{"id":"maturazai-lacinski-lac-pr-2019-05/zad/1","paper_id":"maturazai-lacinski-lac-pr-2019-05","number":"1","points":30,"ptype":"open","subject":"jezyk-lacinski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"**Hyginus, Polynices**\n\n**Objasnienia:**\n- Polynices, Polynicis - Polinik (Polynejkes)\n- Oedipus, Oedipodis - Edyp\n- Eteocles, Eteoclis - Eteokles\n- Adrastus, Adrasti - Adrastos\n- Thebae, Thebarum - Teby\n- oppugnatum - supinum w znaczeniu celowym\n- Capaneus, Capanei - Kapaneus\n- capturum = capturum esse\n- Iuppiter, Iovis - Jowisz\n- Amphiaraus, Amphiarai - Amfiaraus\n- his polacz z parentaretur (parentare z dat. - skladac ofiare za zmarlych)\n- alius alio seducitur - tu: dym rozdzielal sie na dwie czesci\n- Tiresias, Tiresiae - Tejrezjasz\n- dracontea progenies - smocze potomstwo, czyli potomkowie pierwszych mieszkancow Teb\n- Menoeceus, Menoecei - Menojkeus\n- Thebanus, Thebani - Tebanczyk\n\nPolynices, Oedipodis filius, anno peracto regnum ab Eteocle fratre repetit; ille cedere noluit. Itaque Polynices Adrasto rege adiuvante cum septem ductoribus Thebas oppugnatum venit. Ibi Capaneus, quod contra Iovis voluntatem Thebas se capturum diceret, cum murum ascenderet, fulmine est percussus. Amphiaraus terra est devoratus. Eteocles et Polynices inter se pugnantes alius alium interfecerunt. His cum Thebis parentaretur, etsi ventus vehemens esset, tamen fumus se numquam in unam partem convertit, sed alius alio seducitur. Ceteri cum Thebas oppugnarent et Thebani rebus suis diffiderent, Tiresias [ ] augur praemonuit, si ex dracontea progenie aliquis interiisset, oppidum ea clade liberari. Menoeceus cum vidit se unum civium salutem posse redimere, muro se praecipitavit. Thebani victoria sunt potiti.\n\nPrzetlumacz tekst na jezyk polski.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nPełne tłumaczenie tekstu Hyginus, *Fabulae 68* (Polynices) z łaciny na język polski - patrz Sposób 1.\n\n## Sposób 1 - tłumaczenie zdanie po zdaniu z analizą składniową\n\n### Zdanie 1 (max 3 pkt)\n> *Polynices, Oedipodis filius, anno peracto regnum ab Eteocle fratre repetit; ille cedere noluit.*\n\n**Analiza:**\n- `Polynices, Oedipodis filius` - mianownik (podmiot) + dopełniacz w związku przynależności\n- `anno peracto` - **ablativus absolutus** (czas przeszły: „gdy rok minął / po upływie roku\")\n- `regnum ab Eteocle fratre repetit` - `repetere ab + Abl.` = żądać z powrotem od; `fratre` - apozycja do `Eteocle`\n- `ille cedere noluit` - `nolo, nolle, nolui` + bezokolicznik = „nie chciał ustąpić\"\n\n**Tłumaczenie:** Polinik, syn Edypa, gdy minął rok, zażądał od brata Eteoklesa [zwrotu] władzy; tamten nie chciał ustąpić.\n\n### Zdanie 2 (max 4 pkt)\n> *Itaque Polynices Adrasto rege adiuvante cum septem ductoribus Thebas oppugnatum venit.*\n\n**Analiza:**\n- `Adrasto rege adiuvante` - **ablativus absolutus** (participium praesentis activi): „przy wspierającym królu Adrastosie / przy pomocy króla Adrastosa\"\n- `Thebas` - biernik kierunku przy nazwie miasta (bez przyimka!), `oppugnatum` - **supinum I** (cel ruchu): „by je oblegać\"\n- `cum septem ductoribus` - towarzyszenie\n\n**Tłumaczenie:** Dlatego Polinik, wspomagany przez króla Adrastosa, z siedmioma wodzami przybył do Teb, by je oblegać.\n\n### Zdanie 3 (max 6 pkt)\n> *Ibi Capaneus, quod contra Iovis voluntatem Thebas se capturum diceret, cum murum ascenderet, fulmine est percussus. Amphiaraus terra est devoratus.*\n\n**Analiza:**\n- `quod diceret` - **zdanie przyczynowe z coniunctivem** (przyczyna subiektywna); `se capturum [esse]` - **ACI** w zdaniu podrzędnym; `capturum = capturum esse` - zgodnie z objaśnieniem arkusza; `contra Iovis voluntatem` - acc. w wyrażeniu przyimkowym\n- `cum murum ascenderet` - **zdanie czasowe z coniunctivem** (iteratywne / narracyjne, cum historicum)\n- `fulmine est percussus` - **strona bierna** perfectum (passivum perfecti); `fulmine` - narzędzie (ablativus instrumenti)\n- `terra est devoratus` - j.w., `terra` - ablativus instrumenti\n\n**Tłumaczenie:** Tam Kapaneus, ponieważ mówił, że zajmie Teby wbrew woli Jowisza, gdy wspinał się na mur, został rażony piorunem. Amfiaraos został pochłonięty przez ziemię.\n\n### Zdanie 4 (max 2 pkt)\n> *Eteocles et Polynices inter se pugnantes alius alium interfecerunt.*\n\n**Analiza:**\n- `pugnantes` - **participium praesentis activi**, acc./nom. pl. m., określa oba podmioty\n- `alius alium` - wyrażenie wzajemności: „jeden drugiego\"\n- `interfecerunt` - perfectum activi (zabili)\n\n**Tłumaczenie:** Eteokles i Polinik, walcząc ze sobą, zabili jeden drugiego.\n\n### Zdanie 5 (max 4 pkt)\n> *His cum Thebis parentaretur, etsi ventus vehemens esset, tamen fumus se numquam in unam partem convertit, sed alius alio seducitur.*\n\n**Analiza:**\n- `His cum Thebis parentaretur` - `his` łączy się z `parentaretur`; `parentare + dat.` = składać ofiarę za zmarłych; `Thebis` - ablativus loci (nazwa miasta w Abl. bez przyimka); zdanie podrzędne `cum + coniunctivus` (cum historicum)\n- `etsi esset` - **zdanie przyzwalające** z coniunctivem (mimo że wiatr był silny)\n- `fumus se convertit` - wyrażenie `se convertere` = kierować się, zwracać się; `in unam partem` = w jedną stronę\n- `alius alio seducitur` - wg objaśnienia: „dym rozdzielał się na dwie części\"; `seducitur` = present (historyczny)\n\n**Tłumaczenie:** Gdy składano im w Tebach ofiarę (za zmarłych), chociaż wiatr był silny, to jednak dym nigdy nie kierował się w jedną stronę, lecz rozdzielał się (jeden od drugiego).\n\n### Zdanie 6 (max 5 pkt)\n> *Ceteri cum Thebas oppugnarent et Thebani rebus suis diffiderent, Tiresias [ ] augur praemonuit, si ex dracontea progenie aliquis interiisset, oppidum ea clade liberari.*\n\n**Analiza:**\n- `cum oppugnarent et diffiderent` - **zdanie czasowe z coniunctivem** (cum historicum, oba czasowniki w czas. niedokonanym)\n- `rebus suis diffiderent` - `diffidere + dat.` = wątpić w, brak wiary w swoje sprawy\n- `Tiresias augur praemonuit` - zdanie główne, perfectum\n- `si interiisset` - **zdanie warunkowe** z `plusquamperfectum coniunctivi` (warunek przeszły w mowie zależnej)\n- `oppidum ea clade liberari` - **ACI** (zdanie dopełnieniowe po verbum dicendi): podmiot `oppidum`, orzeczenie `liberari` (inf. praesentis passivi), `ea clade` = Abl. separationis lub medio\n- `dracontea progenies` - „smocze potomstwo\" = potomkowie pierwszych mieszkańców Teb (ze smokiem Aresa)\n\n**Tłumaczenie:** Gdy pozostali oblegali Teby, a Tebańczycy zwątpili w swoje położenie, Tejrezjasz, wróżbita, przepowiedział, że jeśli ze smoczego rodu ktoś zginie, miasto zostanie uwolnione od tej klęski.\n\n### Zdanie 7 (max 4 pkt)\n> *Menoeceus cum vidit se unum civium salutem posse redimere, muro se praecipitavit.*\n\n**Analiza:**\n- `cum vidit` - **zdanie czasowe z indicativem** (cum + ind. = konkretny moment w przeszłości, nie cum historicum)\n- `se unum civium salutem posse redimere` - **ACI**: podmiot `se` (= Menoeceus), orzeczenie `posse`, bezokolicznik `redimere`; `unum` - „jako jedyny\"; `civium salutem` = dobro/ocalenie obywateli (gen. partitivus)\n- `muro se praecipitavit` - `praecipitare se + Abl.` = rzucić się z (muru); `muro` - ablativus separationis\n\n**Tłumaczenie:** Gdy Menojkeus zobaczył, że on jeden może zapewnić ocalenie obywateli, rzucił się z muru.\n\n### Zdanie 8 (max 1 pkt)\n> *Thebani victoria sunt potiti.*\n\n**Analiza:**\n- `potiri + Abl.` - „osiągnąć, posiąść, zawładnąć\"; `victoria` - Abl.; `sunt potiti` - perfectum od potior (czasownik deponentny)\n\n**Tłumaczenie:** Tebańczycy odnieśli zwycięstwo.\n\n## Pełne tłumaczenie wzorcowe\n\nPolinik, syn Edypa, gdy minął rok, zażądał od brata Eteoklesa [zwrotu] władzy; tamten nie chciał ustąpić. Dlatego Polinik, wspomagany przez króla Adrastosa, z siedmioma wodzami przybył do Teb, by je oblegać. Tam Kapaneus, ponieważ mówił, że zajmie Teby wbrew woli Jowisza, gdy wspinał się na mur, został rażony piorunem. Amfiaraos został pochłonięty przez ziemię. Eteokles i Polinik, walcząc ze sobą, zabili jeden drugiego. Gdy składano im w Tebach ofiarę, chociaż wiatr był silny, to jednak dym nigdy nie kierował się w jedną stronę, lecz rozdzielał się na dwie części. Gdy pozostali oblegali Teby, a Tebańczycy zwątpili w swoje położenie, Tejrezjasz, wróżbita, przepowiedział, że jeśli ze smoczego rodu ktoś zginie, miasto zostanie uwolnione od tej klęski. Gdy Menojkeus zobaczył, że on jeden może zapewnić ocalenie obywateli, rzucił się z muru. Tebańczycy odnieśli zwycięstwo.\n\n## Sposób 2 - analiza gramatyczna kluczowych konstrukcji\n\n**Ablativus absolutus (zad. oceniane 1+2):**\n- `anno peracto` = rok + perf. part. pass. od `perago` → „gdy rok minął\"\n- `Adrasto rege adiuvante` = Adrastos + pres. part. act. od `adiuvo` → „gdy/przy wspomagającym królu A.\"\n- Reguła: Abl. abs. = podmiot w Ablativie + participium w Ablativie, oba w zgodzie; NIE może być podmiotem zdania głównego\n\n**ACI (zad. oceniane 3+6+7):**\n- `se capturum diceret` - podmiot ACI `se` = Capaneus, orzeczenie `capturum [esse]` (fut. inf. act.)\n- `oppidum ea clade liberari` - podmiot ACI `oppidum`, inf. praesentis passivi\n- `se unum posse redimere` - podmiot ACI `se`, inf. `posse` + bezokolicznik\n- Reguła: po verbum dicendi/sentiendi/declarandi; podmiot ACI w bierniku, czasownik jako bezokolicznik\n\n**Supinum I:**\n- `oppugnatum venit` = „przyszedł, żeby oblegać\" - supin I (Acc. supini na -um) wyrażający cel ruchu\n\n**Strona bierna (passivum perfecti):**\n- `fulmine est percussus` = „został rażony piorunem\"\n- `terra est devoratus` = „został pochłonięty przez ziemię\"\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1, max 30 pkt):**\n> - **Zdanie 1** (0-3 pkt): abl. absolutus `anno peracto` (1), składnia `repetere ab` + dat. (1), `ille cedere noluit` / `nolo` (1)\n> - **Zdanie 2** (0-4 pkt): abl. absolutus `Adrasto rege adiuvante` (1), wyrażenie przyimkowe (1), składnia nazw miast - Thebas bez przyimka (1), supinum `oppugnatum` cel ruchu (1)\n> - **Zdanie 3** (0-6 pkt): strona bierna `fulmine est percussus` (1), ACI `se capturum diceret` (2), zdanie przyczynowe z con. (1), zdanie czasowe `cum ascenderet` (1), strona bierna `terra est devoratus` (1)\n> - **Zdanie 4** (0-2 pkt): participium praesentis activi `pugnantes` (1), perfectum + `alius alium` (1)\n> - **Zdanie 5** (0-4 pkt): zdanie czasowe + składnia nazw miast `Thebis` (2), zdanie przyzwalające `etsi esset` (1), wyrażenie `se convertere` (1)\n> - **Zdanie 6** (0-5 pkt): zdanie czasowe z con. (1), zdanie główne `praemonuit` (1), zdanie warunkowe `si interiisset` (1), ACI `oppidum liberari` (2)\n> - **Zdanie 7** (0-4 pkt): zdanie czasowe z ind. `cum vidit` (1), ACI `se posse redimere` (2), zdanie główne + składnia `muro se praecipitavit` (1)\n> - **Zdanie 8** (0-1 pkt): `victoria sunt potiti` (1)\n> - **Poprawność językowa i stylistyczna** (0-1 pkt)\n> - **Akceptowane warianty:** klucz dopuszcza różne szyki wyrazów i różne formy dopasowania participium, o ile sens jest zachowany\n> - **Wykluczone:** tłumaczenia dosłownie słowo-po-słowie bez sensu polskiego; mylenie activum i passivum; błędne tłumaczenie abl. absolutus jako podmiotowego\n\n## Reference gramatyczny\n\n> **Reference - Ablativus absolutus:**\n> Forma: rzeczownik/zaimek w Abl. + participium w Abl. (oba w zgodzie rodzajowo-liczebno-przypadkowej)\n> Znaczenie czasowe: participium praesentis = równoczesność; participium perfecti = uprzedniość\n> `anno peracto` = uprzedniość → „gdy rok minął / po upływiu roku\"\n> `Adrasto rege adiuvante` = równoczesność → „gdy/przy wspomagającym A.\"\n> Pułapka: podmiot abl. abs. NIE może być podmiotem zdania głównego!\n\n> **Reference - Supinum I (cel ruchu):**\n> Forma: Acc. supini na -um od tematu IV deklinacji\n> `oppugnatum venit` = przyszedł, żeby oblegać (cel ruchu po verbum motus)\n> Vs supin II (Abl. supini na -u): `mirabile dictu` = dziwne do powiedzenia\n\n> **Reference - ACI (Accusativus cum Infinitivo):**\n> Po: verbum dicendi (dico, scribo), sentiendi (puto, credo, video), declarandi (declaro, nego)\n> Podmiot ACI → Accusativus; orzeczenie ACI → Infinitivus\n> Czasy inf.: praesentis (równoczesność), perfecti (uprzedniość), futuri (następczość)\n> `se capturum esse` = fut. inf. act. od capio (że on zajmie - w przyszłości)\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> **Uwaga:** Ablativus absolutus NIE może mieć podmiotu tożsamego z podmiotem zdania głównego - to najczęstszy błąd. Np. gdyby Polynices był podmiotem `adiuvante`, byłoby błędem - tu podmiotem jest Adrastus.\n\n> **Uwaga:** `nolo, nolle` to forma ściągnięta od `non volo` - w koniugacji nieregularna. `noluit` = 3. os. sg. perf. ind. Mylenie z `nolebat` (impf.) traci 1 pkt w kluczu CKE.\n\n> **Uwaga:** Nazwy miast - `Thebas` (cel ruchu, Acc. bez przyimka), `Thebis` (miejsce, Abl. bez przyimka). Dodanie przyimka `ad` lub `in` = błąd składniowy.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk lacinski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-lacinski","category_label":"Matura","text_html":"<p><strong>Hyginus, Polynices</strong></p>\n<p><strong>Objasnienia:</strong></p>\n<ul><li>Polynices, Polynicis - Polinik (Polynejkes)</li><li>Oedipus, Oedipodis - Edyp</li><li>Eteocles, Eteoclis - Eteokles</li><li>Adrastus, Adrasti - Adrastos</li><li>Thebae, Thebarum - Teby</li><li>oppugnatum - supinum w znaczeniu celowym</li><li>Capaneus, Capanei - Kapaneus</li><li>capturum = capturum esse</li><li>Iuppiter, Iovis - Jowisz</li><li>Amphiaraus, Amphiarai - Amfiaraus</li><li>his polacz z parentaretur (parentare z dat. - skladac ofiare za zmarlych)</li><li>alius alio seducitur - tu: dym rozdzielal sie na dwie czesci</li><li>Tiresias, Tiresiae - Tejrezjasz</li><li>dracontea progenies - smocze potomstwo, czyli potomkowie pierwszych mieszkancow Teb</li><li>Menoeceus, Menoecei - Menojkeus</li><li>Thebanus, Thebani - Tebanczyk</li></ul>\n<p>Polynices, Oedipodis filius, anno peracto regnum ab Eteocle fratre repetit; ille cedere noluit. Itaque Polynices Adrasto rege adiuvante cum septem ductoribus Thebas oppugnatum venit. Ibi Capaneus, quod contra Iovis voluntatem Thebas se capturum diceret, cum murum ascenderet, fulmine est percussus. Amphiaraus terra est devoratus. Eteocles et Polynices inter se pugnantes alius alium interfecerunt. His cum Thebis parentaretur, etsi ventus vehemens esset, tamen fumus se numquam in unam partem convertit, sed alius alio seducitur. Ceteri cum Thebas oppugnarent et Thebani rebus suis diffiderent, Tiresias [ ] augur praemonuit, si ex dracontea progenie aliquis interiisset, oppidum ea clade liberari. Menoeceus cum vidit se unum civium salutem posse redimere, muro se praecipitavit. Thebani victoria sunt potiti.</p>\n<p>Przetlumacz tekst na jezyk polski.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Pełne tłumaczenie tekstu Hyginus, <em>Fabulae 68</em> (Polynices) z łaciny na język polski - patrz Sposób 1.</p>\n<h4>Sposób 1 - tłumaczenie zdanie po zdaniu z analizą składniową</h4>\n<h5>Zdanie 1 (max 3 pkt)</h5>\n<blockquote><em>Polynices, Oedipodis filius, anno peracto regnum ab Eteocle fratre repetit; ille cedere noluit.</em></blockquote>\n<p><strong>Analiza:</strong></p>\n<ul><li><code>Polynices, Oedipodis filius</code> - mianownik (podmiot) + dopełniacz w związku przynależności</li><li><code>anno peracto</code> - <strong>ablativus absolutus</strong> (czas przeszły: „gdy rok minął / po upływie roku&quot;)</li><li><code>regnum ab Eteocle fratre repetit</code> - <code>repetere ab + Abl.</code> = żądać z powrotem od; <code>fratre</code> - apozycja do <code>Eteocle</code></li><li><code>ille cedere noluit</code> - <code>nolo, nolle, nolui</code> + bezokolicznik = „nie chciał ustąpić&quot;</li></ul>\n<p><strong>Tłumaczenie:</strong> Polinik, syn Edypa, gdy minął rok, zażądał od brata Eteoklesa [zwrotu] władzy; tamten nie chciał ustąpić.</p>\n<h5>Zdanie 2 (max 4 pkt)</h5>\n<blockquote><em>Itaque Polynices Adrasto rege adiuvante cum septem ductoribus Thebas oppugnatum venit.</em></blockquote>\n<p><strong>Analiza:</strong></p>\n<ul><li><code>Adrasto rege adiuvante</code> - <strong>ablativus absolutus</strong> (participium praesentis activi): „przy wspierającym królu Adrastosie / przy pomocy króla Adrastosa&quot;</li><li><code>Thebas</code> - biernik kierunku przy nazwie miasta (bez przyimka!), <code>oppugnatum</code> - <strong>supinum I</strong> (cel ruchu): „by je oblegać&quot;</li><li><code>cum septem ductoribus</code> - towarzyszenie</li></ul>\n<p><strong>Tłumaczenie:</strong> Dlatego Polinik, wspomagany przez króla Adrastosa, z siedmioma wodzami przybył do Teb, by je oblegać.</p>\n<h5>Zdanie 3 (max 6 pkt)</h5>\n<blockquote><em>Ibi Capaneus, quod contra Iovis voluntatem Thebas se capturum diceret, cum murum ascenderet, fulmine est percussus. Amphiaraus terra est devoratus.</em></blockquote>\n<p><strong>Analiza:</strong></p>\n<ul><li><code>quod diceret</code> - <strong>zdanie przyczynowe z coniunctivem</strong> (przyczyna subiektywna); <code>se capturum [esse]</code> - <strong>ACI</strong> w zdaniu podrzędnym; <code>capturum = capturum esse</code> - zgodnie z objaśnieniem arkusza; <code>contra Iovis voluntatem</code> - acc. w wyrażeniu przyimkowym</li><li><code>cum murum ascenderet</code> - <strong>zdanie czasowe z coniunctivem</strong> (iteratywne / narracyjne, cum historicum)</li><li><code>fulmine est percussus</code> - <strong>strona bierna</strong> perfectum (passivum perfecti); <code>fulmine</code> - narzędzie (ablativus instrumenti)</li><li><code>terra est devoratus</code> - j.w., <code>terra</code> - ablativus instrumenti</li></ul>\n<p><strong>Tłumaczenie:</strong> Tam Kapaneus, ponieważ mówił, że zajmie Teby wbrew woli Jowisza, gdy wspinał się na mur, został rażony piorunem. Amfiaraos został pochłonięty przez ziemię.</p>\n<h5>Zdanie 4 (max 2 pkt)</h5>\n<blockquote><em>Eteocles et Polynices inter se pugnantes alius alium interfecerunt.</em></blockquote>\n<p><strong>Analiza:</strong></p>\n<ul><li><code>pugnantes</code> - <strong>participium praesentis activi</strong>, acc./nom. pl. m., określa oba podmioty</li><li><code>alius alium</code> - wyrażenie wzajemności: „jeden drugiego&quot;</li><li><code>interfecerunt</code> - perfectum activi (zabili)</li></ul>\n<p><strong>Tłumaczenie:</strong> Eteokles i Polinik, walcząc ze sobą, zabili jeden drugiego.</p>\n<h5>Zdanie 5 (max 4 pkt)</h5>\n<blockquote><em>His cum Thebis parentaretur, etsi ventus vehemens esset, tamen fumus se numquam in unam partem convertit, sed alius alio seducitur.</em></blockquote>\n<p><strong>Analiza:</strong></p>\n<ul><li><code>His cum Thebis parentaretur</code> - <code>his</code> łączy się z <code>parentaretur</code>; <code>parentare + dat.</code> = składać ofiarę za zmarłych; <code>Thebis</code> - ablativus loci (nazwa miasta w Abl. bez przyimka); zdanie podrzędne <code>cum + coniunctivus</code> (cum historicum)</li><li><code>etsi esset</code> - <strong>zdanie przyzwalające</strong> z coniunctivem (mimo że wiatr był silny)</li><li><code>fumus se convertit</code> - wyrażenie <code>se convertere</code> = kierować się, zwracać się; <code>in unam partem</code> = w jedną stronę</li><li><code>alius alio seducitur</code> - wg objaśnienia: „dym rozdzielał się na dwie części&quot;; <code>seducitur</code> = present (historyczny)</li></ul>\n<p><strong>Tłumaczenie:</strong> Gdy składano im w Tebach ofiarę (za zmarłych), chociaż wiatr był silny, to jednak dym nigdy nie kierował się w jedną stronę, lecz rozdzielał się (jeden od drugiego).</p>\n<h5>Zdanie 6 (max 5 pkt)</h5>\n<blockquote><em>Ceteri cum Thebas oppugnarent et Thebani rebus suis diffiderent, Tiresias [ ] augur praemonuit, si ex dracontea progenie aliquis interiisset, oppidum ea clade liberari.</em></blockquote>\n<p><strong>Analiza:</strong></p>\n<ul><li><code>cum oppugnarent et diffiderent</code> - <strong>zdanie czasowe z coniunctivem</strong> (cum historicum, oba czasowniki w czas. niedokonanym)</li><li><code>rebus suis diffiderent</code> - <code>diffidere + dat.</code> = wątpić w, brak wiary w swoje sprawy</li><li><code>Tiresias augur praemonuit</code> - zdanie główne, perfectum</li><li><code>si interiisset</code> - <strong>zdanie warunkowe</strong> z <code>plusquamperfectum coniunctivi</code> (warunek przeszły w mowie zależnej)</li><li><code>oppidum ea clade liberari</code> - <strong>ACI</strong> (zdanie dopełnieniowe po verbum dicendi): podmiot <code>oppidum</code>, orzeczenie <code>liberari</code> (inf. praesentis passivi), <code>ea clade</code> = Abl. separationis lub medio</li><li><code>dracontea progenies</code> - „smocze potomstwo&quot; = potomkowie pierwszych mieszkańców Teb (ze smokiem Aresa)</li></ul>\n<p><strong>Tłumaczenie:</strong> Gdy pozostali oblegali Teby, a Tebańczycy zwątpili w swoje położenie, Tejrezjasz, wróżbita, przepowiedział, że jeśli ze smoczego rodu ktoś zginie, miasto zostanie uwolnione od tej klęski.</p>\n<h5>Zdanie 7 (max 4 pkt)</h5>\n<blockquote><em>Menoeceus cum vidit se unum civium salutem posse redimere, muro se praecipitavit.</em></blockquote>\n<p><strong>Analiza:</strong></p>\n<ul><li><code>cum vidit</code> - <strong>zdanie czasowe z indicativem</strong> (cum + ind. = konkretny moment w przeszłości, nie cum historicum)</li><li><code>se unum civium salutem posse redimere</code> - <strong>ACI</strong>: podmiot <code>se</code> (= Menoeceus), orzeczenie <code>posse</code>, bezokolicznik <code>redimere</code>; <code>unum</code> - „jako jedyny&quot;; <code>civium salutem</code> = dobro/ocalenie obywateli (gen. partitivus)</li><li><code>muro se praecipitavit</code> - <code>praecipitare se + Abl.</code> = rzucić się z (muru); <code>muro</code> - ablativus separationis</li></ul>\n<p><strong>Tłumaczenie:</strong> Gdy Menojkeus zobaczył, że on jeden może zapewnić ocalenie obywateli, rzucił się z muru.</p>\n<h5>Zdanie 8 (max 1 pkt)</h5>\n<blockquote><em>Thebani victoria sunt potiti.</em></blockquote>\n<p><strong>Analiza:</strong></p>\n<ul><li><code>potiri + Abl.</code> - „osiągnąć, posiąść, zawładnąć&quot;; <code>victoria</code> - Abl.; <code>sunt potiti</code> - perfectum od potior (czasownik deponentny)</li></ul>\n<p><strong>Tłumaczenie:</strong> Tebańczycy odnieśli zwycięstwo.</p>\n<h4>Pełne tłumaczenie wzorcowe</h4>\n<p>Polinik, syn Edypa, gdy minął rok, zażądał od brata Eteoklesa [zwrotu] władzy; tamten nie chciał ustąpić. Dlatego Polinik, wspomagany przez króla Adrastosa, z siedmioma wodzami przybył do Teb, by je oblegać. Tam Kapaneus, ponieważ mówił, że zajmie Teby wbrew woli Jowisza, gdy wspinał się na mur, został rażony piorunem. Amfiaraos został pochłonięty przez ziemię. Eteokles i Polinik, walcząc ze sobą, zabili jeden drugiego. Gdy składano im w Tebach ofiarę, chociaż wiatr był silny, to jednak dym nigdy nie kierował się w jedną stronę, lecz rozdzielał się na dwie części. Gdy pozostali oblegali Teby, a Tebańczycy zwątpili w swoje położenie, Tejrezjasz, wróżbita, przepowiedział, że jeśli ze smoczego rodu ktoś zginie, miasto zostanie uwolnione od tej klęski. Gdy Menojkeus zobaczył, że on jeden może zapewnić ocalenie obywateli, rzucił się z muru. Tebańczycy odnieśli zwycięstwo.</p>\n<h4>Sposób 2 - analiza gramatyczna kluczowych konstrukcji</h4>\n<p><strong>Ablativus absolutus (zad. oceniane 1+2):</strong></p>\n<ul><li><code>anno peracto</code> = rok + perf. part. pass. od <code>perago</code> → „gdy rok minął&quot;</li><li><code>Adrasto rege adiuvante</code> = Adrastos + pres. part. act. od <code>adiuvo</code> → „gdy/przy wspomagającym królu A.&quot;</li><li>Reguła: Abl. abs. = podmiot w Ablativie + participium w Ablativie, oba w zgodzie; NIE może być podmiotem zdania głównego</li></ul>\n<p><strong>ACI (zad. oceniane 3+6+7):</strong></p>\n<ul><li><code>se capturum diceret</code> - podmiot ACI <code>se</code> = Capaneus, orzeczenie <code>capturum [esse]</code> (fut. inf. act.)</li><li><code>oppidum ea clade liberari</code> - podmiot ACI <code>oppidum</code>, inf. praesentis passivi</li><li><code>se unum posse redimere</code> - podmiot ACI <code>se</code>, inf. <code>posse</code> + bezokolicznik</li><li>Reguła: po verbum dicendi/sentiendi/declarandi; podmiot ACI w bierniku, czasownik jako bezokolicznik</li></ul>\n<p><strong>Supinum I:</strong></p>\n<ul><li><code>oppugnatum venit</code> = „przyszedł, żeby oblegać&quot; - supin I (Acc. supini na -um) wyrażający cel ruchu</li></ul>\n<p><strong>Strona bierna (passivum perfecti):</strong></p>\n<ul><li><code>fulmine est percussus</code> = „został rażony piorunem&quot;</li><li><code>terra est devoratus</code> = „został pochłonięty przez ziemię&quot;</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1, max 30 pkt):</strong><br>- <strong>Zdanie 1</strong> (0-3 pkt): abl. absolutus <code>anno peracto</code> (1), składnia <code>repetere ab</code> + dat. (1), <code>ille cedere noluit</code> / <code>nolo</code> (1)<br>- <strong>Zdanie 2</strong> (0-4 pkt): abl. absolutus <code>Adrasto rege adiuvante</code> (1), wyrażenie przyimkowe (1), składnia nazw miast - Thebas bez przyimka (1), supinum <code>oppugnatum</code> cel ruchu (1)<br>- <strong>Zdanie 3</strong> (0-6 pkt): strona bierna <code>fulmine est percussus</code> (1), ACI <code>se capturum diceret</code> (2), zdanie przyczynowe z con. (1), zdanie czasowe <code>cum ascenderet</code> (1), strona bierna <code>terra est devoratus</code> (1)<br>- <strong>Zdanie 4</strong> (0-2 pkt): participium praesentis activi <code>pugnantes</code> (1), perfectum + <code>alius alium</code> (1)<br>- <strong>Zdanie 5</strong> (0-4 pkt): zdanie czasowe + składnia nazw miast <code>Thebis</code> (2), zdanie przyzwalające <code>etsi esset</code> (1), wyrażenie <code>se convertere</code> (1)<br>- <strong>Zdanie 6</strong> (0-5 pkt): zdanie czasowe z con. (1), zdanie główne <code>praemonuit</code> (1), zdanie warunkowe <code>si interiisset</code> (1), ACI <code>oppidum liberari</code> (2)<br>- <strong>Zdanie 7</strong> (0-4 pkt): zdanie czasowe z ind. <code>cum vidit</code> (1), ACI <code>se posse redimere</code> (2), zdanie główne + składnia <code>muro se praecipitavit</code> (1)<br>- <strong>Zdanie 8</strong> (0-1 pkt): <code>victoria sunt potiti</code> (1)<br>- <strong>Poprawność językowa i stylistyczna</strong> (0-1 pkt)<br>- <strong>Akceptowane warianty:</strong> klucz dopuszcza różne szyki wyrazów i różne formy dopasowania participium, o ile sens jest zachowany<br>- <strong>Wykluczone:</strong> tłumaczenia dosłownie słowo-po-słowie bez sensu polskiego; mylenie activum i passivum; błędne tłumaczenie abl. absolutus jako podmiotowego</blockquote>\n<h4>Reference gramatyczny</h4>\n<blockquote><strong>Reference - Ablativus absolutus:</strong><br>Forma: rzeczownik/zaimek w Abl. + participium w Abl. (oba w zgodzie rodzajowo-liczebno-przypadkowej)<br>Znaczenie czasowe: participium praesentis = równoczesność; participium perfecti = uprzedniość<br><code>anno peracto</code> = uprzedniość → „gdy rok minął / po upływiu roku&quot;<br><code>Adrasto rege adiuvante</code> = równoczesność → „gdy/przy wspomagającym A.&quot;<br>Pułapka: podmiot abl. abs. NIE może być podmiotem zdania głównego!</blockquote>\n<blockquote><strong>Reference - Supinum I (cel ruchu):</strong><br>Forma: Acc. supini na -um od tematu IV deklinacji<br><code>oppugnatum venit</code> = przyszedł, żeby oblegać (cel ruchu po verbum motus)<br>Vs supin II (Abl. supini na -u): <code>mirabile dictu</code> = dziwne do powiedzenia</blockquote>\n<blockquote><strong>Reference - ACI (Accusativus cum Infinitivo):</strong><br>Po: verbum dicendi (dico, scribo), sentiendi (puto, credo, video), declarandi (declaro, nego)<br>Podmiot ACI → Accusativus; orzeczenie ACI → Infinitivus<br>Czasy inf.: praesentis (równoczesność), perfecti (uprzedniość), futuri (następczość)<br><code>se capturum esse</code> = fut. inf. act. od capio (że on zajmie - w przyszłości)</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Ablativus absolutus NIE może mieć podmiotu tożsamego z podmiotem zdania głównego - to najczęstszy błąd. Np. gdyby Polynices był podmiotem <code>adiuvante</code>, byłoby błędem - tu podmiotem jest Adrastus.</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> <code>nolo, nolle</code> to forma ściągnięta od <code>non volo</code> - w koniugacji nieregularna. <code>noluit</code> = 3. os. sg. perf. ind. Mylenie z <code>nolebat</code> (impf.) traci 1 pkt w kluczu CKE.</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Nazwy miast - <code>Thebas</code> (cel ruchu, Acc. bez przyimka), <code>Thebis</code> (miejsce, Abl. bez przyimka). Dodanie przyimka <code>ad</code> lub <code>in</code> = błąd składniowy.</blockquote>"}]}