{"id":"maturazai-lacinski-lac-pr-2019-05/zad/9","paper_id":"maturazai-lacinski-lac-pr-2019-05","number":"9","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-lacinski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Przeksztalc zdania tak, aby w 1. byla skladnia ACI, a w 2. - dativus possessivus.\n\n1. Menoeceus muro se praecipitavit.\nLegimus\n2. Polynices fratrem habebat.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**1. Legimus Menoeceum muro se praecipitavisse.**\n**2. Polynici frater erat.**\n\n## Sposób 1 - przekształcenie na ACI\n\n**Zadanie 1:** Przekształć: *Menoeceus muro se praecipitavit.* → ACI po *Legimus*\n\n**Reguła ACI (Accusativus cum Infinitivo):**\n- Po czasownikach mówienia, myślenia, postrzegania (*legimus* = \"czytamy\") następuje zdanie w postaci ACI.\n- Podmiot zdania podrzędnego → **accusativus**\n- Orzeczenie zdania podrzędnego → **infinitivus**\n- Stosunek czasowy: czynność w przeszłości względem *legimus* → **infinitivus perfecti** (zakończona)\n\n**Przekształcenie krok po kroku:**\n1. Podmiot: *Menoeceus* (nom. sg.) → accusativus: **Menoeceum** (acc. sg. od Menœceus, -i - II deklinacja m.)\n2. Orzeczenie: *praecipitavit* (perf. ind. act. 3 sg.) → infinitivus perfecti activi od *praecipito*: **praecipitavisse**\n- Tworzenie: temat perfectum (*praecipitav-*) + *-isse*\n3. *muro* i *se* pozostają bez zmian (ablativus i zaimek zwrotny)\n4. Wynik: **Legimus Menoeceum muro se praecipitavisse.**\n- Tłumaczenie: \"Czytamy, że Menojkeus rzucił się z muru.\"\n\n## Sposób 2 - przekształcenie na dativus possessivus\n\n**Zadanie 2:** Przekształć: *Polynices fratrem habebat.* → dativus possessivus\n\n**Reguła dativus possessivus:**\n- Zamiast *habere* (mieć) używamy konstrukcji: *esse + dativus posiadacza*\n- Schemat: *A habet B* → *A-i est B* (posiadacz w dativusie, posiadana rzecz = podmiot)\n- Słownie: zamiast \"A ma B\" → \"B jest A-owi\"\n\n**Przekształcenie krok po kroku:**\n1. Posiadacz: *Polynices* (nom.) → **dativus**: *Polynici* (dat. sg. od Polynices, -is - III deklinacja)\n2. Posiadana rzecz: *fratrem* (acc.) → podmiot (nominativus): **frater** (nom. sg.)\n3. Orzeczenie: *habebat* (imperf. ind. act.) → ***erat*** (imperf. ind. od *esse*)\n4. Wynik: **Polynici frater erat.**\n- Tłumaczenie: \"Polinikowi był [= Polinik miał] brat.\"\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 9, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - obie formy poprawne\n> - **1 pkt** - jedna forma poprawna\n> - **0 pkt** - obie błędne lub brak\n> - **1.** *Legimus Menoeceum muro se praecipitavisse.*\n> - **2.** *Polynici frater erat.*\n\n**Co zapamiętać?** ACI: podmiot→acc., orzeczenie→inf. (perfecti gdy czynność uprzednia); dativus possessivus: posiadacz w dat., posiadana rzecz = podmiot, *habere* zamienione na *esse*.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk lacinski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-lacinski","category_label":"Matura","text_html":"

Przeksztalc zdania tak, aby w 1. byla skladnia ACI, a w 2. - dativus possessivus.

\n
  1. Menoeceus muro se praecipitavit.
\n

Legimus

\n
  1. Polynices fratrem habebat.
","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

1. Legimus Menoeceum muro se praecipitavisse.
2. Polynici frater erat.

\n

Sposób 1 - przekształcenie na ACI

\n

Zadanie 1: Przekształć: Menoeceus muro se praecipitavit. → ACI po Legimus

\n

Reguła ACI (Accusativus cum Infinitivo):

\n\n

Przekształcenie krok po kroku:

\n
  1. Podmiot: Menoeceus (nom. sg.) → accusativus: Menoeceum (acc. sg. od Menœceus, -i - II deklinacja m.)
  2. Orzeczenie: praecipitavit (perf. ind. act. 3 sg.) → infinitivus perfecti activi od praecipito: praecipitavisse
\n\n
  1. muro i se pozostają bez zmian (ablativus i zaimek zwrotny)
  2. Wynik: Legimus Menoeceum muro se praecipitavisse.
\n\n

Sposób 2 - przekształcenie na dativus possessivus

\n

Zadanie 2: Przekształć: Polynices fratrem habebat. → dativus possessivus

\n

Reguła dativus possessivus:

\n\n

Przekształcenie krok po kroku:

\n
  1. Posiadacz: Polynices (nom.) → dativus: Polynici (dat. sg. od Polynices, -is - III deklinacja)
  2. Posiadana rzecz: fratrem (acc.) → podmiot (nominativus): frater (nom. sg.)
  3. Orzeczenie: habebat (imperf. ind. act.) → erat (imperf. ind. od esse)
  4. Wynik: Polynici frater erat.
\n\n

Schemat oceniania CKE

\n
Klucz CKE (zad. 9, max 2 pkt):
- 2 pkt - obie formy poprawne
- 1 pkt - jedna forma poprawna
- 0 pkt - obie błędne lub brak
- 1. Legimus Menoeceum muro se praecipitavisse.
- 2. Polynici frater erat.
\n

Co zapamiętać? ACI: podmiot→acc., orzeczenie→inf. (perfecti gdy czynność uprzednia); dativus possessivus: posiadacz w dat., posiadana rzecz = podmiot, habere zamienione na esse.

"}]}