{"id":"maturazai-lemkowski-lem-pr-2016-05/zad/2","paper_id":"maturazai-lemkowski-lem-pr-2016-05","number":"2","points":40,"ptype":"open","subject":"jezyk-lemkowski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.\n\nТема 2. Зроб порівнуючу аналізу і інтерпретацию вершів. Твоя праца повинна чыслити не менше як 300 слів.\n\nСтефанія Трохановска\n\nЛем небо над нами наше\n\nлем небо над нами наше\nшто нам го предкы\nв спадку лишыли\nзабрала нам вода потічкы\nлісы нам вышуміли\nлем небо над нами наше\nа мы ци направду люде\nіщы ся кус подільме\nі неба над нами не буде\n\nС. Трохановска, Лем небо над нами наше, [в:] ред. О. Дуць-Файфер, Ци то лем туга, ци надія, Ліґниця 2002, с. 223.\n\nЯнко Фейса\n\nО люде\n\nО вы, бідны люде,\nдобрий розум мате,\nа жыти на світі\nв спокою не знате.\n\nЖытя так короткє,\nци вы не видите?\nЧом собі спокійным\nйого не створите?\n\nОно такє миле,\nкрасне, як тот квіток.\nЧом же вам не служыт\nоно на ужыток?\n\nУж на Марс далекій\nлетіти прагнете,\nа жыти на Земли\nзгідні не можете.\n\nЯ. Фейса, О, люде, [в:] ред. П. Трохановскій, Мамко куп мі книжку, Nowy Sącz 1995, с. 172.\n\nТема 2. Зроб порівнуючу аналізу і інтерпретацию вершів. Твоя праца повинна чыслити не менше як 300 слів.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n\n**Wypracowanie - Temat 2: Porownywalcza analiza i interpretacja wierszy Stefanii Trojanoskiej \"Лем небо над нами наше\" oraz Janka Fejsy \"О, люде\" (min. 300 slow)**\n\n## Sposob 1 - analiza porownawcza wierszy\n\nKrok 1: KONCEPCJA POROWNANIA (kategoria A - kluczowa)\n\nOba wiersze podejmuja wspolna problematyke - refleksje nad kondycja wspolczesnego czlowieka, ktory posiada wartosci, lecz nie potrafi z nich korzystac. Trojanoska pisze o Lemkach tracacych kolejne dobra (ziemie, lasy, potoki), az zostalo im juz tylko niebo - symbol ostatniego wspolnego dziedzictwa. Fejsa z kolei pyta, dlaczego ludzie zdolni do myslenia nie potrafia zyc w zgodzie i spokoju, skoro zycie jest krotkie i piekne jak kwiat.\n\nTeza porownawcza: Oba wiersze sa apelem do wspolnoty - do lemkowskiej (Trojanoska) i do calej ludzkosci (Fejsa) - o swiadome korzystanie z posiadanych wartosci, zanim zostana bezpowrotnie utracone.\n\nKrok 2: ANALIZA WIERSZA 1 - Trojanoska \"Лем небо над нами наше\"\n\nGatunek: wiersz liryczny, podmiot zbiorowy (\"мы\" - my).\nMotyw utraty i resztki: Lemkowie stracili potoki (\"забрала нам вода потічкы\"), lasy (\"лісы нам вышуміли\"), a zostalo im juz tylko niebo (\"лем небо над нами наше\"). Slowo \"лем\" (tylko, jedynie) powtarza sie - jest zarówno ograniczeniem, jak i kluczem tytulowym.\nKonkluzja wiersza jest dramatyczna: jesli Lemkowie raz jeszcze sie podzielą (\"іщы ся кус подільме\"), stracą nawet to ostatnie niebo: \"і неба над нами не буде\".\nFunkcja tytulu: tytul jest niemal ostatnim bastionem - \"Только niebo nad nami jest nasze\". Wiersz ostrzega, ze jednosc i tozsamosc sa warunkiem przezycia kultury.\nSrodki artystyczne: anafora (\"лем небо над нами наше\" - powtorzenie), stopniowanie straty (woda, lasy → niebo), personifikacja: lasy \"вышуміли\" (wybrzmialy, jakby sie pozegnaly).\n\nKrok 3: ANALIZA WIERSZA 2 - Fejsa \"О, люде\"\n\nGatunek: wiersz refleksyjno-moralistyczny, apostrofa do ludzi (\"О вы, бідны люде\").\nMotyw krotkotrwalosci zycia i marnotrawstwa: zycie jest krotkie (\"Жытя так короткє\"), piekne jak kwiat (\"красне, як тот квіток\"), lecz ludzie go nie cenia. Zamiast zyc w harmonii na Ziemi, marza o podboju Marsa (\"Уж на Марс далекій / летіти прагнете\").\nParadoks: \"добрий розум мате, / а жыти на світі / в спокою не знате\" - majatek rozumu, a biedy spokoju. Ludzie sa okresleni \"biednymi\" (\"бідны\") nie materialnie, lecz wewnetrznie - ubogimi w madrosc.\nSrodki artystyczne: apostrofa (\"О вы, бідны люде\"), pytania retoryczne (\"ци вы не видите?\", \"Чом собі спокійным / його не створите?\"), porownanie (\"красне, як тот квіток\"), kontrast lokalny (Mars vs Ziemia).\n\nKrok 4: PUNKTY WSPOLNE i ROZNICE\n\nPodobienstwa:\n- Oba wiersze zawieraja apel/ostrzezenie skierowane do wspolnoty.\n- W obu pojawiaja sie wartosci, ktore sa zagrozzone lub marnotrawione.\n- Oba sa krotkie, ale zawieraja zwiezla puentę o sile katharsis.\n\nRoznice:\n- Trojanoska mowi do konkretnej wspolnoty - Lemkow; Fejsa zwraca sie do calej ludzkosci.\n- Trojanoska koncentruje sie na utracie dobr zewnetrznych (ziemia, natura) i zagrozeniu utraty wspolnoty. Fejsa - na wewnetrznej niezdolnosci czlowieka do korzystania z tego, co juz ma.\n- Nastroj: Trojanoska - elegijna skarga, nostalgia; Fejsa - ironiczno-moralizatorski, lekko gorzki.\n\nKrok 5: PUENTA INTERPRETACJI POROWNAWCZEJ\n\nOba wiersze sa dialogiem z odbiorca - wezwaniem do przebudzenia. Trojanoska pyta: czy zachowamy to, co nam zostalo? Fejsa pyta: czy zaczniemy doceniac to, co mamy? Razem tworza obraz wspolnoty i czlowieka, ktory stoi na progu utraty - i ma wybor: ochronic dziedzictwo lub byc bezwolnym swiadkiem jego zaniku.\n\n## Sposob 2 - konteksty literackie i kulturowe\n\nKontekst literacki - literatura lemkowska jest literatura przetrwania. Powstaje w warunkach diasporycznych po akcji Wisla (1947). Zarówno Trojanoska, jak i Fejsa pisali w srodowisku rozproszonych Lemkow - stad topos \"tego, co zostalo\", jest w tej poezji centryczny.\n\nKontekst filozoficzny - motyw \"carpe diem\" u Fejsy: \"Жытя так короткє\" nawiazuje do starożytnej maksymy: korzystaj z zycia, bo ono przemija. Jednakze u Fejsy nie chodzi o hedonizm, lecz o madrosc wspolzycia (\"жыти на Земли / зґідні\" = zyc na Ziemi zgodnie).\n\nKontekst jezykowy - oba wiersze sa pisane w jezyku lemkowskim (рускій язык / łemkowszcyzna). Sam fakt ich istnienia jest aktem ochrony jezyka - sa swiadzectwem, ze Lemkowie pisza, tworza i myslą po lemkowsku.\n\nInne konteksty do przywolania:\n- Portret wspolnoty w literaturze pogranicza (Lesko, Nowy Sacz, Krosno - obszar historycznej Lemkowyny).\n- Pieśni lemkowskie jako sposob przekazu wartosci pokoleniowych.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Klucz CKE (zad. 2 - Temat 2, interpretacja porownawcza, max 40 pkt):\n>\n> **A. Koncepcja porownywania utworow (max 6 pkt)**\n> - 6 pkt - koncepcja niesprzeczna z utworami i spojna (np. apel do wspolnoty o ochrone wartosci)\n> - 4 pkt - niesprzeczna, czesciowo spojna\n> - 2 pkt - czesciowo sprzeczna\n> - 0 pkt - sprzeczna lub brak koncepcji\n> UWAGA: 0 pkt w kat. A = 0 pkt za calosc!\n>\n> **B. Uzasadnienie tezy interpretacyjnej (max 12 pkt)**\n> - 12 pkt - uzasadnienie trafne i poglebizone (analiza srodkow artystycznych, konteksty, porownanie motywow)\n> - 8 pkt - trafne, ale niepoglebizone\n> - 4 pkt - czesciowo trafne\n> - 0 pkt - brak trafnych argumentow\n> UWAGA: A=2 pkt i B=0 pkt = brak punktow za pozostale kategorie!\n>\n> **C. Poprawnosc rzeczowa (max 2 pkt)**\n> - 2 pkt - brak bledow rzeczowych\n> - 0 pkt - jeden blad lub wiecej\n>\n> **D. Zamysl kompozycyjny (max 6 pkt)**\n> - 6 pkt - kompozycja funkcjonalna\n> - 3 pkt - zaburzenia\n> - 0 pkt - brak\n>\n> **E. Spojnosc lokalna (max 2 pkt)**\n> - 2 pkt - pelna spojnosc lub nieznaczne zaburzenia\n> - 1 pkt - znaczne zaburzenia\n> - 0 pkt - niespojna\n>\n> **F. Styl tekstu (max 4 pkt)**\n> - 4 pkt - stosowny\n> - 2 pkt - czesciowo stosowny\n> - 0 pkt - niestosowny\n>\n> **G. Poprawnosc jezykowa (max 4 pkt)**\n> - 4 pkt - brak bledow lub nieliczne nierazace\n> - 2 pkt - liczne nierazace lub nieliczne razace\n> - 0 pkt - liczne razace\n>\n> **H. Poprawnosc zapisu (max 4 pkt)**\n> - 4 pkt - zapis w pelni poprawny lub nieliczne nierazace\n> - 2 pkt - liczne nierazace lub nieliczne razace\n> - 0 pkt - liczne razace\n>\n> UWAGA: Praca ponizej 300 slow - punkty tylko w A, B, C. Blad kardynalny = 0 pkt.\n\n**Co zapamietac?** W interpretacji porownawczej kluczowa jest spojna koncepcja lacząca oba wiersze - nie wystarczy opisac je osobno. Nalezy wskazac, co je laczy tematycznie i problemowo, a co rozni (podejscie, ton, adresat). Srodki artystyczne (apostrofa, anafora, pytania retoryczne, porownania) trzeba nie tylko nazwac, ale pokazac ich funkcje w budowaniu sensu wiersza. Cytaty po lemkowsku sa atutem - swiadcza o znajomosci tekstu i jezyka.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk lemkowski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-lemkowski","category_label":"Matura","text_html":"<p>Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.</p>\n<p>Тема 2. Зроб порівнуючу аналізу і інтерпретацию вершів. Твоя праца повинна чыслити не менше як 300 слів.</p>\n<p>Стефанія Трохановска</p>\n<p>Лем небо над нами наше</p>\n<p>лем небо над нами наше<br>што нам го предкы<br>в спадку лишыли<br>забрала нам вода потічкы<br>лісы нам вышуміли<br>лем небо над нами наше<br>а мы ци направду люде<br>іщы ся кус подільме<br>і неба над нами не буде</p>\n<p>С. Трохановска, Лем небо над нами наше, [в:] ред. О. Дуць-Файфер, Ци то лем туга, ци надія, Ліґниця 2002, с. 223.</p>\n<p>Янко Фейса</p>\n<p>О люде</p>\n<p>О вы, бідны люде,<br>добрий розум мате,<br>а жыти на світі<br>в спокою не знате.</p>\n<p>Жытя так короткє,<br>ци вы не видите?<br>Чом собі спокійным<br>його не створите?</p>\n<p>Оно такє миле,<br>красне, як тот квіток.<br>Чом же вам не служыт<br>оно на ужыток?</p>\n<p>Уж на Марс далекій<br>летіти прагнете,<br>а жыти на Земли<br>згідні не можете.</p>\n<p>Я. Фейса, О, люде, [в:] ред. П. Трохановскій, Мамко куп мі книжку, Nowy Sącz 1995, с. 172.</p>\n<p>Тема 2. Зроб порівнуючу аналізу і інтерпретацию вершів. Твоя праца повинна чыслити не менше як 300 слів.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedz</h4>\n<p><strong>Wypracowanie - Temat 2: Porownywalcza analiza i interpretacja wierszy Stefanii Trojanoskiej &quot;Лем небо над нами наше&quot; oraz Janka Fejsy &quot;О, люде&quot; (min. 300 slow)</strong></p>\n<h4>Sposob 1 - analiza porownawcza wierszy</h4>\n<p>Krok 1: KONCEPCJA POROWNANIA (kategoria A - kluczowa)</p>\n<p>Oba wiersze podejmuja wspolna problematyke - refleksje nad kondycja wspolczesnego czlowieka, ktory posiada wartosci, lecz nie potrafi z nich korzystac. Trojanoska pisze o Lemkach tracacych kolejne dobra (ziemie, lasy, potoki), az zostalo im juz tylko niebo - symbol ostatniego wspolnego dziedzictwa. Fejsa z kolei pyta, dlaczego ludzie zdolni do myslenia nie potrafia zyc w zgodzie i spokoju, skoro zycie jest krotkie i piekne jak kwiat.</p>\n<p>Teza porownawcza: Oba wiersze sa apelem do wspolnoty - do lemkowskiej (Trojanoska) i do calej ludzkosci (Fejsa) - o swiadome korzystanie z posiadanych wartosci, zanim zostana bezpowrotnie utracone.</p>\n<p>Krok 2: ANALIZA WIERSZA 1 - Trojanoska &quot;Лем небо над нами наше&quot;</p>\n<p>Gatunek: wiersz liryczny, podmiot zbiorowy (&quot;мы&quot; - my).<br>Motyw utraty i resztki: Lemkowie stracili potoki (&quot;забрала нам вода потічкы&quot;), lasy (&quot;лісы нам вышуміли&quot;), a zostalo im juz tylko niebo (&quot;лем небо над нами наше&quot;). Slowo &quot;лем&quot; (tylko, jedynie) powtarza sie - jest zarówno ograniczeniem, jak i kluczem tytulowym.<br>Konkluzja wiersza jest dramatyczna: jesli Lemkowie raz jeszcze sie podzielą (&quot;іщы ся кус подільме&quot;), stracą nawet to ostatnie niebo: &quot;і неба над нами не буде&quot;.<br>Funkcja tytulu: tytul jest niemal ostatnim bastionem - &quot;Только niebo nad nami jest nasze&quot;. Wiersz ostrzega, ze jednosc i tozsamosc sa warunkiem przezycia kultury.<br>Srodki artystyczne: anafora (&quot;лем небо над нами наше&quot; - powtorzenie), stopniowanie straty (woda, lasy → niebo), personifikacja: lasy &quot;вышуміли&quot; (wybrzmialy, jakby sie pozegnaly).</p>\n<p>Krok 3: ANALIZA WIERSZA 2 - Fejsa &quot;О, люде&quot;</p>\n<p>Gatunek: wiersz refleksyjno-moralistyczny, apostrofa do ludzi (&quot;О вы, бідны люде&quot;).<br>Motyw krotkotrwalosci zycia i marnotrawstwa: zycie jest krotkie (&quot;Жытя так короткє&quot;), piekne jak kwiat (&quot;красне, як тот квіток&quot;), lecz ludzie go nie cenia. Zamiast zyc w harmonii na Ziemi, marza o podboju Marsa (&quot;Уж на Марс далекій / летіти прагнете&quot;).<br>Paradoks: &quot;добрий розум мате, / а жыти на світі / в спокою не знате&quot; - majatek rozumu, a biedy spokoju. Ludzie sa okresleni &quot;biednymi&quot; (&quot;бідны&quot;) nie materialnie, lecz wewnetrznie - ubogimi w madrosc.<br>Srodki artystyczne: apostrofa (&quot;О вы, бідны люде&quot;), pytania retoryczne (&quot;ци вы не видите?&quot;, &quot;Чом собі спокійным / його не створите?&quot;), porownanie (&quot;красне, як тот квіток&quot;), kontrast lokalny (Mars vs Ziemia).</p>\n<p>Krok 4: PUNKTY WSPOLNE i ROZNICE</p>\n<p>Podobienstwa:</p>\n<ul><li>Oba wiersze zawieraja apel/ostrzezenie skierowane do wspolnoty.</li><li>W obu pojawiaja sie wartosci, ktore sa zagrozzone lub marnotrawione.</li><li>Oba sa krotkie, ale zawieraja zwiezla puentę o sile katharsis.</li></ul>\n<p>Roznice:</p>\n<ul><li>Trojanoska mowi do konkretnej wspolnoty - Lemkow; Fejsa zwraca sie do calej ludzkosci.</li><li>Trojanoska koncentruje sie na utracie dobr zewnetrznych (ziemia, natura) i zagrozeniu utraty wspolnoty. Fejsa - na wewnetrznej niezdolnosci czlowieka do korzystania z tego, co juz ma.</li><li>Nastroj: Trojanoska - elegijna skarga, nostalgia; Fejsa - ironiczno-moralizatorski, lekko gorzki.</li></ul>\n<p>Krok 5: PUENTA INTERPRETACJI POROWNAWCZEJ</p>\n<p>Oba wiersze sa dialogiem z odbiorca - wezwaniem do przebudzenia. Trojanoska pyta: czy zachowamy to, co nam zostalo? Fejsa pyta: czy zaczniemy doceniac to, co mamy? Razem tworza obraz wspolnoty i czlowieka, ktory stoi na progu utraty - i ma wybor: ochronic dziedzictwo lub byc bezwolnym swiadkiem jego zaniku.</p>\n<h4>Sposob 2 - konteksty literackie i kulturowe</h4>\n<p>Kontekst literacki - literatura lemkowska jest literatura przetrwania. Powstaje w warunkach diasporycznych po akcji Wisla (1947). Zarówno Trojanoska, jak i Fejsa pisali w srodowisku rozproszonych Lemkow - stad topos &quot;tego, co zostalo&quot;, jest w tej poezji centryczny.</p>\n<p>Kontekst filozoficzny - motyw &quot;carpe diem&quot; u Fejsy: &quot;Жытя так короткє&quot; nawiazuje do starożytnej maksymy: korzystaj z zycia, bo ono przemija. Jednakze u Fejsy nie chodzi o hedonizm, lecz o madrosc wspolzycia (&quot;жыти на Земли / зґідні&quot; = zyc na Ziemi zgodnie).</p>\n<p>Kontekst jezykowy - oba wiersze sa pisane w jezyku lemkowskim (рускій язык / łemkowszcyzna). Sam fakt ich istnienia jest aktem ochrony jezyka - sa swiadzectwem, ze Lemkowie pisza, tworza i myslą po lemkowsku.</p>\n<p>Inne konteksty do przywolania:</p>\n<ul><li>Portret wspolnoty w literaturze pogranicza (Lesko, Nowy Sacz, Krosno - obszar historycznej Lemkowyny).</li><li>Pieśni lemkowskie jako sposob przekazu wartosci pokoleniowych.</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Klucz CKE (zad. 2 - Temat 2, interpretacja porownawcza, max 40 pkt):<br><br><strong>A. Koncepcja porownywania utworow (max 6 pkt)</strong><br>- 6 pkt - koncepcja niesprzeczna z utworami i spojna (np. apel do wspolnoty o ochrone wartosci)<br>- 4 pkt - niesprzeczna, czesciowo spojna<br>- 2 pkt - czesciowo sprzeczna<br>- 0 pkt - sprzeczna lub brak koncepcji<br>UWAGA: 0 pkt w kat. A = 0 pkt za calosc!<br><br><strong>B. Uzasadnienie tezy interpretacyjnej (max 12 pkt)</strong><br>- 12 pkt - uzasadnienie trafne i poglebizone (analiza srodkow artystycznych, konteksty, porownanie motywow)<br>- 8 pkt - trafne, ale niepoglebizone<br>- 4 pkt - czesciowo trafne<br>- 0 pkt - brak trafnych argumentow<br>UWAGA: A=2 pkt i B=0 pkt = brak punktow za pozostale kategorie!<br><br><strong>C. Poprawnosc rzeczowa (max 2 pkt)</strong><br>- 2 pkt - brak bledow rzeczowych<br>- 0 pkt - jeden blad lub wiecej<br><br><strong>D. Zamysl kompozycyjny (max 6 pkt)</strong><br>- 6 pkt - kompozycja funkcjonalna<br>- 3 pkt - zaburzenia<br>- 0 pkt - brak<br><br><strong>E. Spojnosc lokalna (max 2 pkt)</strong><br>- 2 pkt - pelna spojnosc lub nieznaczne zaburzenia<br>- 1 pkt - znaczne zaburzenia<br>- 0 pkt - niespojna<br><br><strong>F. Styl tekstu (max 4 pkt)</strong><br>- 4 pkt - stosowny<br>- 2 pkt - czesciowo stosowny<br>- 0 pkt - niestosowny<br><br><strong>G. Poprawnosc jezykowa (max 4 pkt)</strong><br>- 4 pkt - brak bledow lub nieliczne nierazace<br>- 2 pkt - liczne nierazace lub nieliczne razace<br>- 0 pkt - liczne razace<br><br><strong>H. Poprawnosc zapisu (max 4 pkt)</strong><br>- 4 pkt - zapis w pelni poprawny lub nieliczne nierazace<br>- 2 pkt - liczne nierazace lub nieliczne razace<br>- 0 pkt - liczne razace<br><br>UWAGA: Praca ponizej 300 slow - punkty tylko w A, B, C. Blad kardynalny = 0 pkt.</blockquote>\n<p><strong>Co zapamietac?</strong> W interpretacji porownawczej kluczowa jest spojna koncepcja lacząca oba wiersze - nie wystarczy opisac je osobno. Nalezy wskazac, co je laczy tematycznie i problemowo, a co rozni (podejscie, ton, adresat). Srodki artystyczne (apostrofa, anafora, pytania retoryczne, porownania) trzeba nie tylko nazwac, ale pokazac ich funkcje w budowaniu sensu wiersza. Cytaty po lemkowsku sa atutem - swiadcza o znajomosci tekstu i jezyka.</p>"}]}