{"id":"maturazai-lemkowski-lem-pr-2017-05/zad/2","paper_id":"maturazai-lemkowski-lem-pr-2017-05","number":"2","points":40,"ptype":"open","subject":"jezyk-lemkowski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Тема 2. Зроб порівнуючу аналізу і інтерпретацию вершів. Твоя праца повинна чыслити не менше як 300 слів.\n\nПавел Стефановскій\n\nКолиси\n\nКолиси\nто ся жыло\nне было стресів\nі судів\nне было\nвыстарчыла сокыра\nі зліст\nхлопска щыра\nі жыло ся\nяк в небі\nвшытко векше\nбыло\nден был\nвекший\nрадіст\nвекша\nа юж клопотів\nто жадных\nне было\nкоса\nсмерт\nпорядкы правила\nтовды была\nсила\nтого доброго\nсвітили свічкы\nяк глядали\nзлого\nа як латво\nбыло\nнайти\nскарбы\nі пригоду\nі смерт\nдля гонору\nколиси\nбыл єден\nвыбір\nне было\nінчого выбору\n\nП. Стефановскій, Колиси, в: ред. О. Дуць-Файфер, Ци то лем туга, ци надія, Ліґниця 2002, с. 174\n\nЯков Дудра\n\nТак было давно\n\nПовідали моі дідо,\nЯк то давно было,\nЖе ся Лемкам в нашых горах\nНе найгірше жыло.\n\nХоц был часом неуроджай,\nТо не бідували,\nБо в сусіках старий запас\nВсе притримували.\n\nПравда, же не каждий ґазда\nМал стары запасы,\nАле были добры люде\nІщы в тоты часы.\n\nІ хто мал, тот допожычыл,\nЗратувал бідного,\nМали люде добры серця\nДля свого близнього.\n\nЯ. Дудра, Так было давно, в: ред. О. Дуць-Файфер, Ци то лем туга, ци надія, Ліґниця 2002, с. 69 - 70.\n\nТема 2. Зроб порівнуючу аналізу і інтерпретацию вершів. Твоя праца повинна чыслити не менше як 300 слів.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Analiza porownawcza wierszy (Tema 2) - rozwiazanie modelowe**\n\nTo zadanie nie ma jednej poprawnej odpowiedzi - zdajacy pisze wlasna analize porownawcza dwoch wierszy lemkowskich (minimum 300 slow). Ponizej wzorcowy plan i wskazowki do uzyskania maksymalnej liczby punktow.\n\n## Sposob 1 - analiza i porownanie wierszy krok po kroku\n\n**Krok 1: Koncepcja porownywania - wspolny temat i roznice (Kategoria A)**\n\nOba wiersze dotycza tego samego motywu: idealizacji przeszlosci lemkowskiej (arkadyjskiego „dawniej\"). Jest to motyw nostalgii za minionym swiatem.\n\nWiersz 1: Pavlo Stefanovskij - \"Колиси\" (Kiedys)\n- Tytul \"Колиси\" = \"kiedys\", dawno temu - bezposrednie wskazanie perspektywy czasowej\n- Wiersz ukazuje dawny swiat jako wolny od stresu i sadow: „не было стресів / і судів\"\n- Paradoks: smierc (\"коса / смерт\") i zlo istnialy, ale zycie bylo prostsze, byl tylko \"єден выбір / не было / інчого выбору\"\n- Poetyka: bardzo krotkie, urnowane wersy (wiersz wolny), kontrastowe zestawienia, prostota jezyka imituje prostote opisywanego zycia\n- Ton: melancholijno-refleksyjny, gorzki - bo wyboru nie bylo, ale byl porzadek\n\nWiersz 2: Jakov Dudra - \"Так было давно\" (Tak bylo dawno)\n- Przekaz tradycji: „Повідали моі дідо / Як то давно было\" - to co powiadali dziadkowie, nie wlasne wspomnienie\n- Akcent na solidarnosc spoleczna: nieurodziaj, ale sie nie biedzono, bo byli dobrzy ludzie\n- Obraz idealny i jednoznacznie pozytywny: „Мали люде добры серця / Для свого близнього\"\n- Poetyka: regularny rytm (4 strofy czterowierszowe), niemal piesniowy, folklorystyczny charakter\n- Ton: cieplo-nostalgiczny, idylliczny, brak goryczy\n\n**Krok 2: Teza interpretacyjna i jej uzasadnienie (Kategoria B)**\n\nProponowana teza: \"Obydwa wiersze wyrazaja lemkowska nostalgie za utraconym swiatem, ale robia to w rozny sposob - Stefanovskij pokazuje swiat ambiwalentny, w ktorym prostota oznaczala brak wyboru, a Dudra idealizuje wspolnote pomagajaca sobie w trudziе.\"\n\nUzasadnienie:\n1. Podobienstwo w temacie: obydwa odwoluja sie do \"dawnych czasow\" jako lepszych od terazniejszosci\n2. Roznica w perspektywie nadawcy: Stefanovskij mowi w 3. os. ogolnie (\"ся жыло\"), Dudra cytuje dziadkow - dwa rodzaje pamieci zbiorowej\n3. Roznica w obrazowaniu smierci i zla: u Stefanovskiego smierc i zlo sa neutralne, naturalne czesci porzadku; u Dudry nie ma miejsca na zlo - sa tylko dobrzy ludzie\n4. Roznica w konkluzji: Stefanovskij ironicznie zaznacza, ze kiedys byl \"єден выбір\" i zadnego innego - brak wolnosci mozna interpretowac dwuznacznie; Dudra nie dostrzega cienia\n5. Wspolna rola tekstow: sa czescia lemkowskiej pamieci kulturowej - utrwalaja obraz wspolnoty solidarnej, zakorzenionej w ziemi i tradycji\n\n**Krok 3: Elementy analizy formalnej**\n\nWiersz Stefanovskiego:\n- Gatunek: liryke refleksyjna\n- Srodki artystyczne: anafora (\"не было\"), gradacja, paralelizm\n- Motyw kostuchy (\"коса / смерт / порядкы правила\") - smierc jako porzadkujaca sila natury\n- Klucz: slowo \"колиси\" powraca na poczatku i koncu - ramy kompozycyjne\n\nWiersz Dudry:\n- Gatunek: liryke narracyjna (prawie ballada)\n- Forma piesjniowa, rytm trojstopowy trocheiczny\n- Kontrast: \"неуроджай\" vs. \"не бідували\" - trudne warunki, ale solidarnosc\n- Animizacja serca: \"добры серця\" - serce jako metafora empatii spolecznej\n\n## Sposob 2 - kontekst literacki i kulturowy\n\nArkadia lemkowska w literaturze:\n- Motyw \"dawnego dobrego czasu\" (золоты часы) jest charakterystyczny dla literatury mniejszosciowej - szczegolnie po traumie deportacji (Akcja Wisla 1947, ktora wypedozila wiekszosc Lemkow z Beskidow). Idealizacja przeszlosci jest mechanizmem ochrony tozsamosci zagrozanej spolecznosci.\n- Zbior \"Ци то лем туга, ци надія\" (2002, red. Olena Duc-Fajfer), z ktorego pochodza oba wiersze, jest programowym projektem: tytul oznacza \"Czy to tylko tesknota, czy nadzieja\" - oba wiersze odpowiadaja na to pytanie pokazujac, ze nostalgia Lemkow jest zakorzeniona w konkretnym sposobie zycia, nie tylko w senttymencie\n- Pavlo Stefanovskij - wspolczesny poeta lemkowski, piszacy w dialekcie lemkowskim, czesto siegajacy po forme miniaturystyczna\n- Jakov Dudra - takze wspolczesny pisarz lemkowski, jego styl jest bardziej tradycyjny, nawiazujacy do form ludowych\n\nKonteksty porownawcze spoza literatury lemkowskiej:\n- Jan Kochanowski, \"Piesn swietojanska o sobotce\" - idealizacja wiejskiego zycia\n- Leopold Staff, \"Przedspiew\" - pamiec o prostszym zycie jako fundament tozsamosci\n- Szopka i obrzedy lemkowskie - zyw tradycja przekazu miedzypokoleniowego\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Klucz CKE (zad. 2, max 40 pkt) - Interpretacja porownawcza:\n> - **A. Koncepcja porownywania (0/2/4/6 pkt):** 6 pkt - koncepcja niesprzeczna z utworami i spojna; 4 pkt - niesprzeczna, czesciowo spojna; 2 pkt - czesciowo sprzeczna; 0 pkt - sprzeczna z utworami lub brak koncepcji\n> - **B. Uzasadnienie tezy interpretacyjnej (0/4/8/12 pkt):** 12 pkt - trafne i poglebnione; 8 pkt - trafne, niepoglebione; 4 pkt - czesciowo trafne; 0 pkt - brak trafnych argumentow\n> - **C. Poprawnosc rzeczowa (0/2 pkt):** 2 pkt - brak bledow; 0 pkt - jeden blad lub wiecej\n> - **D. Zamysl kompozycyjny (0/3/6 pkt):** 6 pkt - kompozycja funkcjonalna; 3 pkt - zaburzenia; 0 pkt - brak zamyslu\n> - **E. Spojnosc lokalna (0/1/2 pkt):** 2 pkt - pelna spojnosc lub niewielkie zaburzenia; 1 pkt - znaczne zaburzenia; 0 pkt - niespojnosc\n> - **F. Styl tekstu (0/2/4 pkt):** 4 pkt - stosowny; 2 pkt - czesciowo stosowny; 0 pkt - niestosowny\n> - **G. Poprawnosc jezykowa (0/2/4 pkt):** 4 pkt - brak bledow lub nieliczne nierazace; 2 pkt - liczne nierazace lub nieliczne razace; 0 pkt - liczne razace\n> - **H. Poprawnosc zapisu (0/2/4 pkt):** 4 pkt - zapis poprawny lub nieliczne nierazace; 2 pkt - liczne nierazace lub nieliczne razace; 0 pkt - liczne razace\n> - **UWAGA:** Jesli A = 0 pkt - nie przyznaje sie punktow w pozostalych kategoriach. Jesli A = 2 pkt i B = 0 pkt - nie przyznaje sie punktow w pozostalych. Praca < 300 slow - punkty tylko za A, B, C. Blad kardynalny rzeczowy - 0 pkt za cala prace.\n\nCo zapamietac? Buduj analize porownawcza - nie opisuj wierszy osobno jeden po drugim, lecz zestawiaj je tematycznie. Sformuluj wyrazna teze (co obie liryki robia razem / jak sie uzupelniaja / gdzie sie roznia). Odwoluj sie do konkretnych cytatow z obu wierszy lemkowskich. Zadbaj o terminy literackie po lemkowsku lub polsku. Pamietaj: 300 slow minimum - liczys slowa, nie zdania.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk lemkowski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-lemkowski","category_label":"Matura","text_html":"<p>Тема 2. Зроб порівнуючу аналізу і інтерпретацию вершів. Твоя праца повинна чыслити не менше як 300 слів.</p>\n<p>Павел Стефановскій</p>\n<p>Колиси</p>\n<p>Колиси<br>то ся жыло<br>не было стресів<br>і судів<br>не было<br>выстарчыла сокыра<br>і зліст<br>хлопска щыра<br>і жыло ся<br>як в небі<br>вшытко векше<br>было<br>ден был<br>векший<br>радіст<br>векша<br>а юж клопотів<br>то жадных<br>не было<br>коса<br>смерт<br>порядкы правила<br>товды была<br>сила<br>того доброго<br>світили свічкы<br>як глядали<br>злого<br>а як латво<br>было<br>найти<br>скарбы<br>і пригоду<br>і смерт<br>для гонору<br>колиси<br>был єден<br>выбір<br>не было<br>інчого выбору</p>\n<p>П. Стефановскій, Колиси, в: ред. О. Дуць-Файфер, Ци то лем туга, ци надія, Ліґниця 2002, с. 174</p>\n<p>Яков Дудра</p>\n<p>Так было давно</p>\n<p>Повідали моі дідо,<br>Як то давно было,<br>Же ся Лемкам в нашых горах<br>Не найгірше жыло.</p>\n<p>Хоц был часом неуроджай,<br>То не бідували,<br>Бо в сусіках старий запас<br>Все притримували.</p>\n<p>Правда, же не каждий ґазда<br>Мал стары запасы,<br>Але были добры люде<br>Іщы в тоты часы.</p>\n<p>І хто мал, тот допожычыл,<br>Зратувал бідного,<br>Мали люде добры серця<br>Для свого близнього.</p>\n<p>Я. Дудра, Так было давно, в: ред. О. Дуць-Файфер, Ци то лем туга, ци надія, Ліґниця 2002, с. 69 - 70.</p>\n<p>Тема 2. Зроб порівнуючу аналізу і інтерпретацию вершів. Твоя праца повинна чыслити не менше як 300 слів.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedz</h4>\n<p><strong>Analiza porownawcza wierszy (Tema 2) - rozwiazanie modelowe</strong></p>\n<p>To zadanie nie ma jednej poprawnej odpowiedzi - zdajacy pisze wlasna analize porownawcza dwoch wierszy lemkowskich (minimum 300 slow). Ponizej wzorcowy plan i wskazowki do uzyskania maksymalnej liczby punktow.</p>\n<h4>Sposob 1 - analiza i porownanie wierszy krok po kroku</h4>\n<p><strong>Krok 1: Koncepcja porownywania - wspolny temat i roznice (Kategoria A)</strong></p>\n<p>Oba wiersze dotycza tego samego motywu: idealizacji przeszlosci lemkowskiej (arkadyjskiego „dawniej&quot;). Jest to motyw nostalgii za minionym swiatem.</p>\n<p>Wiersz 1: Pavlo Stefanovskij - &quot;Колиси&quot; (Kiedys)</p>\n<ul><li>Tytul &quot;Колиси&quot; = &quot;kiedys&quot;, dawno temu - bezposrednie wskazanie perspektywy czasowej</li><li>Wiersz ukazuje dawny swiat jako wolny od stresu i sadow: „не было стресів / і судів&quot;</li><li>Paradoks: smierc (&quot;коса / смерт&quot;) i zlo istnialy, ale zycie bylo prostsze, byl tylko &quot;єден выбір / не было / інчого выбору&quot;</li><li>Poetyka: bardzo krotkie, urnowane wersy (wiersz wolny), kontrastowe zestawienia, prostota jezyka imituje prostote opisywanego zycia</li><li>Ton: melancholijno-refleksyjny, gorzki - bo wyboru nie bylo, ale byl porzadek</li></ul>\n<p>Wiersz 2: Jakov Dudra - &quot;Так было давно&quot; (Tak bylo dawno)</p>\n<ul><li>Przekaz tradycji: „Повідали моі дідо / Як то давно было&quot; - to co powiadali dziadkowie, nie wlasne wspomnienie</li><li>Akcent na solidarnosc spoleczna: nieurodziaj, ale sie nie biedzono, bo byli dobrzy ludzie</li><li>Obraz idealny i jednoznacznie pozytywny: „Мали люде добры серця / Для свого близнього&quot;</li><li>Poetyka: regularny rytm (4 strofy czterowierszowe), niemal piesniowy, folklorystyczny charakter</li><li>Ton: cieplo-nostalgiczny, idylliczny, brak goryczy</li></ul>\n<p><strong>Krok 2: Teza interpretacyjna i jej uzasadnienie (Kategoria B)</strong></p>\n<p>Proponowana teza: &quot;Obydwa wiersze wyrazaja lemkowska nostalgie za utraconym swiatem, ale robia to w rozny sposob - Stefanovskij pokazuje swiat ambiwalentny, w ktorym prostota oznaczala brak wyboru, a Dudra idealizuje wspolnote pomagajaca sobie w trudziе.&quot;</p>\n<p>Uzasadnienie:</p>\n<ol><li>Podobienstwo w temacie: obydwa odwoluja sie do &quot;dawnych czasow&quot; jako lepszych od terazniejszosci</li><li>Roznica w perspektywie nadawcy: Stefanovskij mowi w 3. os. ogolnie (&quot;ся жыло&quot;), Dudra cytuje dziadkow - dwa rodzaje pamieci zbiorowej</li><li>Roznica w obrazowaniu smierci i zla: u Stefanovskiego smierc i zlo sa neutralne, naturalne czesci porzadku; u Dudry nie ma miejsca na zlo - sa tylko dobrzy ludzie</li><li>Roznica w konkluzji: Stefanovskij ironicznie zaznacza, ze kiedys byl &quot;єден выбір&quot; i zadnego innego - brak wolnosci mozna interpretowac dwuznacznie; Dudra nie dostrzega cienia</li><li>Wspolna rola tekstow: sa czescia lemkowskiej pamieci kulturowej - utrwalaja obraz wspolnoty solidarnej, zakorzenionej w ziemi i tradycji</li></ol>\n<p><strong>Krok 3: Elementy analizy formalnej</strong></p>\n<p>Wiersz Stefanovskiego:</p>\n<ul><li>Gatunek: liryke refleksyjna</li><li>Srodki artystyczne: anafora (&quot;не было&quot;), gradacja, paralelizm</li><li>Motyw kostuchy (&quot;коса / смерт / порядкы правила&quot;) - smierc jako porzadkujaca sila natury</li><li>Klucz: slowo &quot;колиси&quot; powraca na poczatku i koncu - ramy kompozycyjne</li></ul>\n<p>Wiersz Dudry:</p>\n<ul><li>Gatunek: liryke narracyjna (prawie ballada)</li><li>Forma piesjniowa, rytm trojstopowy trocheiczny</li><li>Kontrast: &quot;неуроджай&quot; vs. &quot;не бідували&quot; - trudne warunki, ale solidarnosc</li><li>Animizacja serca: &quot;добры серця&quot; - serce jako metafora empatii spolecznej</li></ul>\n<h4>Sposob 2 - kontekst literacki i kulturowy</h4>\n<p>Arkadia lemkowska w literaturze:</p>\n<ul><li>Motyw &quot;dawnego dobrego czasu&quot; (золоты часы) jest charakterystyczny dla literatury mniejszosciowej - szczegolnie po traumie deportacji (Akcja Wisla 1947, ktora wypedozila wiekszosc Lemkow z Beskidow). Idealizacja przeszlosci jest mechanizmem ochrony tozsamosci zagrozanej spolecznosci.</li><li>Zbior &quot;Ци то лем туга, ци надія&quot; (2002, red. Olena Duc-Fajfer), z ktorego pochodza oba wiersze, jest programowym projektem: tytul oznacza &quot;Czy to tylko tesknota, czy nadzieja&quot; - oba wiersze odpowiadaja na to pytanie pokazujac, ze nostalgia Lemkow jest zakorzeniona w konkretnym sposobie zycia, nie tylko w senttymencie</li><li>Pavlo Stefanovskij - wspolczesny poeta lemkowski, piszacy w dialekcie lemkowskim, czesto siegajacy po forme miniaturystyczna</li><li>Jakov Dudra - takze wspolczesny pisarz lemkowski, jego styl jest bardziej tradycyjny, nawiazujacy do form ludowych</li></ul>\n<p>Konteksty porownawcze spoza literatury lemkowskiej:</p>\n<ul><li>Jan Kochanowski, &quot;Piesn swietojanska o sobotce&quot; - idealizacja wiejskiego zycia</li><li>Leopold Staff, &quot;Przedspiew&quot; - pamiec o prostszym zycie jako fundament tozsamosci</li><li>Szopka i obrzedy lemkowskie - zyw tradycja przekazu miedzypokoleniowego</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Klucz CKE (zad. 2, max 40 pkt) - Interpretacja porownawcza:<br>- <strong>A. Koncepcja porownywania (0/2/4/6 pkt):</strong> 6 pkt - koncepcja niesprzeczna z utworami i spojna; 4 pkt - niesprzeczna, czesciowo spojna; 2 pkt - czesciowo sprzeczna; 0 pkt - sprzeczna z utworami lub brak koncepcji<br>- <strong>B. Uzasadnienie tezy interpretacyjnej (0/4/8/12 pkt):</strong> 12 pkt - trafne i poglebnione; 8 pkt - trafne, niepoglebione; 4 pkt - czesciowo trafne; 0 pkt - brak trafnych argumentow<br>- <strong>C. Poprawnosc rzeczowa (0/2 pkt):</strong> 2 pkt - brak bledow; 0 pkt - jeden blad lub wiecej<br>- <strong>D. Zamysl kompozycyjny (0/3/6 pkt):</strong> 6 pkt - kompozycja funkcjonalna; 3 pkt - zaburzenia; 0 pkt - brak zamyslu<br>- <strong>E. Spojnosc lokalna (0/1/2 pkt):</strong> 2 pkt - pelna spojnosc lub niewielkie zaburzenia; 1 pkt - znaczne zaburzenia; 0 pkt - niespojnosc<br>- <strong>F. Styl tekstu (0/2/4 pkt):</strong> 4 pkt - stosowny; 2 pkt - czesciowo stosowny; 0 pkt - niestosowny<br>- <strong>G. Poprawnosc jezykowa (0/2/4 pkt):</strong> 4 pkt - brak bledow lub nieliczne nierazace; 2 pkt - liczne nierazace lub nieliczne razace; 0 pkt - liczne razace<br>- <strong>H. Poprawnosc zapisu (0/2/4 pkt):</strong> 4 pkt - zapis poprawny lub nieliczne nierazace; 2 pkt - liczne nierazace lub nieliczne razace; 0 pkt - liczne razace<br>- <strong>UWAGA:</strong> Jesli A = 0 pkt - nie przyznaje sie punktow w pozostalych kategoriach. Jesli A = 2 pkt i B = 0 pkt - nie przyznaje sie punktow w pozostalych. Praca &lt; 300 slow - punkty tylko za A, B, C. Blad kardynalny rzeczowy - 0 pkt za cala prace.</blockquote>\n<p>Co zapamietac? Buduj analize porownawcza - nie opisuj wierszy osobno jeden po drugim, lecz zestawiaj je tematycznie. Sformuluj wyrazna teze (co obie liryki robia razem / jak sie uzupelniaja / gdzie sie roznia). Odwoluj sie do konkretnych cytatow z obu wierszy lemkowskich. Zadbaj o terminy literackie po lemkowsku lub polsku. Pamietaj: 300 slow minimum - liczys slowa, nie zdania.</p>"}]}