{"id":"maturazai-lemkowski-moz-r1-1p-152/zad/2","paper_id":"maturazai-lemkowski-moz-r1-1p-152","number":"2","points":40,"ptype":"open","subject":"jezyk-lemkowski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.\n\nТема 2. Зроб порівнуючу аналізу і інтерпретацию вершів. Твоя праца повинна чыслити не менше як 300 слів.\n\nМиколай Коневал\n\nСпоминка на Талергоф\n\nВ Талергофі, в чужым краю\nСтраждают Русины,\nМучены там, катуваны,\nА вшыткы без вины.\n\nЧом то, Боже!?\nЧом так терплят,\nЧом сут катуваны?\nВ чужым краю, в чужым світі,\nДалеко од мамы?\n\nТо за своє, рідне слово!\nЗа свій святий обряд,\nТо за свою отчызну -\nЗа ню они терплят.\n\nНе прилетит жаден пташок,\nНи голуб почтовий -\nЯк там дома отец, мати,\nЖебы він ім повіл.\n\nТерплят вітці в Талергофі,\nЖдут діти маленькы.\nВшыткы они замучены!\nЧом так терплят Лемкы?\n\nБожа воля? Божа сила?\nЧом Лемкы страждают?\nЧом не годны республикы,\nКєд інчы єй мают!\n\nРокы ідут, рокы летят,\nГнет і нас не стане.\nАле памят Талергофа\nВ нас на все остане.\n\nМ. Коневал, Споминка на Талергоф, [в:] ред. П. Трохановскій, Бесіда Нр 2 (113), Крениця-Лігниця 2010, с. 19.\n\nПетро Мурянка\n\nПісня Талергофців\n\nВ Талергофі на чужыні\nГыне рускій нарід,\nЗа Вітчызну улюблену\nЗносит тяжкы кары.\n\nСлезы щыры, слезы чысты\nТечут потоками,\nСтражде Русин на чужыні\nМедже ворогами.\n\nОй, прилетте до нас пташкы\nСеред той болести\nІ знад Сану, знад Попраду\nВістку нам принесте.\n\nКєд вернете - оповісте\nЯк ту нарід конат,\nНай остане жывым внукам\nПамят вічна по нас.\n\nП. Мурянка, Пісня Талергофців, [в:] ред. П. Малецкій, А. Трохановскій, Пісні і сьпіванкы Петра Мурянкы, Ґорлиці 2012, с. 65-66.\n\nТема 2. Зроб порівнуючу аналізу і інтерпретацию вершів. Твоя праца повинна чыслити не менше як 300 слів.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Temat 2 - porownawcza analiza i interpretacja dwoch wierszy o Thalerhofie (min. 300 slow) w jezyku lemkowskim**\n\nPorownywane wiersze:\n1. Mykolaj Konewal, \"Spomnka na Thalerhof\"\n2. Petro Muranka, \"Pisnia Thalerhoftsiv\"\n\nPonizej model wzorcowego opracowania (dla zdajacego i egzaminatora).\n\n## Sposob 1 - analiza porownawcza: temat, motyw, podmiot liryczny, srodki artystyczne\n\n**Krok 1 - Kontekst historyczny (niezbedny dla rozumienia obu wierszy).**\n\nThalerhof (Talergyv, po lemkowsku: Талергоф) to austriacki oboz koncentracyjny, w ktorym w latach 1914-1917 Austriacy przetrzymywali Rusinow (Lemkow, Bojkow, Huculow) podejrzanych o sympatie prorosyjskie. Kilka tysiecy osob zmarla z glodu, chorob i z powodu zlego traktowania. To traumatyczna zbiorowa pamiec Lemkow.\n\n**Krok 2 - Wspolne cechy obu wierszy (podstawa koncepcji porownywania).**\n\nOba wiersze lacza:\n- Ten sam temat: cierpienie Lemkow/Rusinow w obozie Thalerhof.\n- Adresat zbiorowy: narod lemkowski i rusinski.\n- Motyw ptaka jako poslannika - \"Не прилетит жаден пташок\" (Konewal) i \"Ой, прилетте до нас пташкы\" (Muranka) - ale z odwrotnym nachyleniem.\n- Motyw niewinnosci ofiar: \"А вшыткы без вины\" (Konewal).\n- Jezyk lemkowski jako wspolna forma artystyczna.\n\n**Krok 3 - Roznice (istota analizy porownawczej).**\n\nA) Podmiot liryczny i perspektywa:\n- Konewal: podmiot zewnetrzny, wspolczujacy, patrzacy z zewnatrz na cierpienie Lemkow (\"Страждают Русины\", \"Ждут діти маленькы\"). Glos elegijny, pelen bolu i biernego lamentu.\n- Muranka: podmiot wewnetrzny - to sam wiezien lub glos wspolnoty obozowej (\"Страждe Русин на чужыні / Медже ворогами\"). Ton bardziej osobisty, intymny.\n\nB) Motyw ptaka:\n- Konewal: ptaki NIE przyleca - absencja poslannika poglabia osamotnenie:\n\"Не прилетит жаден пташок, / Ни голуб почтовий - / Як там дома отец, мати, / Жебы він ім повіл.\"\n- Muranka: WEZWANIE do ptakow, zeby przyniosly wiadomosc:\n\"Ой, прилетте до нас пташкы / Серед той болести / І знад Сану, знад Попраду / Вістку нам принесте.\"\nU Konevala ptaki nie przylatuja - beznadziejnosc. U Muranky jest prosby, nadzieja na kontakt z domem.\n\nC) Perspektywa czasu:\n- Konewal ma dwie czescw: cierpienie TERAZ + refleksja POTEM (\"Рокы ідут, рокы летят / Але памят Талергофа / В нас на все остане\") - wiersz mowi o pamieci jako powinnosci.\n- Muranka konczy prosbа o pamiec: \"Кєд вернете - оповісте / Як ту нарід конат, / Най остане жывым внукам / Памят вічна по нас.\" - wiersz jest testamentem dla przyszlych pokolen.\n\nD) Pytania retoryczne:\n- Konewal zadaje pytania do Boga: \"Чом то, Боже?! / Чом так терплят, / Чом сут катуваны?\" - bunt teologiczny, pytanie o Boza sprawiedliwosc. Takze pytania polityczne: \"Чом не годны республикы, / Кєд інчы єй мают!\" - upomnienie sie o prawa narodowe.\n- Muranka rezygnuje z pytan retorycznych - dominuje lament i testament.\n\nE) Srodki artystyczne:\n- Konewal: anafora (\"Чом\", \"Вшыткы\"), paralelizm skladniowy, rytm ballady ludowej, wspolczucie.\n- Muranka: apostrofa do ptakow (\"Ой, прилетте \"), epitety (\"Слезы щыры, слезы чысты\"), anaforyczne \"знад\" w strofie drugiej, lyra nastroj.\n\n**Krok 4 - Wspolna teza interpretacyjna.**\n\nTeza: Oba wiersze sa swiadectwem zbiorowej tragedii Lemkow w Thalerhofie, ale Konewal akcentuje bunt i boles utraty domu, natomiast Muranka skupia sie na testamencie pamieci - to piesn tych, ktorzy wiedza, ze moga nie wrócic, ale chca zachowac slad swojego istnienia dla potomkow.\n\n**Krok 5 - Odwolanie do kontekstu.**\n\nMozna odniesc sie do:\n- Historii Lemkow: Thalerhof, nastepnie akcja Wisla 1947 (wywlaszczenie z ziem), jako ciagle zagrozenie tozsamosci.\n- Polskiej poezji zolnierskiej / lagrow: np. wiersze z Katynia lub obozow hitlerowskich, gdzie rowniez motyw pamieci-testamentu jest dominujacy.\n- Biblijnego Psalmu 137 (\"Nad rzekami Babilonu\") - piesn wygnancow teskniaca za ojczyzna.\n\n## Sposob 2 - kontekst literacki i funkcje poetyki\n\nObydwa wiersze wpisuja sie w tradycje literatury martyrologicznej (piescni-lamentu). Ich forma - regularne strofy, potoczny jezyk lemkowski - sprawia, ze sa bliskie piesni ludowej. Taka prosta forma sluzyla upowszechnieniu tragicznej pamieci wsrod prostego ludu, ktory nie czytal elaboratow historycznych.\n\nKonewal, pisac w 2010 roku (data publikacji), patrzy na Thalerhof z dystansu historycznego - stad czesc refleksyjna (\"рокы ідут\"). Muranka, poeta wspolczesny i najwazniejszy tworca lemkowski, nadaje swoim wierszom charakter osobistego wyznania - jest jednoczesnie kronikarzem i straza pamieci narodu.\n\nRoznice funkcji:\n- Konewal: LAMENT + UPOMNIENIE (polityczne i teologiczne).\n- Muranka: TESTAMENT + MODLITWA o pamiec.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2, Temat 2, max 40 pkt):\n> **A. Koncepcja porownywania utworow: max 6 pkt**\n> - 6 pkt - trafna i uzasadniona koncepcja porownywania, obejmujaca wspolnote tematyczno-motywyczna i istotne roznice w ujecia tematu\n> - 4 pkt - poprawna koncepcja, ale niepelna lub czesciowo uzasadniona\n> - 2 pkt - koncepcja zarysowana, ale powierzchowna\n> - 0 pkt - brak lub koncepcja nieadekwatna; jesli 0 pkt w kat. A - brak punktow w pozostalych\n>\n> **B. Uzasadnienie tezy interpretacyjnej: max 12 pkt**\n> - 12 pkt - dobrze rozbudowane uzasadnienie, precyzyjne odwolania do obu tekstow, konteksty\n> - 8 pkt - uzasadnienie poprawne, z pewnym ograniczeniem\n> - 4 pkt - czesciowe uzasadnienie\n> - 0 pkt - brak; jesli A = 2 pkt i B = 0 pkt - brak punktow w pozostalych\n>\n> **C. Poprawnosc rzeczowa: 2 / 0 pkt**\n> **D. Zamysl kompozycyjny: 6 / 3 / 0 pkt**\n> **E. Spojnosc lokalna: 2 / 1 / 0 pkt**\n> **F. Styl tekstu: 4 / 2 / 0 pkt**\n> **G. Poprawnosc jezykowa: 4 / 2 / 0 pkt**\n> **H. Poprawnosc zapisu: 4 / 2 / 0 pkt**\n>\n> UWAGA: Praca ponizej 300 slow - punkty tylko w A, B, C. Blad kardynalny rzeczowy - 0 pkt za cala prace.\n> Akceptowane warianty tezy: wspolna martyrologia Lemkow w Thalerhofie przy roznym ujeciu - Konewal bunt/pytania retoryczne, Muranka testament/pamiec.\n\n**Co zapamietac?**\n- Thalerhof to austriacki oboz internowania dla Rusinow (Lemkow) podczas I wojny swiatowej 1914-1917 - blad kardynalny to mylenie go z obozem nazistowskim lub innym wydarzeniem historycznym.\n- Kluczowe roznice: perspektywa (zewnetrzna vs. wewnetrzna), motyw ptaka (nieobecnosc vs. apel), pytania retoryczne (do Boga i polityczne vs. brak), perspektywa czasu (przeszlosc/refleksja vs. terazniejszosc/testament).\n- Wspolna cecha: lament nad Lemkami, apostrofa do wspolnoty, jezyk lemkowski jako srodek tossamosci.\n- Koniecznie wplesc kontekst historyczny Lemkow i ew. odwolanie do innego tekstu kultury.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk lemkowski · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-lemkowski","category_label":"Matura","text_html":"

Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.

\n

Тема 2. Зроб порівнуючу аналізу і інтерпретацию вершів. Твоя праца повинна чыслити не менше як 300 слів.

\n

Миколай Коневал

\n

Споминка на Талергоф

\n

В Талергофі, в чужым краю
Страждают Русины,
Мучены там, катуваны,
А вшыткы без вины.

\n

Чом то, Боже!?
Чом так терплят,
Чом сут катуваны?
В чужым краю, в чужым світі,
Далеко од мамы?

\n

То за своє, рідне слово!
За свій святий обряд,
То за свою отчызну -
За ню они терплят.

\n

Не прилетит жаден пташок,
Ни голуб почтовий -
Як там дома отец, мати,
Жебы він ім повіл.

\n

Терплят вітці в Талергофі,
Ждут діти маленькы.
Вшыткы они замучены!
Чом так терплят Лемкы?

\n

Божа воля? Божа сила?
Чом Лемкы страждают?
Чом не годны республикы,
Кєд інчы єй мают!

\n

Рокы ідут, рокы летят,
Гнет і нас не стане.
Але памят Талергофа
В нас на все остане.

\n

М. Коневал, Споминка на Талергоф, [в:] ред. П. Трохановскій, Бесіда Нр 2 (113), Крениця-Лігниця 2010, с. 19.

\n

Петро Мурянка

\n

Пісня Талергофців

\n

В Талергофі на чужыні
Гыне рускій нарід,
За Вітчызну улюблену
Зносит тяжкы кары.

\n

Слезы щыры, слезы чысты
Течут потоками,
Стражде Русин на чужыні
Медже ворогами.

\n

Ой, прилетте до нас пташкы
Серед той болести
І знад Сану, знад Попраду
Вістку нам принесте.

\n

Кєд вернете - оповісте
Як ту нарід конат,
Най остане жывым внукам
Памят вічна по нас.

\n

П. Мурянка, Пісня Талергофців, [в:] ред. П. Малецкій, А. Трохановскій, Пісні і сьпіванкы Петра Мурянкы, Ґорлиці 2012, с. 65-66.

\n

Тема 2. Зроб порівнуючу аналізу і інтерпретацию вершів. Твоя праца повинна чыслити не менше як 300 слів.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedz

\n

Temat 2 - porownawcza analiza i interpretacja dwoch wierszy o Thalerhofie (min. 300 slow) w jezyku lemkowskim

\n

Porownywane wiersze:

\n
  1. Mykolaj Konewal, "Spomnka na Thalerhof"
  2. Petro Muranka, "Pisnia Thalerhoftsiv"
\n

Ponizej model wzorcowego opracowania (dla zdajacego i egzaminatora).

\n

Sposob 1 - analiza porownawcza: temat, motyw, podmiot liryczny, srodki artystyczne

\n

Krok 1 - Kontekst historyczny (niezbedny dla rozumienia obu wierszy).

\n

Thalerhof (Talergyv, po lemkowsku: Талергоф) to austriacki oboz koncentracyjny, w ktorym w latach 1914-1917 Austriacy przetrzymywali Rusinow (Lemkow, Bojkow, Huculow) podejrzanych o sympatie prorosyjskie. Kilka tysiecy osob zmarla z glodu, chorob i z powodu zlego traktowania. To traumatyczna zbiorowa pamiec Lemkow.

\n

Krok 2 - Wspolne cechy obu wierszy (podstawa koncepcji porownywania).

\n

Oba wiersze lacza:

\n\n

Krok 3 - Roznice (istota analizy porownawczej).

\n

A) Podmiot liryczny i perspektywa:

\n\n

B) Motyw ptaka:

\n\n

"Не прилетит жаден пташок, / Ни голуб почтовий - / Як там дома отец, мати, / Жебы він ім повіл."

\n\n

"Ой, прилетте до нас пташкы / Серед той болести / І знад Сану, знад Попраду / Вістку нам принесте."
U Konevala ptaki nie przylatuja - beznadziejnosc. U Muranky jest prosby, nadzieja na kontakt z domem.

\n

C) Perspektywa czasu:

\n\n

D) Pytania retoryczne:

\n\n

E) Srodki artystyczne:

\n\n

Krok 4 - Wspolna teza interpretacyjna.

\n

Teza: Oba wiersze sa swiadectwem zbiorowej tragedii Lemkow w Thalerhofie, ale Konewal akcentuje bunt i boles utraty domu, natomiast Muranka skupia sie na testamencie pamieci - to piesn tych, ktorzy wiedza, ze moga nie wrócic, ale chca zachowac slad swojego istnienia dla potomkow.

\n

Krok 5 - Odwolanie do kontekstu.

\n

Mozna odniesc sie do:

\n\n

Sposob 2 - kontekst literacki i funkcje poetyki

\n

Obydwa wiersze wpisuja sie w tradycje literatury martyrologicznej (piescni-lamentu). Ich forma - regularne strofy, potoczny jezyk lemkowski - sprawia, ze sa bliskie piesni ludowej. Taka prosta forma sluzyla upowszechnieniu tragicznej pamieci wsrod prostego ludu, ktory nie czytal elaboratow historycznych.

\n

Konewal, pisac w 2010 roku (data publikacji), patrzy na Thalerhof z dystansu historycznego - stad czesc refleksyjna ("рокы ідут"). Muranka, poeta wspolczesny i najwazniejszy tworca lemkowski, nadaje swoim wierszom charakter osobistego wyznania - jest jednoczesnie kronikarzem i straza pamieci narodu.

\n

Roznice funkcji:

\n\n

Schemat oceniania CKE

\n
Klucz CKE (zad. 2, Temat 2, max 40 pkt):
A. Koncepcja porownywania utworow: max 6 pkt
- 6 pkt - trafna i uzasadniona koncepcja porownywania, obejmujaca wspolnote tematyczno-motywyczna i istotne roznice w ujecia tematu
- 4 pkt - poprawna koncepcja, ale niepelna lub czesciowo uzasadniona
- 2 pkt - koncepcja zarysowana, ale powierzchowna
- 0 pkt - brak lub koncepcja nieadekwatna; jesli 0 pkt w kat. A - brak punktow w pozostalych

B. Uzasadnienie tezy interpretacyjnej: max 12 pkt
- 12 pkt - dobrze rozbudowane uzasadnienie, precyzyjne odwolania do obu tekstow, konteksty
- 8 pkt - uzasadnienie poprawne, z pewnym ograniczeniem
- 4 pkt - czesciowe uzasadnienie
- 0 pkt - brak; jesli A = 2 pkt i B = 0 pkt - brak punktow w pozostalych

C. Poprawnosc rzeczowa: 2 / 0 pkt
D. Zamysl kompozycyjny: 6 / 3 / 0 pkt
E. Spojnosc lokalna: 2 / 1 / 0 pkt
F. Styl tekstu: 4 / 2 / 0 pkt
G. Poprawnosc jezykowa: 4 / 2 / 0 pkt
H. Poprawnosc zapisu: 4 / 2 / 0 pkt

UWAGA: Praca ponizej 300 slow - punkty tylko w A, B, C. Blad kardynalny rzeczowy - 0 pkt za cala prace.
Akceptowane warianty tezy: wspolna martyrologia Lemkow w Thalerhofie przy roznym ujeciu - Konewal bunt/pytania retoryczne, Muranka testament/pamiec.
\n

Co zapamietac?

\n"}]}