{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2016-05/zad/1.1","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2016-05","number":"1.1","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"1 uzduotis\nLietuvos Respublikos Prezidentes Dalios Grybauskaites kalba Partizanu pagerbimo, kariuomenes ir visuomenes vienybes dienos sventeje\n\nzrodlo: http://www.president.lt\n\nGerbiami Tevynes gynejai, mieli sventes dalyviai, siandien mes vel susirinkome pademonstruoti galingiausia Lietuvos ginkla - vienybe. Kariuomenes ir visuomenes, visu Lietuvoje gyvenanciu tautu, visu kartu vienybe. Lietuvos ir jos sajungininku bendryste.\nNuo Lietuvos Didziosios Kunigaikstystes iki pokario partizanu, nuo Baltijos kelio iki musu narystes NATO ir Europos Sajungoje, esame nepriklausomi, gerbiami ir stiprus, nes esame vieningi.\nEsame tvirti zmones. Musu meiles Lietuvai neiskirto kryziuociai, neisveze gyviniai vagonai ir nesunaikins priesisku jegu propaganda, nes mes nemokame gyventi be Lietuvos.\nEsame laisvi zmones. Per knygnesius, per partizanus ir rezistentus mes visada is kiekvienos aklavietes randame keli i laisve, nes netikime, kad buna laimingu vergu.\nEsame ismintingi zmones. Per tukstantmete istorija prisijaukinome pagarba zmogaus teisems, demokratijai ir teises virsenybei, darbstumui ir verslumui. Todel esame svarbus euroatlantines bendruomenes nariai. Kiekvienas is musu, nuo kariu iki valstybes vadovu, nuo trispalve piesianciu darzelinuku iki dorai dirbanciu verslininku, esame Lietuvos gynejai.\nSaziningai dirbdami Lietuvos labui ir susitelke, esame isdidi ir nepalauziama Lietuva.\nAs tikiu musu zmonemis, tikiu musu kariuomene, tikiu Lietuva!\n\nIsrasykite du perkeltines reiksmes zodziu junginius, pavartotus itikinejimo, persvazijos tikslu.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Dwa zwiazki wyrazowe w znaczeniu przenosnym uzyte w celu przekonania sluchaczy:**\n1. \"is kiekvienos aklavietes randame keli i laisve\" (z kazdego slepe uliczki znajdujemy droge do wolnosci)\n2. \"netikime, kad buna laimingu vergu\" (nie wierzymy, ze istnieja szczesliwi niewolnicy)\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nZadanie polega na znalezieniu zwiazku wyrazowego (pary lub grupy slow) uzywajacych znaczenia przenosnego (metaforycznego), ktore sluza perswazji - czyli maja przekonac sluchaczy do pogladu mowczyni.\n\nKrok 1: Szukamy frazeologizmow i metafor, nie znaczenia dosłownego.\n- \"aklaviet\" (slepa uliczka) - metafora trudnej sytuacji, impasu historycznego\n- \"keli i laisve\" (droga do wolnosci) - metafora wyjscia z opresji\n- Caly zwiazek: \"is kiekvienos aklavietes randame keli i laisve\" - przenosnie wyrazone przekonanie o sile narodu\n\nKrok 2: \"netikime, kad buna laimingu vergu\" - \"szczesliwi niewolnicy\" to oksymoron i metafora jednoczesnie. Stwierdzenie, ze nie wierzy sie w szczesliwe poddanstwo, to argument perswazyjny na rzecz wolnosci i niepodleglosci.\n\nKrok 3: Oba zwiazki sa w partii retorycznej o Litwinach jako ludziach wolnych (\"Esame laisvi zmones\"), co potwierdza ich funkcje perswazyjna.\n\n## Sposob 2 - kontekst retoryczny\nPrzemowienie prezydent jest przykladem gatunku mowy uroczystej (epideictic). Jezyk przenosny w retoryce politycznej pelni kilka funkcji:\n- **pathos** - odwolanie do emocji, budowanie wiezci ze sluchaczami\n- **ethos** - wzmacnianie autorytetu mowcy poprzez poetyckie sformulowania\n- Metafora \"slepa uliczka\" to figura zaliczona do tzw. metafor orientacyjnych - nadaje przestrzenny wymiar politycznej walce o wolnosc\n- Oksymoron \"szczesliwi niewolnicy\" podkreslaja absurdalnosc poddanstwa, co wzmacnia wezwanie do jednosci\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.1, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - za poprawne wskazanie dwoch sformulowan w znaczeniu przenosnym\n> - **1 pkt** - za poprawne wskazanie jednego sformulowania\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** Przykladowe rozwiazanie z klucza: 1. \"mes visada is kiekvienos aklavietes randame keli i laisve\" 2. \"netikime, kad buna laimingu vergu\"\n\nCo zapamietac? Zwiazek wyrazowy w znaczeniu przenosnym (litewski: \"perkeltines reiksmes zodziu junginys\") to taki, ktory nie opisuje rzeczywistosci dosłownie, lecz przez obrazowe porownanie lub metafore. W retoryce uroczystej takie sformulowania maja sluzyc naklonienie sluchaczy do przyjecia pogladow mowcy - to ich funkcja perswazyjna.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura","text_html":"<p>1 uzduotis<br>Lietuvos Respublikos Prezidentes Dalios Grybauskaites kalba Partizanu pagerbimo, kariuomenes ir visuomenes vienybes dienos sventeje</p>\n<p>zrodlo: http://www.president.lt</p>\n<p>Gerbiami Tevynes gynejai, mieli sventes dalyviai, siandien mes vel susirinkome pademonstruoti galingiausia Lietuvos ginkla - vienybe. Kariuomenes ir visuomenes, visu Lietuvoje gyvenanciu tautu, visu kartu vienybe. Lietuvos ir jos sajungininku bendryste.<br>Nuo Lietuvos Didziosios Kunigaikstystes iki pokario partizanu, nuo Baltijos kelio iki musu narystes NATO ir Europos Sajungoje, esame nepriklausomi, gerbiami ir stiprus, nes esame vieningi.<br>Esame tvirti zmones. Musu meiles Lietuvai neiskirto kryziuociai, neisveze gyviniai vagonai ir nesunaikins priesisku jegu propaganda, nes mes nemokame gyventi be Lietuvos.<br>Esame laisvi zmones. Per knygnesius, per partizanus ir rezistentus mes visada is kiekvienos aklavietes randame keli i laisve, nes netikime, kad buna laimingu vergu.<br>Esame ismintingi zmones. Per tukstantmete istorija prisijaukinome pagarba zmogaus teisems, demokratijai ir teises virsenybei, darbstumui ir verslumui. Todel esame svarbus euroatlantines bendruomenes nariai. Kiekvienas is musu, nuo kariu iki valstybes vadovu, nuo trispalve piesianciu darzelinuku iki dorai dirbanciu verslininku, esame Lietuvos gynejai.<br>Saziningai dirbdami Lietuvos labui ir susitelke, esame isdidi ir nepalauziama Lietuva.<br>As tikiu musu zmonemis, tikiu musu kariuomene, tikiu Lietuva!</p>\n<p>Israsykite du perkeltines reiksmes zodziu junginius, pavartotus itikinejimo, persvazijos tikslu.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedz</h4>\n<p><strong>Dwa zwiazki wyrazowe w znaczeniu przenosnym uzyte w celu przekonania sluchaczy:</strong></p>\n<ol><li>&quot;is kiekvienos aklavietes randame keli i laisve&quot; (z kazdego slepe uliczki znajdujemy droge do wolnosci)</li><li>&quot;netikime, kad buna laimingu vergu&quot; (nie wierzymy, ze istnieja szczesliwi niewolnicy)</li></ol>\n<h4>Sposob 1 - analiza tekstu</h4>\n<p>Zadanie polega na znalezieniu zwiazku wyrazowego (pary lub grupy slow) uzywajacych znaczenia przenosnego (metaforycznego), ktore sluza perswazji - czyli maja przekonac sluchaczy do pogladu mowczyni.</p>\n<p>Krok 1: Szukamy frazeologizmow i metafor, nie znaczenia dosłownego.</p>\n<ul><li>&quot;aklaviet&quot; (slepa uliczka) - metafora trudnej sytuacji, impasu historycznego</li><li>&quot;keli i laisve&quot; (droga do wolnosci) - metafora wyjscia z opresji</li><li>Caly zwiazek: &quot;is kiekvienos aklavietes randame keli i laisve&quot; - przenosnie wyrazone przekonanie o sile narodu</li></ul>\n<p>Krok 2: &quot;netikime, kad buna laimingu vergu&quot; - &quot;szczesliwi niewolnicy&quot; to oksymoron i metafora jednoczesnie. Stwierdzenie, ze nie wierzy sie w szczesliwe poddanstwo, to argument perswazyjny na rzecz wolnosci i niepodleglosci.</p>\n<p>Krok 3: Oba zwiazki sa w partii retorycznej o Litwinach jako ludziach wolnych (&quot;Esame laisvi zmones&quot;), co potwierdza ich funkcje perswazyjna.</p>\n<h4>Sposob 2 - kontekst retoryczny</h4>\n<p>Przemowienie prezydent jest przykladem gatunku mowy uroczystej (epideictic). Jezyk przenosny w retoryce politycznej pelni kilka funkcji:</p>\n<ul><li><strong>pathos</strong> - odwolanie do emocji, budowanie wiezci ze sluchaczami</li><li><strong>ethos</strong> - wzmacnianie autorytetu mowcy poprzez poetyckie sformulowania</li><li>Metafora &quot;slepa uliczka&quot; to figura zaliczona do tzw. metafor orientacyjnych - nadaje przestrzenny wymiar politycznej walce o wolnosc</li><li>Oksymoron &quot;szczesliwi niewolnicy&quot; podkreslaja absurdalnosc poddanstwa, co wzmacnia wezwanie do jednosci</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Klucz CKE (zad. 1.1, max 2 pkt):<br>- <strong>2 pkt</strong> - za poprawne wskazanie dwoch sformulowan w znaczeniu przenosnym<br>- <strong>1 pkt</strong> - za poprawne wskazanie jednego sformulowania<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi<br>- <strong>Akceptowane warianty:</strong> Przykladowe rozwiazanie z klucza: 1. &quot;mes visada is kiekvienos aklavietes randame keli i laisve&quot; 2. &quot;netikime, kad buna laimingu vergu&quot;</blockquote>\n<p>Co zapamietac? Zwiazek wyrazowy w znaczeniu przenosnym (litewski: &quot;perkeltines reiksmes zodziu junginys&quot;) to taki, ktory nie opisuje rzeczywistosci dosłownie, lecz przez obrazowe porownanie lub metafore. W retoryce uroczystej takie sformulowania maja sluzyc naklonienie sluchaczy do przyjecia pogladow mowcy - to ich funkcja perswazyjna.</p>"}]}