10 uzduotis. Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.
\nTemat 1 (rozprawka): Ar verta pasiaukoti del kitu zmoniu? Atskleiskite tema remdamiesi pateikta Dalios Grinkeviciutes atsiminimu knygos Lietuviai prie Laptevu juros istrauka ir kitais kulturos tekstais. Jusu rasinio apimtis turi buti ne mazesne negu 250 zodziu.
\nTekst zrodlowy: Dalia Grinkeviciute, Lietuviai prie Laptevu juros (fragment).
\nDalia Grinkeviciute
Lietuviai prie Laptevu juros
1950 m. spalio menesi mane suseke ir sueme. Uzdare i Kauno tardomaji kalejima ir pateike kaltinima pagal baudziamojo kodekso 82 str. - pabegimas is istremimo. Tardymo organus domino, kur slapstosi Motina, kas teike prieglobsti ir materialine pagalba.
Ne i viena is siu klausimu atsakyti negalejau neisduodama zmoniu, kurie mums padejo. Todel is karto pasakiau: teisybes sakyti negaliu, meluoti nenoriu. Uz geruma ir kilnuma taip neatsakoma. Kai del Motinos, galiu pasakyti tik tiek - mire 1950 m. geguzes 5 d. Manimi, zinoma, nepatikejo. Reikalavo pasakyti gydytoju pavardes, kokiose kapinese, kokia pavarde palaidota. Ir i siuos klausimus atsakyti as taip pat atsisakiau. Po poros dienu tardytojas triumfuodamas mane "demaskavo": patikrinti visi Lietuvos CBAI biurai ir nustatyta, kad ta diena tokio amziaus moteris Lietuvoj nemire. Mamytes mirties faktas buvo atmestas kaip melagingas. Na ir aciu Dievui. Pastebejau, kad jie niekada netiki teisybe. O labiausiai bijojau, kad nesuzinotu, kur Mamyte palaidota, nes tada tuoj pat darytu palaiku ekshumacija.
Kadangi tardymas visiskai nezenge i prieki, nuolat keitesi tardytojai. I tardyma kviesdavo beveik kiekviena nakti, leng pradejus miegoti. O sesta ryto jau signalas keltis. Diena net sedint prisnusti negalima - tuoj baudzia. Miego trukumas labai vargino.
Savaitemis su tardytojais tupciojome vietoje. Galu gale, isvargine mane ir patys save, tardyma uzbaige tuo, kuo ir pradejo.
Gydytojai, gyde mano Motina, zmones, kurie mums teike prieglobsti, slepe, nenukentejo. Dauguma ju tebera gyvi ir gyvena Kaune ir Vilniuje. Saugumo isitikinimu, Mamyte tebebuvo gyva ir jie aktyviai ieskojo iki 1953 metu.
Karta, apie 5 val. vakaro, man buvo liepta apsirengti ir iseiti is kameros. Koridoriais, laiptinemis priziuretojas mane isvede i kalejimo kiema. Nesupratau, kur mane veda. Priejome kalejimo vartus. Prie duru, vedanciu tiesiai i gatve, laukdamas manes stovejo elegantiskas ir grazus mazdaug 27-28 metu vyriskis. Maloniai sypsodamas pasisveikino ir paprase eiti su juo, bet ranku nelaikyti uz nugaros. Paprasciausiai stumtelejo duris, ir mes isejome i Mickeviciaus gatve. Buvo rudens vakaras. Zmones ejo is darbo, uzsukdavo i parduotuves. Studentu burys isbego is fakulteto rumu. Atsidureme tarp praeiviu. Grazus ir be galo brangus buvo mano gimtasis Kaunas ta rudens vakara. Ejome tyledami ir neskubedami. Karo muziejaus sodelyje prisedome ant suoliuko. Man vis atrode, kad as sapnuoju. Kas padovanojo man si paskutini pasivaiksciojima po gimtaji miesta? Paskui ijejome i patalpa Donelaicio ir Gedimino gatviu kampe. Tarnautoju nesimate, ijejome i viena is kabinetu. Atsisedome. Mano malonusis palydovas paklause, ar as nenoreciau gyventi Kaune legaliai ir mokytis? Pasirodo, tai visai paprasta. Jeigu noriu, tai artimiausiomis dienomis mane paleis is kalejimo. Bylos i Maskva nesiu. Ir i Jakutija atgal vaziuoti taip pat nereikes. As paprasciausiai eisiu i namus. O is manes reikes labai nedaug - tik nedideles pagalbos organams.
Viskas aisku. As tikriausiai turesiu jeiti i savo tevu draugu ir pazistamu namus. Jie atidarys duris draugui, o is tikruju isliaus gyvate, pasiruosus be gailescio paleisti juos Sibiro kanciu keliais. Dabar as supratau, kas mano malonusis palydovas.
Pasakiau, kad renkuosi savo 3 metus lagerio uz pabegima ir grizima i Jakutija. Jis santuriai sypteljo ir paaiskino, kad as truputi klystu del bausmes: manes laukia ne treji metai lagerio, o 20 metu katorgos, ir as pati sau nuosprendi pasirasiau. Padave man popieriaus lapa, kuriame is tikruju buvo mano parasas. Ir as prisiminiau: Jakutske visiems tremtiniams buvo pranesta, kad pagal nauja isaka pabegimas is tremties bus baudziamas iki 20 metu katorgos. Kaip ir visi, as taip pat pasirasiau, kad naujaji isaka skaiciau. Netrukus pabegome. Ir stai dokumentas cia. 20 metu katorgos O dabar man dvidesimt treji. Galas net mintim neapciuopiamas. Grazinau dokumenta. Pasaulis ima kazkur grimzti. Pasnekovas tyledamas laukia.
Tai stai kas man padovanojo si nuostabu pasivaiksciojima. Parode ir akimirka leido pajusti gyvenima, kuris is manes atimtas visiems laikams, kurio niekada nebus, bet kuri siulo mainais uz garbe ir sazine.
Paprasiau nuvesti mane atgal i kalejima. Isbuvus pusmeti Kauno tardomajam kalejime, atejo is Maskvos ypatingosios komisijos nuosprendis.
Mane nuvede is kameros i kabineta. Jame buvo du saugumo kariskinai. Perskaite nuosprendi: uz pabegima - 3 metai lagerio. Atlikus bausme, grazinti i Jakutija.
Po nuosprendziu pasirasyti atsisakiau. I klausima - kodel? - atsakiau, kad sis nuosprendis neturi jokio juridinio pagrindo. Istremimas yra bausme. Istremti gali tik teismas uz nusikaltima. Mane istreme vaika be jokios kaltes ir teismo, vien del to, kad gimiau toj, o ne kitoj seimoj. Todel is savo isvykimo is Jakutijos nelaikau nei pabegimu, nei nusikaltimu. Nuosprendzio nepripazistu.
Elektronine lietuviu kalbos ir literaturos chrestomatija 11-12 klasei. Versija 1.0., 2012, p. 1950-1952.
\nTemat 1 (rozprawka): Ar verta pasiaukoti del kitu zmoniu? Atskleiskite tema remdamiesi pateikta Dalios Grinkeviciutes atsiminimu knygos Lietuviai prie Laptevu juros istrauka ir kitais kulturos tekstais. Jusu rasinio apimtis turi buti ne mazesne negu 250 zodziu.
","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"Temat 1 - Rozprawka: "Ar verta pasiaukoti del kitu zmoniu?" (Czy warto poswiecic sie dla innych ludzi?)
\nPonizej wzorcowy plan z teza i argumentami, oparty na fragmencie ksiazki Dalii Grinkeviciute "Lietuviai prie Laptevu juros" oraz innych tekstach kultury.
\nWZORCOWA ROZPRAWKA (ok. 300 slow):
\nTeza: Poswiecenie sie dla innych jest wartoscia najwyzsza, bo zachowuje godnosc ludzka i pozwala zyc w zgodzie z wlasnym sumieniem.
\nDalia Grinkeviciute w swoich wspomnieniach pokazuje, ze mozna byc silnym nawet w najtrudniejszych warunkach. Aresztowana za ucieczke z zeslania, odmowila wspolpracy z UB: "Uz geruma ir kilnuma taip neatsakoma" (Za dobroc i szlachetnosc tak sie nie odpowiada). Wolala 20 lat lagrów niz zdrade ludzi, ktorzy jej pomogli. To klasyczny przyklad poswiecenia - wybrala cierpienie, by ochronic innych.
\nPoswiecenie dla innych ma sens z kilku powodow. Po pierwsze, zachowuje godnosc ludzka. Grinkeviciute rozumiala, ze zdradzajac przyjaciol, zniszczylaaby sie wewnetrznie. Po drugie, poswiecenie buduje wspolnote - dobroc jednych umozliwia przetrwanie innych. Po trzecie, historia pokazuje, ze poswiecenie nie jest daremne: lekarze i ludzie, ktorzy pomogli Dalii i jej matce, ocaleli, bo ona nie zdradzia.
\nPodobny motyw pojawia sie w literaturze swiatowej. Antygona w dramacie Sofoklesa poswiecila zycie, by pochowac brata - bo honor i milosc bliznich sa wazniejsze niz strach przed wladca. W "Dzyumie" Camusa doktor Rieux zostaje w zarazanym miescie, zamiast uciekac - poswiecenie staje sie sensem zycia.
\nMozna pytac: czy takie poswiecenie jest sensowne, jesli nie zawsze jest doceniane? Odpowiedz Grinkeviciute jest jednoznaczna: "renkuosi savo 3 metus lagerio" (wybieram 3 lata lagrów). To wybor sumienia, nie kalkulacji. Ona wiedziala, ze jej poswiecenie ochrania konkretnych ludzi.
\nPodsumowujac: poswiecenie sie dla innych jest warte, bo pozwala zachowac godnosc i zyc w zgodzie ze swoimi wartosciami. Przyklad Dalii Grinkeviciute pokazuje, ze prawdziwe czlowieczenstwo mierzy sie nie tym, co robimy dla siebie, lecz tym, co jestesmy gotowi zrobic dla innych.
\nKlucz do napisania dobrej rozprawki:
\nKluczowe cytaty z fragmentu:
\nDalia Grinkeviciute (1927-1987) - litewska pisarka, zeslana na Sybir jako 14-latka w 1941 roku. Jej wspomnienenia dokumentuja heroizm zwyklych Litwinow na zeslaniu. W fragmencie odmawia wspolpracy z NKWD, wolac katorg od zdrady.
\nInne teksty kultury do uzycia:
\nKlucz CKE (zad. 10 temat 1, max 30 pkt):\n
Kryteria (kategorie):
- A. Sformulowanie stanowiska (0-3-6 pkt) - wyrazna teza wobec problemu
- B. Uzasadnienie stanowiska (0-4-6-9-12 pkt) - argumenty z tekstu i innych zrodel
- C. Poprawnosc rzeczowa (0-1-2 pkt) - brak bledow faktograficznych
- D. Zamysl kompozycyjny (0-2-4 pkt) - wstep, rozwinięcie, zakonczenie
- E. Spojnosc lokalna (0-1-2 pkt) - logiczne przejscia miedzy zdaniami
- F. Styl tekstu (0-1-3 pkt) - odpowiedni styl do gatunku
- G. Poprawnosc jezykowa (0-2-4 pkt) - gramatyka, slownictwo
- H. Poprawnosc zapisu (0-2-4 pkt) - ortografia i interpunkcja
- UWAGA: 0 pkt w kat. A = 0 pkt calosciowo. A = 3 pkt i B = 0 pkt = rowniez 0. Ponizej 250 slow: punkty tylko za A, B, C.
Co zapamietac? Rozprawka wymaga WYRÁZNEJ tezy (za lub przeciw) i jej uzasadnienia cytatami z podanego tekstu + innymi przykladami z kultury. Min. 250 slow. Kategoria A jest kluczowa - bez niej nie ma punktow.
"}]}