{"id":"maturazai-lacinski-lac-pr-2019-05/zad/7","paper_id":"maturazai-lacinski-lac-pr-2019-05","number":"7","points":3,"ptype":"closed","subject":"jezyk-lacinski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Ocen, czy ponizsze pary zdan wyrazaja dokladnie te sama tresc. Zaznacz w odpowiednim miejscu tabeli V (Verum) albo F (Falsum).\n\nAmphiaraus terra est devoratus. = Terra devoravit Amphiaraum.\nRex Thebas oppugnatum venit. = Rex venit, ut Thebas oppugnaret.\nOppidum liberandum est. = Oppidum liberatum est.","answer":"F","answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**1 - V (Verum), 2 - V (Verum), 3 - F (Falsum)**\n\n## Sposób 1 - analiza składniowa każdej pary zdań\n\n**Para 1:**\n> *Amphiaraus terra est devoratus.* = *Terra devoravit Amphiaraum.*\n\n- Zdanie pierwsze: **strona bierna** (passivum) - *Amphiaraus* jest podmiotem (nom.), *terra* to narzędnik sprawcy (ablativus instrumenti/agentis), *est devoratus* = passivum perfecti (\"Amfiaraos został pochłonięty przez ziemię\").\n- Zdanie drugie: **strona czynna** (activum) - *Terra* staje się podmiotem (nom.), *Amphiaraum* = accusativus (dopełnienie bliższe), *devoravit* = perfectum activi (\"Ziemia pochłonęła Amfiaraosa\").\n- **Znaczenie identyczne** - tylko zmiana strony (czynna ↔ bierna), sens ten sam.\n- **Odpowiedź: V (Verum)**\n\n**Para 2:**\n> *Rex Thebas oppugnatum venit.* = *Rex venit, ut Thebas oppugnaret.*\n\n- Zdanie pierwsze: **supinum I** (*oppugnatum*) po verbum motus (*venit*) - wyraża cel ruchu: \"Król przyszedł, aby oblegać Teby\".\n- Zdanie drugie: **zdanie celowe** (*ut + coniunctivus imperfecti* = *oppugnaret*) - wyraża cel: \"Król przyszedł, żeby oblegać Teby\".\n- Supinum I i zdanie celowe z *ut + coniunctivus* wyrażają **dokładnie ten sam sens** - to równoważne sposoby wyrażania celu po verbum motus.\n- **Odpowiedź: V (Verum)**\n\n**Para 3:**\n> *Oppidum liberandum est.* = *Oppidum liberatum est.*\n\n- Zdanie pierwsze: **gerundivum** (*liberandum*) + *esse* = **peryfraza pasywna wyraźająca konieczność/obowiązek**: \"Miasto musi być wyzwolone / powinno być wyzwolone\" (znaczenie modalne - powinność).\n- Zdanie drugie: **passivum perfecti** - *liberatum est* = \"Miasto zostało wyzwolone\" (znaczenie opisowe faktu przeszłego).\n- **Znaczenie RÓŻNE**: pierwsze = konieczność (co należy zrobić), drugie = fakt dokonany (co się stało).\n- **Odpowiedź: F (Falsum)**\n\n→ **Wniosek:** 1-V, 2-V, 3-F\n\n## Sposób 2 - tabela kluczowych konstrukcji gramatycznych\n\n| Para | Konstrukcja A | Konstrukcja B | Tożsamość |\n| 1 | Passivum perfecti | Activum perfecti | TAK (passivizacja) |\n| 2 | Supinum I (cel) | ut + coniunctivus (cel) | TAK (ekwiwalencja) |\n| 3 | Gerundivum + esse (powinność) | Passivum perfecti (fakt) | NIE (różne znaczenia) |\n\n**Kluczowa różnica w parze 3:**\n- *liberandum est* - od *libero* (gerundivum na *-andus*) - wyraża **deontyczną modalność**: \"trzeba wyzwolić\"\n- *liberatum est* - od *libero* (participium perfecti passivi na *-atus*) - wyraża **fakt przeszły**: \"zostało wyzwolone\"\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 7, max 3 pkt):**\n> - **3 pkt** - trzy poprawne odpowiedzi: 1-V, 2-V, 3-F\n> - **2 pkt** - dwie poprawne odpowiedzi\n> - **1 pkt** - jedna poprawna odpowiedź\n> - **0 pkt** - błędne odpowiedzi lub brak\n\n**Co zapamiętać?** *Gerundivum + esse* (np. *liberandum est*) = \"musi być \"; *participium perfecti passivi + esse* (np. *liberatum est*) = \"zostało \" - to NIE to samo!","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":"maturazai","answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk lacinski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-lacinski","category_label":"Matura","text_html":"<p>Ocen, czy ponizsze pary zdan wyrazaja dokladnie te sama tresc. Zaznacz w odpowiednim miejscu tabeli V (Verum) albo F (Falsum).</p>\n<p>Amphiaraus terra est devoratus. = Terra devoravit Amphiaraum.<br>Rex Thebas oppugnatum venit. = Rex venit, ut Thebas oppugnaret.<br>Oppidum liberandum est. = Oppidum liberatum est.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>1 - V (Verum), 2 - V (Verum), 3 - F (Falsum)</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - analiza składniowa każdej pary zdań</h4>\n<p><strong>Para 1:</strong></p>\n<blockquote><em>Amphiaraus terra est devoratus.</em> = <em>Terra devoravit Amphiaraum.</em></blockquote>\n<ul><li>Zdanie pierwsze: <strong>strona bierna</strong> (passivum) - <em>Amphiaraus</em> jest podmiotem (nom.), <em>terra</em> to narzędnik sprawcy (ablativus instrumenti/agentis), <em>est devoratus</em> = passivum perfecti (&quot;Amfiaraos został pochłonięty przez ziemię&quot;).</li><li>Zdanie drugie: <strong>strona czynna</strong> (activum) - <em>Terra</em> staje się podmiotem (nom.), <em>Amphiaraum</em> = accusativus (dopełnienie bliższe), <em>devoravit</em> = perfectum activi (&quot;Ziemia pochłonęła Amfiaraosa&quot;).</li><li><strong>Znaczenie identyczne</strong> - tylko zmiana strony (czynna ↔ bierna), sens ten sam.</li><li><strong>Odpowiedź: V (Verum)</strong></li></ul>\n<p><strong>Para 2:</strong></p>\n<blockquote><em>Rex Thebas oppugnatum venit.</em> = <em>Rex venit, ut Thebas oppugnaret.</em></blockquote>\n<ul><li>Zdanie pierwsze: <strong>supinum I</strong> (<em>oppugnatum</em>) po verbum motus (<em>venit</em>) - wyraża cel ruchu: &quot;Król przyszedł, aby oblegać Teby&quot;.</li><li>Zdanie drugie: <strong>zdanie celowe</strong> (<em>ut + coniunctivus imperfecti</em> = <em>oppugnaret</em>) - wyraża cel: &quot;Król przyszedł, żeby oblegać Teby&quot;.</li><li>Supinum I i zdanie celowe z <em>ut + coniunctivus</em> wyrażają <strong>dokładnie ten sam sens</strong> - to równoważne sposoby wyrażania celu po verbum motus.</li><li><strong>Odpowiedź: V (Verum)</strong></li></ul>\n<p><strong>Para 3:</strong></p>\n<blockquote><em>Oppidum liberandum est.</em> = <em>Oppidum liberatum est.</em></blockquote>\n<ul><li>Zdanie pierwsze: <strong>gerundivum</strong> (<em>liberandum</em>) + <em>esse</em> = <strong>peryfraza pasywna wyraźająca konieczność/obowiązek</strong>: &quot;Miasto musi być wyzwolone / powinno być wyzwolone&quot; (znaczenie modalne - powinność).</li><li>Zdanie drugie: <strong>passivum perfecti</strong> - <em>liberatum est</em> = &quot;Miasto zostało wyzwolone&quot; (znaczenie opisowe faktu przeszłego).</li><li><strong>Znaczenie RÓŻNE</strong>: pierwsze = konieczność (co należy zrobić), drugie = fakt dokonany (co się stało).</li><li><strong>Odpowiedź: F (Falsum)</strong></li></ul>\n<p>→ <strong>Wniosek:</strong> 1-V, 2-V, 3-F</p>\n<h4>Sposób 2 - tabela kluczowych konstrukcji gramatycznych</h4>\n<p>| Para | Konstrukcja A | Konstrukcja B | Tożsamość |<br>| 1 | Passivum perfecti | Activum perfecti | TAK (passivizacja) |<br>| 2 | Supinum I (cel) | ut + coniunctivus (cel) | TAK (ekwiwalencja) |<br>| 3 | Gerundivum + esse (powinność) | Passivum perfecti (fakt) | NIE (różne znaczenia) |</p>\n<p><strong>Kluczowa różnica w parze 3:</strong></p>\n<ul><li><em>liberandum est</em> - od <em>libero</em> (gerundivum na <em>-andus</em>) - wyraża <strong>deontyczną modalność</strong>: &quot;trzeba wyzwolić&quot;</li><li><em>liberatum est</em> - od <em>libero</em> (participium perfecti passivi na <em>-atus</em>) - wyraża <strong>fakt przeszły</strong>: &quot;zostało wyzwolone&quot;</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE (zad. 7, max 3 pkt):</strong><br>- <strong>3 pkt</strong> - trzy poprawne odpowiedzi: 1-V, 2-V, 3-F<br>- <strong>2 pkt</strong> - dwie poprawne odpowiedzi<br>- <strong>1 pkt</strong> - jedna poprawna odpowiedź<br>- <strong>0 pkt</strong> - błędne odpowiedzi lub brak</blockquote>\n<p><strong>Co zapamiętać?</strong> <em>Gerundivum + esse</em> (np. <em>liberandum est</em>) = &quot;musi być &quot;; <em>participium perfecti passivi + esse</em> (np. <em>liberatum est</em>) = &quot;zostało &quot; - to NIE to samo!</p>"}]}