkowe** (consecutivum)\n- Tłumaczenie: „Wódz był tak wybornym wielbicielem nauk, że nawet wśród oręża służył sztukom.\"\n\n**Typ:** okolicznikowe skutku (*consecutivum*) - spójnik *ut* + coniunctivus przy *tam/ita/eo/adeo* w zdaniu głównym.\n\n### Zdanie 2\n> *Mummius appellatus est Achaicus, cum Corinthum cepisset.*\n\n**Wskaźnik zdania podrzędnego:** *cum* + coniunctivus plusquamperfecti (*cepisset*)\n\n- *cum historicum* (narracyjne) + coniunctivus = może wyrażać **czas** lub **przyczynę** (lub jednocześnie oba)\n- *cepisset* - coniunctivus plusquamperfecti (następstwo przed czasem głównym)\n- Tłumaczenie: „Mummiusz został nazwany Achajskim, gdy (bo) zdobył Korynt.\"\n\n**Typ:** okolicznikowe przyczyny **lub** okolicznikowe czasu (*cum historicum*).\n\n> Uwaga: *cum* + coniunctivus (tzw. *cum historicum*) wyraża w narracji najczęściej **przyczynę** (rzadziej sam czas). CKE akceptuje obie odpowiedzi.\n\n### Zdanie 3\n> *Si statuam perdidero, nova mihi reddenda erit.*\n\n**Wskaźnik zdania podrzędnego:** *si* (jeśli)\n\n- *si* + coniunctivus futuri exacti (*perdidero*) = **zdanie warunkowe** (conditionale)\n- Zdanie główne: *nova mihi reddenda erit* = gerundivum (*reddenda*) + *esse* → coniugatio periphrastica passiva = „będę musiała/musiał oddać nową\"\n- Tłumaczenie: „Jeżeli zgubię posąg, będę musiał oddać nowy.\"\n\n**Typ:** okolicznikowe warunku (*conditionale*) - spójnik *si* wprowadza warunek.\n\n## Sposób 2 - tabela zdań podrzędnych łacińskich\n\n| Typ zdania | Spójnik | Tryb orzeczenia |\n| **skutkowe** (*consecutivum*) | *ut* (po *tam, ita, eo*) | coniunctivus |\n| **celowe** (*finale*) | *ut, ne* | coniunctivus |\n| **przyczynowe** (*causale*) | *quia, quod, quoniam* (ind.) | indicativus / coniunctivus |\n| ***cum* historyczne** | *cum* | coniunctivus (zwl. imperf./plusqperf.) |\n| **warunkowe** (*conditionale*) | *si, nisi, sin* | indicativus lub coniunctivus |\n| **czasowe** (*temporale*) | *cum, ubi, ut, postquam* | indicativus (lub coniunctivus) |\n| **względne** (*relativum*) | *qui, quae, quod* | indicativus / coniunctivus |\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 9, max 3 pkt):**\n> - **3 pkt** - trzy poprawne: 1 = skutku, 2 = przyczyny lub czasu, 3 = warunku\n> - **2 pkt** - dwie poprawne\n> - **1 pkt** - jedna poprawna\n> - **0 pkt** - brak lub błędne odpowiedzi\n\nCo zapamiętać? Trzy kluczowe wskaźniki: *tam ut* + coniunctivus = SKUTEK; *cum* + coniunctivus (historyczne) = CZAS/PRZYCZYNA; *si* = WARUNEK. Różnica między skutkowym a celowym: w celowym nie ma *tam/ita* w zdaniu głównym - samo *ut* (żeby / aby).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk lacinski · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-lacinski","category_label":"Matura","text_html":"<p>Nazwij typy zdania podrzednego w podanych przykladach.</p>\n<ol><li>Imperator tam elegans studiorum admirator fuit, ut etiam inter arma artibus serviret.</li><li>Mummius appellatus est Achaicus, cum Corinthum cepisset.</li><li>Si statuam perdidero, nova mihi reddenda erit.</li></ol>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>**1. okolicznikowe skutku</p>\n<ol><li>okolicznikowe przyczyny (lub czasu)</li><li>okolicznikowe warunku**</li></ol>\n<h4>Sposób 1 - analiza każdego zdania</h4>\n<h5>Zdanie 1</h5>\n<blockquote><em>Imperator tam elegans studiorum admirator fuit, ut etiam inter arma artibus serviret.</em></blockquote>\n<p><strong>Wskaźnik zdania podrzędnego:</strong> <em>tam ut</em> (tak że)</p>\n<ul><li><em>tam</em> w zdaniu głównym = wskaźnik stopnia/natężenia</li><li><em>ut</em> + coniunctivus imperfecti (<em>serviret</em>) = <strong>zdanie skutkowe</strong> (consecutivum)</li><li>Tłumaczenie: „Wódz był tak wybornym wielbicielem nauk, że nawet wśród oręża służył sztukom.&quot;</li></ul>\n<p><strong>Typ:</strong> okolicznikowe skutku (<em>consecutivum</em>) - spójnik <em>ut</em> + coniunctivus przy <em>tam/ita/eo/adeo</em> w zdaniu głównym.</p>\n<h5>Zdanie 2</h5>\n<blockquote><em>Mummius appellatus est Achaicus, cum Corinthum cepisset.</em></blockquote>\n<p><strong>Wskaźnik zdania podrzędnego:</strong> <em>cum</em> + coniunctivus plusquamperfecti (<em>cepisset</em>)</p>\n<ul><li><em>cum historicum</em> (narracyjne) + coniunctivus = może wyrażać <strong>czas</strong> lub <strong>przyczynę</strong> (lub jednocześnie oba)</li><li><em>cepisset</em> - coniunctivus plusquamperfecti (następstwo przed czasem głównym)</li><li>Tłumaczenie: „Mummiusz został nazwany Achajskim, gdy (bo) zdobył Korynt.&quot;</li></ul>\n<p><strong>Typ:</strong> okolicznikowe przyczyny <strong>lub</strong> okolicznikowe czasu (<em>cum historicum</em>).</p>\n<blockquote>Uwaga: <em>cum</em> + coniunctivus (tzw. <em>cum historicum</em>) wyraża w narracji najczęściej <strong>przyczynę</strong> (rzadziej sam czas). CKE akceptuje obie odpowiedzi.</blockquote>\n<h5>Zdanie 3</h5>\n<blockquote><em>Si statuam perdidero, nova mihi reddenda erit.</em></blockquote>\n<p><strong>Wskaźnik zdania podrzędnego:</strong> <em>si</em> (jeśli)</p>\n<ul><li><em>si</em> + coniunctivus futuri exacti (<em>perdidero</em>) = <strong>zdanie warunkowe</strong> (conditionale)</li><li>Zdanie główne: <em>nova mihi reddenda erit</em> = gerundivum (<em>reddenda</em>) + <em>esse</em> → coniugatio periphrastica passiva = „będę musiała/musiał oddać nową&quot;</li><li>Tłumaczenie: „Jeżeli zgubię posąg, będę musiał oddać nowy.&quot;</li></ul>\n<p><strong>Typ:</strong> okolicznikowe warunku (<em>conditionale</em>) - spójnik <em>si</em> wprowadza warunek.</p>\n<h4>Sposób 2 - tabela zdań podrzędnych łacińskich</h4>\n<p>| Typ zdania | Spójnik | Tryb orzeczenia |<br>| <strong>skutkowe</strong> (<em>consecutivum</em>) | <em>ut</em> (po <em>tam, ita, eo</em>) | coniunctivus |<br>| <strong>celowe</strong> (<em>finale</em>) | <em>ut, ne</em> | coniunctivus |<br>| <strong>przyczynowe</strong> (<em>causale</em>) | <em>quia, quod, quoniam</em> (ind.) | indicativus / coniunctivus |<br>| <strong><em>cum</em> historyczne</strong> | <em>cum</em> | coniunctivus (zwl. imperf./plusqperf.) |<br>| <strong>warunkowe</strong> (<em>conditionale</em>) | <em>si, nisi, sin</em> | indicativus lub coniunctivus |<br>| <strong>czasowe</strong> (<em>temporale</em>) | <em>cum, ubi, ut, postquam</em> | indicativus (lub coniunctivus) |<br>| <strong>względne</strong> (<em>relativum</em>) | <em>qui, quae, quod</em> | indicativus / coniunctivus |</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE (zad. 9, max 3 pkt):</strong><br>- <strong>3 pkt</strong> - trzy poprawne: 1 = skutku, 2 = przyczyny lub czasu, 3 = warunku<br>- <strong>2 pkt</strong> - dwie poprawne<br>- <strong>1 pkt</strong> - jedna poprawna<br>- <strong>0 pkt</strong> - brak lub błędne odpowiedzi</blockquote>\n<p>Co zapamiętać? Trzy kluczowe wskaźniki: <em>tam ut</em> + coniunctivus = SKUTEK; <em>cum</em> + coniunctivus (historyczne) = CZAS/PRZYCZYNA; <em>si</em> = WARUNEK. Różnica między skutkowym a celowym: w celowym nie ma <em>tam/ita</em> w zdaniu głównym - samo <em>ut</em> (żeby / aby).</p>"}]}