{"id":"maturazai-lemkowski-lem-pr-2016-05/zad/1","paper_id":"maturazai-lemkowski-lem-pr-2016-05","number":"1","points":40,"ptype":"open","subject":"jezyk-lemkowski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.\n\nТема 1. На основі даного фраґменту тексту передстав проблем і порозважай над ним. Выкорыстай тезу і думкы автора і однес ся на іх основі до інчого тексту культуры. Твоя працa повинна чыслити не менше як 300 слів.\n\nБ. Ґамбаль, Три поколіня\n\nБ. Ґамбаль\n\nТри поколіня\n\n22 листопада стрітили ся Лемкы, жебы взяти участ в лемківскій імпрезі і при нагоді одновити соспільны реляциі. Было в тій стрічи кус припадку, а кус свята. Простір новоотвореного по ремонті культурного дому в Пшемкові є модерний, чыстий і гостинний Лемкам. Потрібує лем ліпшого наголосніня, а самы стрічы такой зміны в проґрамі, жебы было в будучым більше лемківского і языка і співу на сцені. Орґанізаторе зробили своє діло як знали і могли найліпше. Сами нарікали, же не стати іх на тото, жебы оплатити хоц лем саму подорож даякого ансамблю з Лемковины. Але предсідатель пшемківского Стоваришыня Лемків, Євгеній Габура, то добрий орґанізатор, зато знам, же наступна едиция стріч задовилит і мальконтентів і нарікаючых. Обіцял зробити новий банер реклямуючий імпрезу. Тот старий має з лемківскым языком тільо спільного, што ансамбль Лігницка Земля. Пора старий напис торжественно знищыти, як памятку по злых часах коли лемківскій язык был хоснований лем деси в далекым світі през ґрамотных. Пора, жебы обовязуючыма правилами запису заінтересувати вшыткых, котры не ідут дорогом языкового бортацтва родом зо ждыньского двора. [ ]\n\nПоза сценом, медже рядами чути было іщы менше лемківского языка, як на сцені. Ци молоды, ци в середнім віку, ци найстаршы - бесідували найчастійше по польскы. Навет членове ансамблів, коли зышли зо сцены, медже собом радили уж лем по польскы. Над зміном той ситуациі треба уж попрацувати самій публиці. Одробити домашню задачу і о рік прити на наступну едицию запрезентувати ся ліпше.\n\nСвято є товды коли вшыткы його участникы порядні ся до нього прирыхтуют. Вкажут на ним, што мают найліпше. Облечут ся і приберут нештоденно, выкажут радіст і заанґажуваня до спілтворіня свого свята. Але на зовнішню параду шыковні ся позерати лем до телевізора з вылученым звуком. А до лемківского радия потрібне є штоси веце. Треба авторефлексиі, задуманя ся і припомніня си нашого найважнійшого скарбу, плеканой през вельо поколінь цінности - лемківской бесіды. Старати ся радити порядні по лемківскы не лем од свята, але на штоден. Треба вказати вшыткым поставу гордости зо свойой бесіды, зо свого роду і свойой культуры - лемківской культуры - котра є дачым веце, як лем маніфестуваньом зовнішніх признак лемківскости, през заложыня кольоровых псевдолемківскых строів раз до рока. Хоцбы лем про тото, жебы не зробити ганьбы перед давныма і будучыма лемківскыма поколінями.\n\nБ. Ґамбаль, http://www.lem.fm\n\nТема 1. На основі даного фраґменту тексту передстав проблем і порозважай над ним. Выкорыстай тезу і думкы автора і однес ся на іх основі до інчого тексту культуры. Твоя працa повинна чыслити не менше як 300 слів.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n\n**Wypracowanie argumentacyjne - Temat 1: analiza problemu z tekstu B. Gambala \"Trzy pokolinia\" i odniesienie do innego tekstu kultury (min. 300 slow)**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu i budowa argumentacji\n\nKrok 1: OKRESLENIE PROBLEMU (kategoria A - najwazniejsza, 0 pkt = brak punktow za calosc)\n\nAutor Bogdan Gambal w tekście \"Три поколіня\" stawia problem zanikania języka lemkowskiego we wspolczesnej społecznosci lemkowskiej. Obserwacja: nawet podczas lemkowskich imprez kulturalnych - zarowno na scenie, jak i wsrod publicznosci - dominuje jezyk polski. Sami czlonkowie ansamblów po zejsciu ze sceny rozmawiaja po polsku (\"Навет членове ансамблів, коли зышли зо сцены, медже собом радили уж лем по польскы\"). Autor widzi w tym zagrozenie dla tozsamosci etnicznej Lemkow - utrate \"найважнійшого скарбу\" (najwazniejszego skarbu), jakim jest lemkowska mowa.\n\nKrok 2: STANOWISKO WOBEC ROZWIAZANIA AUTORA (kategoria B)\n\nAutor wzywa do autorefleksji i codziennego posługiwania sie jezykiem lemkowskim: \"Старати ся радити порядні по лемківскы не лем од свята, але на штоден\" (starac sie mowic porządnie po lemkowsku nie tylko od swieta, ale na co dzien). Proponuje dumę z własnej mowy i kultury jako antidotum na asymilację językową. Mozna sie zgodzic z ta teza i rozwinac ja przez odniesienie do innego tekstu kultury.\n\nKrok 3: ODNIESIENIE DO INNEGO TEKSTU KULTURY\n\nPrzykladem tekstu kultury, do ktorego mozna odniesc sie w wypracowaniu, jest wiersz Stefanii Trojanoskiej \"Лем небо над нами наше\" (inny tekst z zestawu maturalnego lub znany uczniowi). W tym wierszu podmiot liryczny lamze, ze Lemkowie stracili ziemie (\"забрала нам вода потічкы\"), ale wciaz maja nieBO - symbol wszystkiego, co im pozostalo. Jezyk jest wlasnie takim \"niebem\" - ostatnim dobrem wspolnym, ktore mozna i trzeba chronic.\n\nKrok 4: STRUKTURA WYPRACOWANIA\n\nWstep: Sformulowanie tezy - jezyk to fundament tozsamosci etnicznej, a jego zanik oznacza utrate tejze tozsamosci.\nRozwinięcie arg. 1: Analiza obserwacji Gambala - dystans miedzy swietem a codziennoscia w uzyciu jezyka lemkowskiego.\nRozwinięcie arg. 2: Diagnoza autora - obwinianie nie tylko mlodych, ale calej spolecznosci; wezwanie do autorefleksji.\nOdniesienie do tekstu kultury: zestawienie z wierszem lub innym utworem (np. \"О, люде\" Janka Fejsy - refleksja nad tym, ze ludzie posiadaja wszystko, lecz nie umeja z tego korzystac).\nZakonczenie: Wnioskowanie - jezyk jest zywy dopoki sie go uzywa; jesli nie zadbamy o niego wspolnie, \"і неба над нами не буде\" (i nieba nad nami nie bedzie).\n\n## Sposob 2 - kontekst kulturowy i jezyk lemkowski\n\nJezyk lemkowski (rusinski/rusinsko-łemkowska gwara) jest jezykiem zagrozonym. Akcja Wisla (1947) przymusowo przesiedlila Lemkow, rozpraszajac spolecznosc. Po rozproszeniu kontakt z jezykiem slabnie miedzypokoleniowo. Gambal pisze o trzech pokoleniach (\"Три поколіня\") - dziadkach, rodzicach i mlodych - gdzie kazde kolejne pokolenie mowi coraz mniej po lemkowsku.\n\nWazne cytaty do przywolania w wypracowaniu:\n- \"лемківской бесіды\" - lemkowskiej mowy (skarb przekazywany przez pokolenia)\n- \"Старати ся радити порядні по лемківскы не лем од свята\" - codziennosc jezykowa jako warunek przetrwania\n- \"Поза сценом, медже рядами чути было іщы менше лемківского языка\" - paradoks: impreza lemkowska, a jezyk lemkowski nieobecny\n\nArgumenty na popracie stanowiska Gambala:\n1. Jezyk jest nosnikiem kultury i historii - utrata jezyka = utrata pamieci zbiorowej.\n2. Swieta etniczne bez jezyka sa tylko kostiumem bez tresci (\"обовязуючыма правилами запису\" = znajomosc zasad zapisu jako obowiazek)\n3. Tylko codzienne uzywanie jezyka podtrzymuje jego zywosc - porzekadlo lingwistyczne: jezyk, ktorego nie uzywa sie w domu, zanika w ciagu 2-3 pokolen.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Klucz CKE (zad. 1 - Temat 1, wypracowanie argumentacyjne, max 40 pkt):\n>\n> **A. Okreslenie problemu (max 9 pkt)**\n> - 9 pkt - problem okreslony zgodnie z tekstem i pelnie (zanik jezyka lemkowskiego jako zagrozenie dla tozsamosci etnicznej)\n> - 6 pkt - zgodne z tekstem, ale niepelne\n> - 3 pkt - czesciowo zgodne z tekstem\n> - 0 pkt - brak lub problem niezgodny z tekstem\n> UWAGA: 0 pkt w kat. A = 0 pkt za cala prace!\n>\n> **B. Sformulowanie stanowiska wobec rozwiazania autora (max 9 pkt)**\n> - 9 pkt - adekwatne do tekstu i pelne\n> - 6 pkt - adekwatne, ale niepelne\n> - 3 pkt - czesciowo adekwatne\n> - 0 pkt - brak lub nieadekwatne\n> UWAGA: A=3 pkt i B=0 pkt = brak punktow za pozostale kategorie!\n>\n> **C. Poprawnosc rzeczowa (max 2 pkt)**\n> - 2 pkt - brak bledow rzeczowych\n> - 0 pkt - jeden blad lub wiecej\n>\n> **D. Zamysl kompozycyjny (max 6 pkt)**\n> - 6 pkt - kompozycja funkcjonalna (wstep, teza, argumenty, zakonczenie)\n> - 3 pkt - zaburzenia funkcjonalnosci\n> - 0 pkt - brak zamyslu\n>\n> **E. Spojnosc lokalna (max 2 pkt)**\n> - 2 pkt - pelna lub nieznaczne zaburzenia\n> - 1 pkt - znaczne zaburzenia\n> - 0 pkt - niespojna\n>\n> **F. Styl tekstu (max 4 pkt)**\n> - 4 pkt - stosowny\n> - 2 pkt - czesciowo stosowny\n> - 0 pkt - niestosowny\n>\n> **G. Poprawnosc jezykowa (max 4 pkt)**\n> - 4 pkt - brak bledow lub nieliczne nierazace\n> - 2 pkt - liczne nierazace lub nieliczne razace\n> - 0 pkt - liczne razace\n>\n> **H. Poprawnosc zapisu (max 4 pkt)**\n> - 4 pkt - zapis w pelni poprawny lub nieliczne nierazace\n> - 2 pkt - liczne nierazace lub nieliczne razace\n> - 0 pkt - liczne razace\n>\n> UWAGA: Praca ponizej 300 slow - punkty tylko w kategoriach A, B, C. Blad kardynalny rzeczowy = 0 pkt za cala prace.\n\n**Co zapamietac?** Kluczowe jest precyzyjne okreslenie problemu (kategoria A) - bez tego cala praca nie zdobywa punktow. Problem to nie tylko \"Lemkowie nie mowia po lemkowsku\", ale: spolecznosc lemkowska nie uzywa wlasnego jezyka nawet podczas imprez lemkowskich, co oznacza, ze swiadome pielegnowanie jezyka jest warunkiem przetrwania etnicznej tozsamosci. Odniesienie do innego tekstu kultury musi byc rzeczowe i funkcjonalne - nie ozdobnik, lecz argument.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk lemkowski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-lemkowski","category_label":"Matura","text_html":"<p>Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.</p>\n<p>Тема 1. На основі даного фраґменту тексту передстав проблем і порозважай над ним. Выкорыстай тезу і думкы автора і однес ся на іх основі до інчого тексту культуры. Твоя працa повинна чыслити не менше як 300 слів.</p>\n<p>Б. Ґамбаль, Три поколіня</p>\n<p>Б. Ґамбаль</p>\n<p>Три поколіня</p>\n<p>22 листопада стрітили ся Лемкы, жебы взяти участ в лемківскій імпрезі і при нагоді одновити соспільны реляциі. Было в тій стрічи кус припадку, а кус свята. Простір новоотвореного по ремонті культурного дому в Пшемкові є модерний, чыстий і гостинний Лемкам. Потрібує лем ліпшого наголосніня, а самы стрічы такой зміны в проґрамі, жебы было в будучым більше лемківского і языка і співу на сцені. Орґанізаторе зробили своє діло як знали і могли найліпше. Сами нарікали, же не стати іх на тото, жебы оплатити хоц лем саму подорож даякого ансамблю з Лемковины. Але предсідатель пшемківского Стоваришыня Лемків, Євгеній Габура, то добрий орґанізатор, зато знам, же наступна едиция стріч задовилит і мальконтентів і нарікаючых. Обіцял зробити новий банер реклямуючий імпрезу. Тот старий має з лемківскым языком тільо спільного, што ансамбль Лігницка Земля. Пора старий напис торжественно знищыти, як памятку по злых часах коли лемківскій язык был хоснований лем деси в далекым світі през ґрамотных. Пора, жебы обовязуючыма правилами запису заінтересувати вшыткых, котры не ідут дорогом языкового бортацтва родом зо ждыньского двора. [ ]</p>\n<p>Поза сценом, медже рядами чути было іщы менше лемківского языка, як на сцені. Ци молоды, ци в середнім віку, ци найстаршы - бесідували найчастійше по польскы. Навет членове ансамблів, коли зышли зо сцены, медже собом радили уж лем по польскы. Над зміном той ситуациі треба уж попрацувати самій публиці. Одробити домашню задачу і о рік прити на наступну едицию запрезентувати ся ліпше.</p>\n<p>Свято є товды коли вшыткы його участникы порядні ся до нього прирыхтуют. Вкажут на ним, што мают найліпше. Облечут ся і приберут нештоденно, выкажут радіст і заанґажуваня до спілтворіня свого свята. Але на зовнішню параду шыковні ся позерати лем до телевізора з вылученым звуком. А до лемківского радия потрібне є штоси веце. Треба авторефлексиі, задуманя ся і припомніня си нашого найважнійшого скарбу, плеканой през вельо поколінь цінности - лемківской бесіды. Старати ся радити порядні по лемківскы не лем од свята, але на штоден. Треба вказати вшыткым поставу гордости зо свойой бесіды, зо свого роду і свойой культуры - лемківской культуры - котра є дачым веце, як лем маніфестуваньом зовнішніх признак лемківскости, през заложыня кольоровых псевдолемківскых строів раз до рока. Хоцбы лем про тото, жебы не зробити ганьбы перед давныма і будучыма лемківскыма поколінями.</p>\n<p>Б. Ґамбаль, http://www.lem.fm</p>\n<p>Тема 1. На основі даного фраґменту тексту передстав проблем і порозважай над ним. Выкорыстай тезу і думкы автора і однес ся на іх основі до інчого тексту культуры. Твоя працa повинна чыслити не менше як 300 слів.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedz</h4>\n<p><strong>Wypracowanie argumentacyjne - Temat 1: analiza problemu z tekstu B. Gambala &quot;Trzy pokolinia&quot; i odniesienie do innego tekstu kultury (min. 300 slow)</strong></p>\n<h4>Sposob 1 - analiza tekstu i budowa argumentacji</h4>\n<p>Krok 1: OKRESLENIE PROBLEMU (kategoria A - najwazniejsza, 0 pkt = brak punktow za calosc)</p>\n<p>Autor Bogdan Gambal w tekście &quot;Три поколіня&quot; stawia problem zanikania języka lemkowskiego we wspolczesnej społecznosci lemkowskiej. Obserwacja: nawet podczas lemkowskich imprez kulturalnych - zarowno na scenie, jak i wsrod publicznosci - dominuje jezyk polski. Sami czlonkowie ansamblów po zejsciu ze sceny rozmawiaja po polsku (&quot;Навет членове ансамблів, коли зышли зо сцены, медже собом радили уж лем по польскы&quot;). Autor widzi w tym zagrozenie dla tozsamosci etnicznej Lemkow - utrate &quot;найважнійшого скарбу&quot; (najwazniejszego skarbu), jakim jest lemkowska mowa.</p>\n<p>Krok 2: STANOWISKO WOBEC ROZWIAZANIA AUTORA (kategoria B)</p>\n<p>Autor wzywa do autorefleksji i codziennego posługiwania sie jezykiem lemkowskim: &quot;Старати ся радити порядні по лемківскы не лем од свята, але на штоден&quot; (starac sie mowic porządnie po lemkowsku nie tylko od swieta, ale na co dzien). Proponuje dumę z własnej mowy i kultury jako antidotum na asymilację językową. Mozna sie zgodzic z ta teza i rozwinac ja przez odniesienie do innego tekstu kultury.</p>\n<p>Krok 3: ODNIESIENIE DO INNEGO TEKSTU KULTURY</p>\n<p>Przykladem tekstu kultury, do ktorego mozna odniesc sie w wypracowaniu, jest wiersz Stefanii Trojanoskiej &quot;Лем небо над нами наше&quot; (inny tekst z zestawu maturalnego lub znany uczniowi). W tym wierszu podmiot liryczny lamze, ze Lemkowie stracili ziemie (&quot;забрала нам вода потічкы&quot;), ale wciaz maja nieBO - symbol wszystkiego, co im pozostalo. Jezyk jest wlasnie takim &quot;niebem&quot; - ostatnim dobrem wspolnym, ktore mozna i trzeba chronic.</p>\n<p>Krok 4: STRUKTURA WYPRACOWANIA</p>\n<p>Wstep: Sformulowanie tezy - jezyk to fundament tozsamosci etnicznej, a jego zanik oznacza utrate tejze tozsamosci.<br>Rozwinięcie arg. 1: Analiza obserwacji Gambala - dystans miedzy swietem a codziennoscia w uzyciu jezyka lemkowskiego.<br>Rozwinięcie arg. 2: Diagnoza autora - obwinianie nie tylko mlodych, ale calej spolecznosci; wezwanie do autorefleksji.<br>Odniesienie do tekstu kultury: zestawienie z wierszem lub innym utworem (np. &quot;О, люде&quot; Janka Fejsy - refleksja nad tym, ze ludzie posiadaja wszystko, lecz nie umeja z tego korzystac).<br>Zakonczenie: Wnioskowanie - jezyk jest zywy dopoki sie go uzywa; jesli nie zadbamy o niego wspolnie, &quot;і неба над нами не буде&quot; (i nieba nad nami nie bedzie).</p>\n<h4>Sposob 2 - kontekst kulturowy i jezyk lemkowski</h4>\n<p>Jezyk lemkowski (rusinski/rusinsko-łemkowska gwara) jest jezykiem zagrozonym. Akcja Wisla (1947) przymusowo przesiedlila Lemkow, rozpraszajac spolecznosc. Po rozproszeniu kontakt z jezykiem slabnie miedzypokoleniowo. Gambal pisze o trzech pokoleniach (&quot;Три поколіня&quot;) - dziadkach, rodzicach i mlodych - gdzie kazde kolejne pokolenie mowi coraz mniej po lemkowsku.</p>\n<p>Wazne cytaty do przywolania w wypracowaniu:</p>\n<ul><li>&quot;лемківской бесіды&quot; - lemkowskiej mowy (skarb przekazywany przez pokolenia)</li><li>&quot;Старати ся радити порядні по лемківскы не лем од свята&quot; - codziennosc jezykowa jako warunek przetrwania</li><li>&quot;Поза сценом, медже рядами чути было іщы менше лемківского языка&quot; - paradoks: impreza lemkowska, a jezyk lemkowski nieobecny</li></ul>\n<p>Argumenty na popracie stanowiska Gambala:</p>\n<ol><li>Jezyk jest nosnikiem kultury i historii - utrata jezyka = utrata pamieci zbiorowej.</li><li>Swieta etniczne bez jezyka sa tylko kostiumem bez tresci (&quot;обовязуючыма правилами запису&quot; = znajomosc zasad zapisu jako obowiazek)</li><li>Tylko codzienne uzywanie jezyka podtrzymuje jego zywosc - porzekadlo lingwistyczne: jezyk, ktorego nie uzywa sie w domu, zanika w ciagu 2-3 pokolen.</li></ol>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Klucz CKE (zad. 1 - Temat 1, wypracowanie argumentacyjne, max 40 pkt):<br><br><strong>A. Okreslenie problemu (max 9 pkt)</strong><br>- 9 pkt - problem okreslony zgodnie z tekstem i pelnie (zanik jezyka lemkowskiego jako zagrozenie dla tozsamosci etnicznej)<br>- 6 pkt - zgodne z tekstem, ale niepelne<br>- 3 pkt - czesciowo zgodne z tekstem<br>- 0 pkt - brak lub problem niezgodny z tekstem<br>UWAGA: 0 pkt w kat. A = 0 pkt za cala prace!<br><br><strong>B. Sformulowanie stanowiska wobec rozwiazania autora (max 9 pkt)</strong><br>- 9 pkt - adekwatne do tekstu i pelne<br>- 6 pkt - adekwatne, ale niepelne<br>- 3 pkt - czesciowo adekwatne<br>- 0 pkt - brak lub nieadekwatne<br>UWAGA: A=3 pkt i B=0 pkt = brak punktow za pozostale kategorie!<br><br><strong>C. Poprawnosc rzeczowa (max 2 pkt)</strong><br>- 2 pkt - brak bledow rzeczowych<br>- 0 pkt - jeden blad lub wiecej<br><br><strong>D. Zamysl kompozycyjny (max 6 pkt)</strong><br>- 6 pkt - kompozycja funkcjonalna (wstep, teza, argumenty, zakonczenie)<br>- 3 pkt - zaburzenia funkcjonalnosci<br>- 0 pkt - brak zamyslu<br><br><strong>E. Spojnosc lokalna (max 2 pkt)</strong><br>- 2 pkt - pelna lub nieznaczne zaburzenia<br>- 1 pkt - znaczne zaburzenia<br>- 0 pkt - niespojna<br><br><strong>F. Styl tekstu (max 4 pkt)</strong><br>- 4 pkt - stosowny<br>- 2 pkt - czesciowo stosowny<br>- 0 pkt - niestosowny<br><br><strong>G. Poprawnosc jezykowa (max 4 pkt)</strong><br>- 4 pkt - brak bledow lub nieliczne nierazace<br>- 2 pkt - liczne nierazace lub nieliczne razace<br>- 0 pkt - liczne razace<br><br><strong>H. Poprawnosc zapisu (max 4 pkt)</strong><br>- 4 pkt - zapis w pelni poprawny lub nieliczne nierazace<br>- 2 pkt - liczne nierazace lub nieliczne razace<br>- 0 pkt - liczne razace<br><br>UWAGA: Praca ponizej 300 slow - punkty tylko w kategoriach A, B, C. Blad kardynalny rzeczowy = 0 pkt za cala prace.</blockquote>\n<p><strong>Co zapamietac?</strong> Kluczowe jest precyzyjne okreslenie problemu (kategoria A) - bez tego cala praca nie zdobywa punktow. Problem to nie tylko &quot;Lemkowie nie mowia po lemkowsku&quot;, ale: spolecznosc lemkowska nie uzywa wlasnego jezyka nawet podczas imprez lemkowskich, co oznacza, ze swiadome pielegnowanie jezyka jest warunkiem przetrwania etnicznej tozsamosci. Odniesienie do innego tekstu kultury musi byc rzeczowe i funkcjonalne - nie ozdobnik, lecz argument.</p>"}]}