{"id":"maturazai-lemkowski-moz-r1-1p-152/zad/1","paper_id":"maturazai-lemkowski-moz-r1-1p-152","number":"1","points":40,"ptype":"open","subject":"jezyk-lemkowski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.\n\nТема 1. На основі даного урывка тексту передстав проблем і порозважай над ним. Выкорыстай тезу і думкы автора і однес ся до інчого тексту культуры. Твоя працa повинна чыслити не менше як 300 слів.\n\nПетро Мурянка\n\nШто то є совіст, або по народному - сумліня\n\nСовіст за енциклопедичном дефініцийом то моральне почутя, в якым выявлят ся чловеча самооціна одповідньости дій в однесіню до принятых в суспільстві і перетвореных во внутрішні переконаня норм моральности.\n\nМудре то - ні? Та виджу по Вашых очах, чую по Вашых серцях, же хоц то мудре, має ся Вам оно - як і мі - якiсе тупе, мертве, зимне як камін. Ани кус не такє як совіст, ци речы - не по книжному, церковному, а по народному - сумліня.\n\nІ кєд бы іщы вернути до енциклопедичности, і передставити за ньом - дайме на то - слово \"пожар\", буде там стояло: \"Пожар - спаляня ся предметів не презначеных до спаліня\". І признате - тото уж чысто без выразу. Бо пожар - стихія, то вістник нещестя, то носитель чловечого болю, то знате зрештом сами што то пожар, хоц Вам може і рідна хыжа не згоріла (Выбачте, але і сам здогадал єм ся, вкусил в язык, бо необачні єм оне вырюк. Адже вшыткым нам, і то не енциклопедичні, згоріла рідна хыжа, рідна Лемковина.)\n\nЗа тото в скобках не нас повинно грызти сумліня, хоц ци зробили мы достаточні достаточно жебы двигнути з попелищ нашу хыжу, наш прадідній, вітцівскій двір?! Нашу Вітчызну!\n\nШто то сумліня? Так направду, од серця. (Поправлям - од серця, адже сумліня сідит радше не в голові, а в серци, ци деси близко него, в каждым буд разі - в грудьох; тяжко нам дыхати, кєд нас мучыт, або як вшыткы звыкли гварити, \"грызе\" сумліня.)\n\nСумліня то внутрішній голос, котрий звідує нашу голову (яка старат ся одповісти - і аж товды мы полны яко \"мы\", бо рукы, ногы і решта членів ся ту не чыслят) - ци, дайме на то:\n\nПосвятили мы нашым дітям цілых себе, жебы пак они могли называти ся дітми. Нашыма. І одворотні: Ци в належытій мірі вшанували мы, або (кєд маме іщы тото щестя) - шануєме своіх Родичів? Ци оддали, або оддаєме чест належну Вітцю і Матери, хоцбы лем зато, же годны мы были дітхнути Світ?\n\nЦи? Такых \"ци\" сумліня задає през жытя без чысла. В однесіню до ближніх, сусідів, соспільства, Церкви, Народу. Вітчызны. Тепер звідат ся нас Сумліня раз іщы - ЦИ?!\n\nП. Мурянка, Што то є совіст, або по народному - сумліня, [в:] Пред нами повселюдний спис - Голос Совісти, Выданя принагідне, але не обоятне, Крениця-Лігниця 2002, c. 1-2.\n\nТема 1. На основі даного урывка тексту передстав проблем і порозважай над ним. Выкорыстай тезу і думкы автора і однес ся до інчого тексту культуры. Твоя працa повинна чыслити не менше як 300 слів.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Temat 1 - wypracowanie argumentacyjne w jezyku lemkowskim (min. 300 slow) na podstawie fragmentu eseju Petra Muranky \"Szo to je sovist, abo po narodnomu - sumlinia\"**\n\nPonizej znajduje sie model wzorcowego wypracowania (wzor dla zdajacego i egzaminatora), a nastepnie omowienie kryteriow CKE.\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu i budowa wypowiedzi argumentacyjnej\n\n**Krok 1 - Zrozumienie problemu tekstu zrodlowego.**\n\nAutor, Petro Muranka, zestawia encyklopedyczna definicje sumienia (\"суміст - моральне почутя \") z zywym, ludzkim odczuciem tego pojecia. Encyklopedia daje definicje zimna i martwa jak \"kamien\"; prawdziwe sumienie jest czyms, co \"gryzie\" nas od srodka, siedzi nie w glowie, lecz w sercu. Autor stosuje retorycznie pytanie (\"ЦИ?\") jako przewodni srodek - dopytuje sie, czy my jako Lemkowie wystarczajaco zadbalismy o nasz narod, o nasz dom - Lemkowyne.\n\n**Krok 2 - Sformulowanie tezy wypracowania.**\n\nTeza: Sumienie (sumlinia) nie jest abstrakcyjnym pojecia moralnym z encyklopedii, lecz wewnetrznym glosem, ktory zobowiazuje nas do dzialan na rzecz bliskich, narodu i ojczyzny.\n\n**Krok 3 - Dobor argumentow i odwolanie do innego tekstu kultury.**\n\nArgument 1 (z tekstu): Muranka pokazuje, ze sumienie objawia sie przez konkretne pytania - \"Czy poswiecilismy sie dzieciom?\", \"Czy szanujemy rodzicow?\", \"Czy dosc zrobilismy dla naszej Lemkowyny?\". Kazde \"ЦИ?\" to wyzwanie do rachunku sumienia.\n\nArgument 2 (z tekstu): Metafora pozaru - encyklopedyczna definicja pozaru to \"spalanie przedmiotow nieprzeznaczonych do spalania\", ale prawdziwy pozar to tragedia, bol, utrata domu. Tak samo sumlinia - zywe ludzkie sumienie nie da sie zamknac w definicji.\n\nArgument 3 (odwolanie do innego tekstu kultury): Mozna odniesc sie do biblijnego motywu rachunku sumienia - np. fragmenty z ksiag madrosciowych (Ps 51 - psalm pokutny Dawida), gdzie sumienie prowadzi do nawrocenia i odpowiedzialnosci. Innym kontekstem jest filozofia Sokratesa, dla ktorego \"dajmonion\" - wewnetrzny glos - byl moralnym kompasem czlowieka. Mozna tez przywolac postacie literackie (np. Raskolnikow z \"Zbrodni i kary\" Dostojewskiego, ktorego sumienie gryzie az do przyznania sie do winy).\n\n**Krok 4 - Prawidlowe wnioskowanie.**\n\nSumienie jako \"wewnetrzny glos\" zmusza czlowieka do dzialan zbiorowych - troski o narod, jezyk, tradycje. Muranka pyta Lemkow: czy zrobilismy wystarczajaco duzo, aby podniesc nasz dom z popiolu (\"z popeliszcz naszу hyzu\")? To pytanie jest aktualne dla kazdego, kto nalezy do zagrozlonej spolecznosci.\n\n**Krok 5 - Podsumowanie (konkluzja).**\n\nSumienie to nie tylko pojecie moralne - to obowiazek. Muranka wzywa czytelnikow do aktywnego dzialania na rzecz swojej wspolnoty. Lemkowie, jak i kazdy narod, musza wsluchiw sie w wewnetrzny glos sumienia i dzialac, zanim bedzie za pozno.\n\n## Sposob 2 - kontekst retoryczny i kompozycja wypracowania\n\nMuranka buduje swoj esej na kontraście: jezyk suchy i encyklopedyczny vs. jezyk serca. Ta technika - zestawienie definicji z zywym doswiadczeniem - to klasyczny chwyt retoryczny (amplificatio). Autor swiadomie \"gryzie sie w jezyk\" pisac o pozarze (\"wybacszte, ale sam zdogadal em sia \"), co ujawnia osobiste zaangazowanie.\n\nW wypracowaniu maturalnym nalezy:\n- zidentyfikowac ten chwyt (kontrast definicja/zycie),\n- odniesc sie do niego krytyznie lub aprobatywnie,\n- przywolyac kontekst kulturowy (literatura, filozofia, biblia, historia Lemkowyny - deportacje akcja Wisla, Thalerhof).\n\nStruktura wzorcowa (dla zdajacego):\n1. Wstep - problem tekstu + teza wlasna.\n2. Argument 1 z odwolaniem do tekstu.\n3. Argument 2 z odwolaniem do tekstu.\n4. Argument 3 - inny tekst kultury.\n5. Podsumowanie - wniosek, ocena stanowiska autora.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1, Temat 1, max 40 pkt):\n> **A. Okreslenie problemu: max 9 pkt**\n> - 9 pkt - trafne i wyczerpujace okreslenie problemu tekstu (rola sumienia jako wewnetrznego zobowiazania moralnego wobec bliskich i narodu), wyrazone precyzyjnie\n> - 6 pkt - poprawne, ale niepelne okreslenie problemu\n> - 3 pkt - czesciowe ujecie problemu, z istotnym pominieciem\n> - 0 pkt - brak lub blad kardynalny; jesli 0 pkt w kat. A - egzaminator nie przyznaje punktow w pozostalych kategoriach\n>\n> **B. Sformulowanie stanowiska wobec rozwiazania przyjetego przez autora: max 9 pkt**\n> - 9 pkt - jasna teza, dobrze uzasadniona, z odwolaniem do tekstu i innego tekstu kultury\n> - 6 pkt - stanowisko sformulowane poprawnie, ograniczone uzasadnienie\n> - 3 pkt - czesciowe lub niewyraznie sformulowane stanowisko\n> - 0 pkt - brak stanowiska; jesli B = 0 pkt przy A = 3 pkt - brak punktow w pozostalych kat.\n>\n> **C. Poprawnosc rzeczowa: 2 / 0 pkt**\n> **D. Zamysl kompozycyjny: 6 / 3 / 0 pkt**\n> **E. Spojnosc lokalna: 2 / 1 / 0 pkt**\n> **F. Styl tekstu: 4 / 2 / 0 pkt**\n> **G. Poprawnosc jezykowa: 4 / 2 / 0 pkt**\n> **H. Poprawnosc zapisu: 4 / 2 / 0 pkt**\n>\n> UWAGA: Praca ponizej 300 slow - punkty tylko w A, B, C. Blad kardynalny rzeczowy - 0 pkt za cala prace.\n\n**Co zapamietac?**\n- Problem tekstu: sumienie (\"суміст\" / \"сумліня\") jako zywy, wewnetrzny glos kontra martwa definicja encyklopedyczna.\n- Teza Muranky: Lemkowie maja obowiazek sumienia wobec swojego narodu i Lemkowyny.\n- Koniecznie przywolyc inny tekst kultury (literatura, filozofia, Biblia, historia).\n- Kompozycja: wstep z teza - 2-3 argumenty - zakonczenie z wnioskiem.\n- Minimum 300 slow; inaczej kat. D, E, F, G, H sa niedostepne.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk lemkowski · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-lemkowski","category_label":"Matura","text_html":"

Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.

\n

Тема 1. На основі даного урывка тексту передстав проблем і порозважай над ним. Выкорыстай тезу і думкы автора і однес ся до інчого тексту культуры. Твоя працa повинна чыслити не менше як 300 слів.

\n

Петро Мурянка

\n

Што то є совіст, або по народному - сумліня

\n

Совіст за енциклопедичном дефініцийом то моральне почутя, в якым выявлят ся чловеча самооціна одповідньости дій в однесіню до принятых в суспільстві і перетвореных во внутрішні переконаня норм моральности.

\n

Мудре то - ні? Та виджу по Вашых очах, чую по Вашых серцях, же хоц то мудре, має ся Вам оно - як і мі - якiсе тупе, мертве, зимне як камін. Ани кус не такє як совіст, ци речы - не по книжному, церковному, а по народному - сумліня.

\n

І кєд бы іщы вернути до енциклопедичности, і передставити за ньом - дайме на то - слово "пожар", буде там стояло: "Пожар - спаляня ся предметів не презначеных до спаліня". І признате - тото уж чысто без выразу. Бо пожар - стихія, то вістник нещестя, то носитель чловечого болю, то знате зрештом сами што то пожар, хоц Вам може і рідна хыжа не згоріла (Выбачте, але і сам здогадал єм ся, вкусил в язык, бо необачні єм оне вырюк. Адже вшыткым нам, і то не енциклопедичні, згоріла рідна хыжа, рідна Лемковина.)

\n

За тото в скобках не нас повинно грызти сумліня, хоц ци зробили мы достаточні достаточно жебы двигнути з попелищ нашу хыжу, наш прадідній, вітцівскій двір?! Нашу Вітчызну!

\n

Што то сумліня? Так направду, од серця. (Поправлям - од серця, адже сумліня сідит радше не в голові, а в серци, ци деси близко него, в каждым буд разі - в грудьох; тяжко нам дыхати, кєд нас мучыт, або як вшыткы звыкли гварити, "грызе" сумліня.)

\n

Сумліня то внутрішній голос, котрий звідує нашу голову (яка старат ся одповісти - і аж товды мы полны яко "мы", бо рукы, ногы і решта членів ся ту не чыслят) - ци, дайме на то:

\n

Посвятили мы нашым дітям цілых себе, жебы пак они могли называти ся дітми. Нашыма. І одворотні: Ци в належытій мірі вшанували мы, або (кєд маме іщы тото щестя) - шануєме своіх Родичів? Ци оддали, або оддаєме чест належну Вітцю і Матери, хоцбы лем зато, же годны мы были дітхнути Світ?

\n

Ци? Такых "ци" сумліня задає през жытя без чысла. В однесіню до ближніх, сусідів, соспільства, Церкви, Народу. Вітчызны. Тепер звідат ся нас Сумліня раз іщы - ЦИ?!

\n

П. Мурянка, Што то є совіст, або по народному - сумліня, [в:] Пред нами повселюдний спис - Голос Совісти, Выданя принагідне, але не обоятне, Крениця-Лігниця 2002, c. 1-2.

\n

Тема 1. На основі даного урывка тексту передстав проблем і порозважай над ним. Выкорыстай тезу і думкы автора і однес ся до інчого тексту культуры. Твоя працa повинна чыслити не менше як 300 слів.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedz

\n

Temat 1 - wypracowanie argumentacyjne w jezyku lemkowskim (min. 300 slow) na podstawie fragmentu eseju Petra Muranky "Szo to je sovist, abo po narodnomu - sumlinia"

\n

Ponizej znajduje sie model wzorcowego wypracowania (wzor dla zdajacego i egzaminatora), a nastepnie omowienie kryteriow CKE.

\n

Sposob 1 - analiza tekstu i budowa wypowiedzi argumentacyjnej

\n

Krok 1 - Zrozumienie problemu tekstu zrodlowego.

\n

Autor, Petro Muranka, zestawia encyklopedyczna definicje sumienia ("суміст - моральне почутя ") z zywym, ludzkim odczuciem tego pojecia. Encyklopedia daje definicje zimna i martwa jak "kamien"; prawdziwe sumienie jest czyms, co "gryzie" nas od srodka, siedzi nie w glowie, lecz w sercu. Autor stosuje retorycznie pytanie ("ЦИ?") jako przewodni srodek - dopytuje sie, czy my jako Lemkowie wystarczajaco zadbalismy o nasz narod, o nasz dom - Lemkowyne.

\n

Krok 2 - Sformulowanie tezy wypracowania.

\n

Teza: Sumienie (sumlinia) nie jest abstrakcyjnym pojecia moralnym z encyklopedii, lecz wewnetrznym glosem, ktory zobowiazuje nas do dzialan na rzecz bliskich, narodu i ojczyzny.

\n

Krok 3 - Dobor argumentow i odwolanie do innego tekstu kultury.

\n

Argument 1 (z tekstu): Muranka pokazuje, ze sumienie objawia sie przez konkretne pytania - "Czy poswiecilismy sie dzieciom?", "Czy szanujemy rodzicow?", "Czy dosc zrobilismy dla naszej Lemkowyny?". Kazde "ЦИ?" to wyzwanie do rachunku sumienia.

\n

Argument 2 (z tekstu): Metafora pozaru - encyklopedyczna definicja pozaru to "spalanie przedmiotow nieprzeznaczonych do spalania", ale prawdziwy pozar to tragedia, bol, utrata domu. Tak samo sumlinia - zywe ludzkie sumienie nie da sie zamknac w definicji.

\n

Argument 3 (odwolanie do innego tekstu kultury): Mozna odniesc sie do biblijnego motywu rachunku sumienia - np. fragmenty z ksiag madrosciowych (Ps 51 - psalm pokutny Dawida), gdzie sumienie prowadzi do nawrocenia i odpowiedzialnosci. Innym kontekstem jest filozofia Sokratesa, dla ktorego "dajmonion" - wewnetrzny glos - byl moralnym kompasem czlowieka. Mozna tez przywolac postacie literackie (np. Raskolnikow z "Zbrodni i kary" Dostojewskiego, ktorego sumienie gryzie az do przyznania sie do winy).

\n

Krok 4 - Prawidlowe wnioskowanie.

\n

Sumienie jako "wewnetrzny glos" zmusza czlowieka do dzialan zbiorowych - troski o narod, jezyk, tradycje. Muranka pyta Lemkow: czy zrobilismy wystarczajaco duzo, aby podniesc nasz dom z popiolu ("z popeliszcz naszу hyzu")? To pytanie jest aktualne dla kazdego, kto nalezy do zagrozlonej spolecznosci.

\n

Krok 5 - Podsumowanie (konkluzja).

\n

Sumienie to nie tylko pojecie moralne - to obowiazek. Muranka wzywa czytelnikow do aktywnego dzialania na rzecz swojej wspolnoty. Lemkowie, jak i kazdy narod, musza wsluchiw sie w wewnetrzny glos sumienia i dzialac, zanim bedzie za pozno.

\n

Sposob 2 - kontekst retoryczny i kompozycja wypracowania

\n

Muranka buduje swoj esej na kontraście: jezyk suchy i encyklopedyczny vs. jezyk serca. Ta technika - zestawienie definicji z zywym doswiadczeniem - to klasyczny chwyt retoryczny (amplificatio). Autor swiadomie "gryzie sie w jezyk" pisac o pozarze ("wybacszte, ale sam zdogadal em sia "), co ujawnia osobiste zaangazowanie.

\n

W wypracowaniu maturalnym nalezy:

\n\n

Struktura wzorcowa (dla zdajacego):

\n
  1. Wstep - problem tekstu + teza wlasna.
  2. Argument 1 z odwolaniem do tekstu.
  3. Argument 2 z odwolaniem do tekstu.
  4. Argument 3 - inny tekst kultury.
  5. Podsumowanie - wniosek, ocena stanowiska autora.
\n

Schemat oceniania CKE

\n
Klucz CKE (zad. 1, Temat 1, max 40 pkt):
A. Okreslenie problemu: max 9 pkt
- 9 pkt - trafne i wyczerpujace okreslenie problemu tekstu (rola sumienia jako wewnetrznego zobowiazania moralnego wobec bliskich i narodu), wyrazone precyzyjnie
- 6 pkt - poprawne, ale niepelne okreslenie problemu
- 3 pkt - czesciowe ujecie problemu, z istotnym pominieciem
- 0 pkt - brak lub blad kardynalny; jesli 0 pkt w kat. A - egzaminator nie przyznaje punktow w pozostalych kategoriach

B. Sformulowanie stanowiska wobec rozwiazania przyjetego przez autora: max 9 pkt
- 9 pkt - jasna teza, dobrze uzasadniona, z odwolaniem do tekstu i innego tekstu kultury
- 6 pkt - stanowisko sformulowane poprawnie, ograniczone uzasadnienie
- 3 pkt - czesciowe lub niewyraznie sformulowane stanowisko
- 0 pkt - brak stanowiska; jesli B = 0 pkt przy A = 3 pkt - brak punktow w pozostalych kat.

C. Poprawnosc rzeczowa: 2 / 0 pkt
D. Zamysl kompozycyjny: 6 / 3 / 0 pkt
E. Spojnosc lokalna: 2 / 1 / 0 pkt
F. Styl tekstu: 4 / 2 / 0 pkt
G. Poprawnosc jezykowa: 4 / 2 / 0 pkt
H. Poprawnosc zapisu: 4 / 2 / 0 pkt

UWAGA: Praca ponizej 300 slow - punkty tylko w A, B, C. Blad kardynalny rzeczowy - 0 pkt za cala prace.
\n

Co zapamietac?

\n"}]}