{"id":"wos-2007-maj-matura-rozszerzona/zad/17","paper_id":"wos-2007-maj-matura-rozszerzona","number":"17","points":20,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2007,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (20 pkt)\nNapisz pracę na jeden z podanych tematów.\nTemat nr 1\nPrzedstaw problem biedy we współczesnej Polsce. Wyjaśnij jej historyczne\ni gospodarcze przyczyny (podaj po trzy przykłady) oraz omów konsekwencje społeczne\ni moralne (podaj po trzy przykłady). Wykorzystaj materiały źródłowe zamieszczone\nw drugiej części arkusza.\nTemat nr 2\nPrzedstaw sposoby rozwiązywania problemu biedy we współczesnej Polsce. Jakie\ndziałania mające na celu zwalczanie biedy powinny być podejmowane przez państwo,\nsamorządy lokalne i organizacje pozarządowe w dziedzinie polityki społecznej,\ngospodarki i edukacji (podaj po 5 rodzajów działań w każdej dziedzinie, przypisując\nje poszczególnym podmiotom). Wykorzystaj materiały źródłowe znajdujące się\nw drugiej części arkusza.\nWybieram temat nr\nPoziom rozszerzony\n13\nNr zadania\n17.\nMaks. liczba pkt\n20\nWypełnia\negzaminator! Uzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n14\nPoziom rozszerzony\n15\nPoziom rozszerzony\n16\nPoziom rozszerzony\n17\nBRUDNOPIS","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17. (20 pkt)\nNapisz pracę na jeden z podanych tematów.\nTemat nr 1\nPrzedstaw problem biedy we współczesnej Polsce. Wyjaśnij jej historyczne\ni gospodarcze przyczyny (podaj po trzy przykłady) oraz omów konsekwencje społeczne\ni moralne (podaj po trzy przykłady). Wykorzystaj materiały źródłowe zamieszczone\nw drugiej części arkusza.\nTemat nr 2\nPrzedstaw sposoby rozwiązywania problemu biedy we współczesnej Polsce. Jakie\ndziałania mające na celu zwalczanie biedy powinny być podejmowane przez państwo,\nsamorządy lokalne i organizacje pozarządowe w dziedzinie polityki społecznej,\ngospodarki i edukacji (podaj po 5 rodzajów działań w każdej dziedzinie, przypisując\nje poszczególnym podmiotom). Wykorzystaj materiały źródłowe znajdujące się\nw drugiej części arkusza.\nWybieram temat nr 1\nW Polsce po 1989 roku zaszły znaczące zmiany, które w większości\nprzyczyniły się do poprawy warunków życia społeczeństwa. Środki masowego\nprzekazu często i chętnie przypominają i podkreślają sukcesy gospodarcze,\nudane reformy w różnych dziedzinach życia czy wzrost wskaźników\nekonomicznych. Owszem, dziennikarze informują również o zjawiskach\nniekorzystnych, lecz czynią to niejako na marginesie i ma to dla mnie posmak\nszukania ciekawego tematu. Czasem przeradza się to w dziennikarstwo\ninterwencyjne, wzbudzające zainteresowanie szerszych kręgów społeczeństwa\ni powoduje, że dany problem staje się powszechnie znany.\nNiewątpliwie takim problemem jest bieda. Warunkiem niezbędnym do\nprzeprowadzenia rzetelnej analizy i zrozumienia złożoności tego zjawiska jest\npoznanie przyczyn jego wystąpienia i konsekwencji, do których może ono\nprowadzić.\nNiektórzy dopatrują się historycznych źródeł biedy w Polsce już w okresie\nrozbiorów, twierdząc, że społeczeństwo polskie pod obcymi rządami nie mogło\nliczyć na sprawiedliwy podział dochodów. Poza tym poszczególni zaborcy\nprowadzili politykę gospodarczą niejednokrotnie dyskryminującą wobec ziem\npolskich. Postępowało zatem zjawisko społecznego rozwarstwienia, którego nie\nudało się w pełni zlikwidować po odzyskaniu niepodległości.\nPrzyczyn biedy we współczesnej Polsce można doszukać się także\nw historii okresu międzywojennego. Znaczny odsetek ludności utrzymującej się\nz rolnictwa (ok. 75% ogółu społeczeństwa) czy słaby rozwój przemysłu\nspowodowały, że poziom życia w Polsce w porównaniu z krajami Europy\nPoziom rozszerzony\n13\nZachodniej był znacznie niższy. Bardziej dotkliwe były też skutki wielkiego\nkryzysu gospodarczego. Na znacznych obszarach przeważały rodziny o niskich\ndochodach. Nawet tak spektakularne inwestycje jak budowa portu w Gdyni,\nmagistrali kolejowej Gdynia-Śląsk czy Centralnego Okręgu Przemysłowego nie\nzmieniły znacząco tej sytuacji. Utrzymywały się widoczne dysproporcje\nw rozwoju gospodarczym między poszczególnymi częściami kraju, czego\nefektem był podział na Polskę A i Polskę B.\nNa pogorszenie sytuacji materialnej Polaków w oczywisty sposób\nwpłynęły II wojna światowa i jej bezpośrednie konsekwencje, w tym okupacja\ni zniszczenie ziem polskich, uzależnienie gospodarcze Polski od ZSRR,\nnarzucenie jej nieefektywnych metod gospodarowania i odrzucenie przez władze\nkomunistyczne Planu Marshalla. Nie zlikwidowały biedy przeprowadzane\nw imię „sprawiedliwości społecznej” nacjonalizacja przemysłu, reforma rolna\ni inne zmiany gospodarcze w Polsce powojennej.\nOd historycznych przyczyn biedy niemniej ważne są przyczyny\ngospodarcze, często będące konsekwencją działań politycznych i przyjmowanych\nregulacji prawnych. Jak pokazują dane przytoczone w artykule Michała\nA. Zielińskiego\n„Czy\nwystarcza\ndo\npierwszego”\nz\n„Rzeczpospolitej”\nz 17.09.2005 r. w najtrudniejszej sytuacji materialnej znajdują się polskie\nrodziny mieszkające na wsi. Nie jest to zaskoczeniem, jeśli weźmie się pod\nuwagę istniejącą w Polsce fatalną strukturę gospodarstw rolnych; zwłaszcza\nw tych regionach, gdzie dominują gospodarstwa 2-5 ha, ludność wiejska\nznajduje się w naprawdę trudnym położeniu. Świadczą o tym również dane\npublikowane przez Unię Europejską, w świetle których na ostatnich miejscach\nrankingowych na liście zamożności regionów plasują polskie województwa\nwschodnie.\nWażną gospodarczą przyczyną występującej obecnie biedy jest\nprowadzona przez władze PRL polityka oparta na centralnym planowaniu,\nobejmująca różnego rodzaju plany 6- czy 5-letnie, budowę Nowej Huty i wielu\ninnych fabryk. Nie liczył się w niej rachunek ekonomiczny, natomiast ważny był\nefekt propagandowy. Dzisiaj dostrzec można jej efekty gospodarcze i społeczne\ngdzie po upadku fabryk-molochów mnóstwo robotników stało się bezrobotnymi,\na ich rodziny dotknął problem biedy. Ludziom przyzwyczajonym do centralnego\nsterowania gospodarką i nieprzygotowanym do działania oraz podejmowania\ndecyzji w ramach gospodarki rynkowej szczególnie trudno jest odnaleźć się\nw nowej sytuacji, która zaistniała po transformacji politycznej i gospodarczej.\nKonsekwencje podejmowanych decyzji ekonomicznych nie ominęły\nrównież polskiej wsi. W ich wyniku, m.in. wskutek likwidacji PGR-ów\ni upadłości przedsiębiorstw zatrudniających mieszkańców wsi, na niektórych\nterenach, np. w województwach warmińsko-mazurskim i zachodniopomorskim,\nwystępuje ogromne bezrobocie. Na tym terenie należy ono do najwyższych\nw kraju. Wskazują na to dane zaczerpnięte ze strony internetowej\nPoziom rozszerzony\n14\nwww.stat.gov.pl. Następstwem występującego bezrobocia jest natomiast\nubożenie mieszkańców objętych nim regionów.\nI właśnie zarówno na terenach wiejskich, jak i na obszarach objętych\nnajwiększym bezrobociem bieda przybiera szczególnie duże rozmiary. Liczba\nludzi żyjących w niedostatku jest tym większa, im mniejsza miejscowość.\n„Polska bieda jest biedą wiejską” stwierdził prof. Henryk Domański z IFiS\nPAN, a Michał A. Zieliński (w przywołanym już artykule z „Rzeczpospolitej”)\npodał, że „w niedostatku żyje ponad połowa gospodarstw domowych, w których\nsą bezrobotni”. Obawiać się należy, że ta sytuacja nieprędko znajdzie pozytywne\nrozwiązanie, gdyż nie sposób w krótkim czasie naprawić błędy kilkudziesięciu\nlat.\nTymczasem bieda jest przyczyną innych zjawisk, częstokroć bardziej od\nniej niepokojących. Jej konsekwencją jest z jednej strony wzrost nastrojów\nradykalnych, poparcie dla programów i haseł populistycznych. Z drugiej\nnatomiast strony - swoisty bunt przeciwko rządzącym elitom i manifestowanie\nniezadowolenia, które w połączeniu z brakiem wiary w możliwość zmian\nskutkują niską frekwencją podczas wyborów. Utrzymywanie się trudnej sytuacji\nmaterialnej i wynikającego z niej niezadowolenia może z czasem prowadzić do\nrezygnacji z aktywności społecznej i politycznej w ramach społeczności\nlokalnych, które przecież z natury powinny najszybciej i najskuteczniej\nreagować na problemy występujące w danym środowisku.\nBieda pociąga za sobą także poważne następstwa moralne i społeczne.\nNarusza godność człowieka, przez wielu jest postrzegana jako wyraz jego\nspołecznej degradacji. Pociąga za sobą niejednokrotnie świadomość braku\nperspektyw, poczucie poniżenia i marginalizacji społecznej, syndrom bycia\nniepotrzebnym, nieudolnym, oszukanym i odrzuconym przez społeczeństwo,\nczęsto powiązane z przekonaniem o niemożności zmiany zaistniałej sytuacji. Jej\nskutkiem mogą być wreszcie relatywizm moralny lub mentalność nihilistyczna.\nCzęsto mówi się i pisze ostatnio o kryzysie rodziny spowodowanym trudną\nsytuacją materialną. Bieda degraduje społecznie całe rodziny. Utrudnia,\na czasem uniemożliwia ich członkom korzystanie z istniejących szans zdobycia\nwykształcenia i zachowania dobrego zdrowia.\nUbóstwo może przyczynić się też do narastania zjawisk patologicznych.\nJego skutkami są często: alkoholizm, narkomania, przestępczość, przemoc.\nZjawisko biedy ma, jak widać, charakter bardzo złożony. Zdaję sobie\nsprawę z tego, że w tak krótkim czasie przedstawiłem je pobieżnie, zwracając\nszczególną uwagę na niektóre jego historyczne i gospodarcze przyczyny oraz\nspołeczne i moralne skutki. Ich zrozumienie jest jednak niezbędne do tego, by\nzaproponować sposoby rozwiązania ukazanego przeze mnie problemu. Myślę, że\nw walkę z biedą powinny włączyć się władze państwowe, samorządowe,\norganizacje społeczne i wszyscy obywatele. U progu XXI wieku niepokojące jest\nbowiem, że także w Polsce są jeszcze ludzie żyjący na granicy niedostatku.\nPoziom rozszerzony\n15\nWybieram temat nr 2\nPrzemiany, jakie nastąpiły w Polsce po 1989 r., dotyczyły wszystkich\ndziedzin życia. Najbardziej zauważalne i najczęściej przywoływane są jednak\nprzeobrażenia\npolityczne\ni\nekonomiczne,\nnierzadko\nokreślane\njako\ntransformacja ustrojowa i gospodarcza. Efekty tych przemian znacznie\nwykraczają poza dziedziny, których bezpośrednio dotyczyły - w poważnym\nstopniu wpływają na inne obszary, np. na sprawy społeczne.\nPoważnym problemem współczesnej Polski jest wyraźne rozwarstwienie\ndochodów poszczególnych grup społeczeństwa, czego przykładem jest wysoki\nodsetek ludności żyjącej poniżej progu ubóstwa. Zjawisko to ma wielorakie\npodłoże: historyczne, polityczne, geograficzne, ekonomiczne, demograficzne\ni społeczne. W zależności od regionu kraju różne uwarunkowania miały\ndecydujący wpływ na jego wystąpienie. Choć ich analiza jest ważna dla\nzrozumienia problemu biedy, w niniejszej pracy koncentruję się jedynie na\nprzedstawieniu sposobów jego rozwiązania, gdyż ze społecznego punktu\nwidzenia są one znacznie ważniejsze. Zarówno władze państwowe i samorządy\nterytorialne, jak i organizacje pozarządowe powinny opracować programy\nmogące przyczynić się do wyeliminowania wspomnianego zjawiska oraz podjąć\nróżnorodne działania zmierzające do ich realizacji.\nWładze państwowe posiadają liczne instrumenty kształtowania polityki\nspołecznej. Należą do nich, na przykład, opracowanie całościowej strategii\nprzeciwdziałania biedzie na poziomie państwa i koordynacja działań różnych\npodmiotów pomagających osobom z grup ryzyka socjalnego. Sposobem\numożliwiającym państwu wpływanie na rozwiązanie problemu biedy jest\nwprowadzanie rozwiązań prawnych, tworzących podstawę funkcjonowania\ninstytucji czy organizacji wyspecjalizowanych w dziedzinie świadczeń, opieki\ni pomocy społecznej. Przede wszystkim mam na myśli rozwiązania, które wiążą\nsię z ustalaniem wysokości świadczeń pieniężnych, takich jak emerytury, renty\nczy zasiłki. Sposób ich naliczania i waloryzowania powinien, moim zdaniem,\nw jednakowym\nstopniu\nuwzględniać\nrealne\nkoszty\nutrzymania,\nz uwzględnieniem różnych typów rodzin oraz wskaźniki makroekonomiczne\nuwzględniające sytuację budżetu państwa.\nNie bez znaczenia jest także ustalanie wysokości pensji minimalnej, gdyż\nsytuacja, w której jest ona tylko nieco wyższa od zasiłku dla bezrobotnych, jest\nniewłaściwa.\nZestawienie\ndanych\nz\ntabeli\nzaczerpniętej\nze\nstrony\nwww.stat.gov.pl oraz liczb umieszczonych na mapie zaczerpniętej z „Gazety\nWyborczej” z dnia 20. 09. 2005 r., wskazuje wyraźnie, że biedne są nie tylko\nrodziny bezrobotnych. Oznacza to zatem, że pensje niektórych osób pracujących\nsą na tyle niskie, że nie pozwalają na utrzymanie rodziny. Pewnym\nrozwiązaniem może być tu stosowanie prorodzinnych rozwiązań podatkowych,\nPoziom rozszerzony\n16\nnp. w postaci ulg czy odliczeń. Uważam, że władze państwowe powinny\nw bardziej zdecydowany sposób wspierać rodziny wielodzietne.\nZa sposób rozwiązania problemu ubóstwa można też z pewnością uznać\nudzielanie pomocy materialnej uczniom, którzy pochodzą z rodzin o niskim\nstatusie majątkowym - na pewno trzeba ją zintensyfikować. Stypendia naukowe\ni socjalne oraz pomoc rodzicom uczniów w zakupie podręczników to bardzo\ndobre\nprzedsięwzięcia,\nktóre\nmogą\nrzeczywiście\nwyrównywać\nszanse\nedukacyjne.\nPomoc państwa to tylko jedna z wielu możliwości walki z biedą. Duża\nodpowiedzialność w tym względzie spoczywa także na władzach lokalnych\nwszystkich szczebli, zwłaszcza że na co dzień stykają się one z osobami w trudnej\nsytuacji materialnej. Władze województw w ramach środków z Europejskiego\nFunduszu Rozwoju Regionalnego i Europejskiego Funduszu Społecznego mogą\nzaproponować programy służące np. uzyskaniu nowych lub podniesieniu\ndotychczas posiadanych kwalifikacji zawodowych. Władze samorządowe, mając\ndobre rozeznanie w potrzebach lokalnego rynku pracy, powinny proponować\ntakie kursy czy szkolenia, które ułatwiłyby uczestnikom zdobycie pracy.\nSzczególnie ważne jest to w małych miejscowościach oraz na wsiach, gdzie, jak\ntwierdzi Michał A. Zieliński w artykule w Rzeczpospolitej z 17. 09. 2005 r.,\nkoncentruje się polska bieda.\nPonieważ bieda to w dużym stopniu problem ludzi bezrobotnych, władze\nsamorządowe powinny dążyć do tworzenia nowych miejsc pracy. Zapewnianie\ndobrego klimatu dla inwestycji w gminie czy powiecie, promowanie środowiska\nlokalnego na różnego rodzaju targach czy wystawach może zaowocować\nnapływem inwestorów, a w konsekwencji poprawą sytuacji na rynku pracy.\nTakże mądrze opracowany plan zagospodarowania przestrzennego może stać\nsię w krótkim czasie olbrzymim atutem, zwiększającym samorządowy budżet,\na w efekcie przyczyniającym się do wzrostu standardu życia wszystkich\nmieszkańców danego terenu lub - w wypadku województw ciekawych\nturystycznie - atrakcyjności obszarów o szczególnych walorach kulturowych.\nOprócz działań długofalowych władze gminy czy powiatu mogą w doraźny\nsposób wspierać osoby ubogie, np. poprzez tworzenie ośrodków pomocy\nspołecznej. Mogą też organizować i koordynować pomoc świadczoną przez\nwolontariuszy. Z drugiej strony władze samorządowe powinny analizować, czy\nudzielana pomoc jest odpowiednio adresowana. Wiele osób biednych wstydzi się\nbowiem przyznać do swego ubóstwa i prosić o pomoc.\nWażnym działaniem władz samorządowych są akcje dożywiania uczniów\nw szkołach. Jest to często jedyny ciepły posiłek w ciągu dnia. Uważam, że nie\ntylko warto tę akcję kontynuować, lecz także można by pomyśleć o jej\nrozszerzeniu. Wydaje mi się, że taka forma pomocy najuboższym jest o wiele\nbardziej celowa niż przydzielanie pieniężnych zapomóg, których spożytkowanie\npozostaje poza kontrolą.\nPoziom rozszerzony\n17\nSamorządy w ramach swojej działalności mogłyby także zorganizować\nciekawszą ofertę kulturalną czy sportową dla dzieci i młodzieży, wykorzystując\nw tym celu istniejącą bazę lokalową. Nie wymagałoby to wielkich nakładów\nfinansowych, a efekty tych działań z pewnością byłyby bardzo pozytywne. Przede\nwszystkim uczniowie z rodzin, których nie stać na zakup komputera, mogliby\ndoskonalić swoje umiejętności w tym zakresie, korzystając ze sprzętu szkolnego.\nMożna by także zorganizować np. projekcje filmów, gdyż rosnące ceny biletów\ndo kina czy też zlikwidowanie kin w małych miastach spowodowało, że dostęp\ndo tej formy rozrywki stał się dość drogi lub utrudniony.\nWarto pomyśleć także o przeprowadzaniu wycieczek krajoznawczych dla\nuczniów, gdyż jest to niejednokrotnie jedyna szansa, aby dzieci ze środowisk\nbiednych poznały „szeroki świat”. Z uwagi na sytuację materialną swojej\nrodziny nie będą one w stanie dokądkolwiek wyjechać, co może w istotny sposób\nwpłynąć na ich sposób odbierania świata. Pokazanie im innych miejsc i ludzi\nmiałoby nie tylko walor typowo poznawczy. Sprzyjałoby uświadomieniu im, że\npodejmując odpowiednie działania, mogą zmienić swą sytuację materialną.\nW ostatnim czasie dostrzec można ożywioną działalność różnych\norganizacji pozarządowych. Wiele z nich za główny swój cel uznaje pomoc\nludziom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Można wspomnieć tu\no działaniach, jakie podejmuje Caritas Polska. Do najbardziej znanych należy\nprowadzenie jadłodajni dla ubogich i domów dziennego pobytu dla osób\nstarszych. Trzeba jednak pamiętać, że funkcjonowanie tego typu organizacji\nuzależnione jest od nas wszystkich, więc myślę, że warto włączyć się w ich\nfinansowanie (np. przez przeznaczenie na ich rzecz 1% swojego podatku ).\nCzęsto bieda jest wynikiem nieporadności i braku wiary we własne\nmożliwości. Myślę, że działalność organizacji pozarządowych powinna zmierzać\nwłaśnie w kierunku kształtowania podejścia do życia ludzi biednych, a wśród\nnich i takich, którzy wskutek biedy stoczyli się na margines życia społecznego.\nPowinny one stwarzać programy adaptacyjne, polegające na pracy w swego\nrodzaju „spółdzielniach” uczących przedsiębiorczości, a przede wszystkim\nodpowiedzialności za swoją pracę i jej efekty. Ograniczyłoby to nie tylko\nobszary biedy w naszym społeczeństwie, lecz przyczyniłoby się także do zmiany\nmentalności pewnej grupy ludzi biednych i mogłoby pomóc im w znalezieniu\nnowego impulsu do zmiany swojego życia.\nOrganizacje pozarządowe stanowią istotne uzupełnienie zadań rządu\ni samorządu w zakresie polityki społecznej. Chodzi tu, np. o pozyskiwanie\nfunduszy europejskich, dzięki którym można realizować programy małych\ngrantów dla szkół, zwłaszcza wiejskich. Takie działania (przy udziale\nEuropejskiego Funduszu Rozwoju Wsi Polskiej) są na przykład prowadzone\nw ramach programu „Szkoła z klasą” służącego m.in. wyrównywaniu szans\nedukacyjnych.\nBieda jest poważnym problemem, lecz jego przemilczanie nie doprowadzi\ndo likwidacji zjawiska. Potrzebne są kompleksowe działania, przy udziale\nPoziom rozszerzony\n18\nstruktur rządowych i samorządowych oraz fundacji czy stowarzyszeń. Ich\nwspółdziałanie może doprowadzić do ograniczenia zjawiska biedy w Polsce, bo\ncałkowite jego wyeliminowanie uważam za nierealne. Nawet w najbogatszych\nkrajach zjawisko to występuje. Walka z biedą jest jednym z najważniejszych\nwyzwań, przed jakim stanie nasze społeczeństwo w najbliższych latach!\nPoziom rozszerzony\n19\nBRUDNOPIS","solution":null,"image":"img/wos-2007-maj-matura-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2007 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 17. (20 pkt)
Napisz pracę na jeden z podanych tematów.
Temat nr 1
Przedstaw problem biedy we współczesnej Polsce. Wyjaśnij jej historyczne
i gospodarcze przyczyny (podaj po trzy przykłady) oraz omów konsekwencje społeczne
i moralne (podaj po trzy przykłady). Wykorzystaj materiały źródłowe zamieszczone
w drugiej części arkusza.
Temat nr 2
Przedstaw sposoby rozwiązywania problemu biedy we współczesnej Polsce. Jakie
działania mające na celu zwalczanie biedy powinny być podejmowane przez państwo,
samorządy lokalne i organizacje pozarządowe w dziedzinie polityki społecznej,
gospodarki i edukacji (podaj po 5 rodzajów działań w każdej dziedzinie, przypisując
je poszczególnym podmiotom). Wykorzystaj materiały źródłowe znajdujące się
w drugiej części arkusza.
Wybieram temat nr
Poziom rozszerzony
13
Nr zadania
17.
Maks. liczba pkt
20
Wypełnia
egzaminator! Uzyskana liczba pkt
Poziom rozszerzony
14
Poziom rozszerzony
15
Poziom rozszerzony
16
Poziom rozszerzony
17
BRUDNOPIS

","answer_text_html":"

Zadanie 17. (20 pkt)
Napisz pracę na jeden z podanych tematów.
Temat nr 1
Przedstaw problem biedy we współczesnej Polsce. Wyjaśnij jej historyczne
i gospodarcze przyczyny (podaj po trzy przykłady) oraz omów konsekwencje społeczne
i moralne (podaj po trzy przykłady). Wykorzystaj materiały źródłowe zamieszczone
w drugiej części arkusza.
Temat nr 2
Przedstaw sposoby rozwiązywania problemu biedy we współczesnej Polsce. Jakie
działania mające na celu zwalczanie biedy powinny być podejmowane przez państwo,
samorządy lokalne i organizacje pozarządowe w dziedzinie polityki społecznej,
gospodarki i edukacji (podaj po 5 rodzajów działań w każdej dziedzinie, przypisując
je poszczególnym podmiotom). Wykorzystaj materiały źródłowe znajdujące się
w drugiej części arkusza.
Wybieram temat nr 1
W Polsce po 1989 roku zaszły znaczące zmiany, które w większości
przyczyniły się do poprawy warunków życia społeczeństwa. Środki masowego
przekazu często i chętnie przypominają i podkreślają sukcesy gospodarcze,
udane reformy w różnych dziedzinach życia czy wzrost wskaźników
ekonomicznych. Owszem, dziennikarze informują również o zjawiskach
niekorzystnych, lecz czynią to niejako na marginesie i ma to dla mnie posmak
szukania ciekawego tematu. Czasem przeradza się to w dziennikarstwo
interwencyjne, wzbudzające zainteresowanie szerszych kręgów społeczeństwa
i powoduje, że dany problem staje się powszechnie znany.
Niewątpliwie takim problemem jest bieda. Warunkiem niezbędnym do
przeprowadzenia rzetelnej analizy i zrozumienia złożoności tego zjawiska jest
poznanie przyczyn jego wystąpienia i konsekwencji, do których może ono
prowadzić.
Niektórzy dopatrują się historycznych źródeł biedy w Polsce już w okresie
rozbiorów, twierdząc, że społeczeństwo polskie pod obcymi rządami nie mogło
liczyć na sprawiedliwy podział dochodów. Poza tym poszczególni zaborcy
prowadzili politykę gospodarczą niejednokrotnie dyskryminującą wobec ziem
polskich. Postępowało zatem zjawisko społecznego rozwarstwienia, którego nie
udało się w pełni zlikwidować po odzyskaniu niepodległości.
Przyczyn biedy we współczesnej Polsce można doszukać się także
w historii okresu międzywojennego. Znaczny odsetek ludności utrzymującej się
z rolnictwa (ok. 75% ogółu społeczeństwa) czy słaby rozwój przemysłu
spowodowały, że poziom życia w Polsce w porównaniu z krajami Europy
Poziom rozszerzony
13
Zachodniej był znacznie niższy. Bardziej dotkliwe były też skutki wielkiego
kryzysu gospodarczego. Na znacznych obszarach przeważały rodziny o niskich
dochodach. Nawet tak spektakularne inwestycje jak budowa portu w Gdyni,
magistrali kolejowej Gdynia-Śląsk czy Centralnego Okręgu Przemysłowego nie
zmieniły znacząco tej sytuacji. Utrzymywały się widoczne dysproporcje
w rozwoju gospodarczym między poszczególnymi częściami kraju, czego
efektem był podział na Polskę A i Polskę B.
Na pogorszenie sytuacji materialnej Polaków w oczywisty sposób
wpłynęły II wojna światowa i jej bezpośrednie konsekwencje, w tym okupacja
i zniszczenie ziem polskich, uzależnienie gospodarcze Polski od ZSRR,
narzucenie jej nieefektywnych metod gospodarowania i odrzucenie przez władze
komunistyczne Planu Marshalla. Nie zlikwidowały biedy przeprowadzane
w imię „sprawiedliwości społecznej” nacjonalizacja przemysłu, reforma rolna
i inne zmiany gospodarcze w Polsce powojennej.
Od historycznych przyczyn biedy niemniej ważne są przyczyny
gospodarcze, często będące konsekwencją działań politycznych i przyjmowanych
regulacji prawnych. Jak pokazują dane przytoczone w artykule Michała
A. Zielińskiego
„Czy
wystarcza
do
pierwszego”
z
„Rzeczpospolitej”
z 17.09.2005 r. w najtrudniejszej sytuacji materialnej znajdują się polskie
rodziny mieszkające na wsi. Nie jest to zaskoczeniem, jeśli weźmie się pod
uwagę istniejącą w Polsce fatalną strukturę gospodarstw rolnych; zwłaszcza
w tych regionach, gdzie dominują gospodarstwa 2-5 ha, ludność wiejska
znajduje się w naprawdę trudnym położeniu. Świadczą o tym również dane
publikowane przez Unię Europejską, w świetle których na ostatnich miejscach
rankingowych na liście zamożności regionów plasują polskie województwa
wschodnie.
Ważną gospodarczą przyczyną występującej obecnie biedy jest
prowadzona przez władze PRL polityka oparta na centralnym planowaniu,
obejmująca różnego rodzaju plany 6- czy 5-letnie, budowę Nowej Huty i wielu
innych fabryk. Nie liczył się w niej rachunek ekonomiczny, natomiast ważny był
efekt propagandowy. Dzisiaj dostrzec można jej efekty gospodarcze i społeczne
gdzie po upadku fabryk-molochów mnóstwo robotników stało się bezrobotnymi,
a ich rodziny dotknął problem biedy. Ludziom przyzwyczajonym do centralnego
sterowania gospodarką i nieprzygotowanym do działania oraz podejmowania
decyzji w ramach gospodarki rynkowej szczególnie trudno jest odnaleźć się
w nowej sytuacji, która zaistniała po transformacji politycznej i gospodarczej.
Konsekwencje podejmowanych decyzji ekonomicznych nie ominęły
również polskiej wsi. W ich wyniku, m.in. wskutek likwidacji PGR-ów
i upadłości przedsiębiorstw zatrudniających mieszkańców wsi, na niektórych
terenach, np. w województwach warmińsko-mazurskim i zachodniopomorskim,
występuje ogromne bezrobocie. Na tym terenie należy ono do najwyższych
w kraju. Wskazują na to dane zaczerpnięte ze strony internetowej
Poziom rozszerzony
14
www.stat.gov.pl. Następstwem występującego bezrobocia jest natomiast
ubożenie mieszkańców objętych nim regionów.
I właśnie zarówno na terenach wiejskich, jak i na obszarach objętych
największym bezrobociem bieda przybiera szczególnie duże rozmiary. Liczba
ludzi żyjących w niedostatku jest tym większa, im mniejsza miejscowość.
„Polska bieda jest biedą wiejską” stwierdził prof. Henryk Domański z IFiS
PAN, a Michał A. Zieliński (w przywołanym już artykule z „Rzeczpospolitej”)
podał, że „w niedostatku żyje ponad połowa gospodarstw domowych, w których
są bezrobotni”. Obawiać się należy, że ta sytuacja nieprędko znajdzie pozytywne
rozwiązanie, gdyż nie sposób w krótkim czasie naprawić błędy kilkudziesięciu
lat.
Tymczasem bieda jest przyczyną innych zjawisk, częstokroć bardziej od
niej niepokojących. Jej konsekwencją jest z jednej strony wzrost nastrojów
radykalnych, poparcie dla programów i haseł populistycznych. Z drugiej
natomiast strony - swoisty bunt przeciwko rządzącym elitom i manifestowanie
niezadowolenia, które w połączeniu z brakiem wiary w możliwość zmian
skutkują niską frekwencją podczas wyborów. Utrzymywanie się trudnej sytuacji
materialnej i wynikającego z niej niezadowolenia może z czasem prowadzić do
rezygnacji z aktywności społecznej i politycznej w ramach społeczności
lokalnych, które przecież z natury powinny najszybciej i najskuteczniej
reagować na problemy występujące w danym środowisku.
Bieda pociąga za sobą także poważne następstwa moralne i społeczne.
Narusza godność człowieka, przez wielu jest postrzegana jako wyraz jego
społecznej degradacji. Pociąga za sobą niejednokrotnie świadomość braku
perspektyw, poczucie poniżenia i marginalizacji społecznej, syndrom bycia
niepotrzebnym, nieudolnym, oszukanym i odrzuconym przez społeczeństwo,
często powiązane z przekonaniem o niemożności zmiany zaistniałej sytuacji. Jej
skutkiem mogą być wreszcie relatywizm moralny lub mentalność nihilistyczna.
Często mówi się i pisze ostatnio o kryzysie rodziny spowodowanym trudną
sytuacją materialną. Bieda degraduje społecznie całe rodziny. Utrudnia,
a czasem uniemożliwia ich członkom korzystanie z istniejących szans zdobycia
wykształcenia i zachowania dobrego zdrowia.
Ubóstwo może przyczynić się też do narastania zjawisk patologicznych.
Jego skutkami są często: alkoholizm, narkomania, przestępczość, przemoc.
Zjawisko biedy ma, jak widać, charakter bardzo złożony. Zdaję sobie
sprawę z tego, że w tak krótkim czasie przedstawiłem je pobieżnie, zwracając
szczególną uwagę na niektóre jego historyczne i gospodarcze przyczyny oraz
społeczne i moralne skutki. Ich zrozumienie jest jednak niezbędne do tego, by
zaproponować sposoby rozwiązania ukazanego przeze mnie problemu. Myślę, że
w walkę z biedą powinny włączyć się władze państwowe, samorządowe,
organizacje społeczne i wszyscy obywatele. U progu XXI wieku niepokojące jest
bowiem, że także w Polsce są jeszcze ludzie żyjący na granicy niedostatku.
Poziom rozszerzony
15
Wybieram temat nr 2
Przemiany, jakie nastąpiły w Polsce po 1989 r., dotyczyły wszystkich
dziedzin życia. Najbardziej zauważalne i najczęściej przywoływane są jednak
przeobrażenia
polityczne
i
ekonomiczne,
nierzadko
określane
jako
transformacja ustrojowa i gospodarcza. Efekty tych przemian znacznie
wykraczają poza dziedziny, których bezpośrednio dotyczyły - w poważnym
stopniu wpływają na inne obszary, np. na sprawy społeczne.
Poważnym problemem współczesnej Polski jest wyraźne rozwarstwienie
dochodów poszczególnych grup społeczeństwa, czego przykładem jest wysoki
odsetek ludności żyjącej poniżej progu ubóstwa. Zjawisko to ma wielorakie
podłoże: historyczne, polityczne, geograficzne, ekonomiczne, demograficzne
i społeczne. W zależności od regionu kraju różne uwarunkowania miały
decydujący wpływ na jego wystąpienie. Choć ich analiza jest ważna dla
zrozumienia problemu biedy, w niniejszej pracy koncentruję się jedynie na
przedstawieniu sposobów jego rozwiązania, gdyż ze społecznego punktu
widzenia są one znacznie ważniejsze. Zarówno władze państwowe i samorządy
terytorialne, jak i organizacje pozarządowe powinny opracować programy
mogące przyczynić się do wyeliminowania wspomnianego zjawiska oraz podjąć
różnorodne działania zmierzające do ich realizacji.
Władze państwowe posiadają liczne instrumenty kształtowania polityki
społecznej. Należą do nich, na przykład, opracowanie całościowej strategii
przeciwdziałania biedzie na poziomie państwa i koordynacja działań różnych
podmiotów pomagających osobom z grup ryzyka socjalnego. Sposobem
umożliwiającym państwu wpływanie na rozwiązanie problemu biedy jest
wprowadzanie rozwiązań prawnych, tworzących podstawę funkcjonowania
instytucji czy organizacji wyspecjalizowanych w dziedzinie świadczeń, opieki
i pomocy społecznej. Przede wszystkim mam na myśli rozwiązania, które wiążą
się z ustalaniem wysokości świadczeń pieniężnych, takich jak emerytury, renty
czy zasiłki. Sposób ich naliczania i waloryzowania powinien, moim zdaniem,
w jednakowym
stopniu
uwzględniać
realne
koszty
utrzymania,
z uwzględnieniem różnych typów rodzin oraz wskaźniki makroekonomiczne
uwzględniające sytuację budżetu państwa.
Nie bez znaczenia jest także ustalanie wysokości pensji minimalnej, gdyż
sytuacja, w której jest ona tylko nieco wyższa od zasiłku dla bezrobotnych, jest
niewłaściwa.
Zestawienie
danych
z
tabeli
zaczerpniętej
ze
strony
www.stat.gov.pl oraz liczb umieszczonych na mapie zaczerpniętej z „Gazety
Wyborczej” z dnia 20. 09. 2005 r., wskazuje wyraźnie, że biedne są nie tylko
rodziny bezrobotnych. Oznacza to zatem, że pensje niektórych osób pracujących
są na tyle niskie, że nie pozwalają na utrzymanie rodziny. Pewnym
rozwiązaniem może być tu stosowanie prorodzinnych rozwiązań podatkowych,
Poziom rozszerzony
16
np. w postaci ulg czy odliczeń. Uważam, że władze państwowe powinny
w bardziej zdecydowany sposób wspierać rodziny wielodzietne.
Za sposób rozwiązania problemu ubóstwa można też z pewnością uznać
udzielanie pomocy materialnej uczniom, którzy pochodzą z rodzin o niskim
statusie majątkowym - na pewno trzeba ją zintensyfikować. Stypendia naukowe
i socjalne oraz pomoc rodzicom uczniów w zakupie podręczników to bardzo
dobre
przedsięwzięcia,
które
mogą
rzeczywiście
wyrównywać
szanse
edukacyjne.
Pomoc państwa to tylko jedna z wielu możliwości walki z biedą. Duża
odpowiedzialność w tym względzie spoczywa także na władzach lokalnych
wszystkich szczebli, zwłaszcza że na co dzień stykają się one z osobami w trudnej
sytuacji materialnej. Władze województw w ramach środków z Europejskiego
Funduszu Rozwoju Regionalnego i Europejskiego Funduszu Społecznego mogą
zaproponować programy służące np. uzyskaniu nowych lub podniesieniu
dotychczas posiadanych kwalifikacji zawodowych. Władze samorządowe, mając
dobre rozeznanie w potrzebach lokalnego rynku pracy, powinny proponować
takie kursy czy szkolenia, które ułatwiłyby uczestnikom zdobycie pracy.
Szczególnie ważne jest to w małych miejscowościach oraz na wsiach, gdzie, jak
twierdzi Michał A. Zieliński w artykule w Rzeczpospolitej z 17. 09. 2005 r.,
koncentruje się polska bieda.
Ponieważ bieda to w dużym stopniu problem ludzi bezrobotnych, władze
samorządowe powinny dążyć do tworzenia nowych miejsc pracy. Zapewnianie
dobrego klimatu dla inwestycji w gminie czy powiecie, promowanie środowiska
lokalnego na różnego rodzaju targach czy wystawach może zaowocować
napływem inwestorów, a w konsekwencji poprawą sytuacji na rynku pracy.
Także mądrze opracowany plan zagospodarowania przestrzennego może stać
się w krótkim czasie olbrzymim atutem, zwiększającym samorządowy budżet,
a w efekcie przyczyniającym się do wzrostu standardu życia wszystkich
mieszkańców danego terenu lub - w wypadku województw ciekawych
turystycznie - atrakcyjności obszarów o szczególnych walorach kulturowych.
Oprócz działań długofalowych władze gminy czy powiatu mogą w doraźny
sposób wspierać osoby ubogie, np. poprzez tworzenie ośrodków pomocy
społecznej. Mogą też organizować i koordynować pomoc świadczoną przez
wolontariuszy. Z drugiej strony władze samorządowe powinny analizować, czy
udzielana pomoc jest odpowiednio adresowana. Wiele osób biednych wstydzi się
bowiem przyznać do swego ubóstwa i prosić o pomoc.
Ważnym działaniem władz samorządowych są akcje dożywiania uczniów
w szkołach. Jest to często jedyny ciepły posiłek w ciągu dnia. Uważam, że nie
tylko warto tę akcję kontynuować, lecz także można by pomyśleć o jej
rozszerzeniu. Wydaje mi się, że taka forma pomocy najuboższym jest o wiele
bardziej celowa niż przydzielanie pieniężnych zapomóg, których spożytkowanie
pozostaje poza kontrolą.
Poziom rozszerzony
17
Samorządy w ramach swojej działalności mogłyby także zorganizować
ciekawszą ofertę kulturalną czy sportową dla dzieci i młodzieży, wykorzystując
w tym celu istniejącą bazę lokalową. Nie wymagałoby to wielkich nakładów
finansowych, a efekty tych działań z pewnością byłyby bardzo pozytywne. Przede
wszystkim uczniowie z rodzin, których nie stać na zakup komputera, mogliby
doskonalić swoje umiejętności w tym zakresie, korzystając ze sprzętu szkolnego.
Można by także zorganizować np. projekcje filmów, gdyż rosnące ceny biletów
do kina czy też zlikwidowanie kin w małych miastach spowodowało, że dostęp
do tej formy rozrywki stał się dość drogi lub utrudniony.
Warto pomyśleć także o przeprowadzaniu wycieczek krajoznawczych dla
uczniów, gdyż jest to niejednokrotnie jedyna szansa, aby dzieci ze środowisk
biednych poznały „szeroki świat”. Z uwagi na sytuację materialną swojej
rodziny nie będą one w stanie dokądkolwiek wyjechać, co może w istotny sposób
wpłynąć na ich sposób odbierania świata. Pokazanie im innych miejsc i ludzi
miałoby nie tylko walor typowo poznawczy. Sprzyjałoby uświadomieniu im, że
podejmując odpowiednie działania, mogą zmienić swą sytuację materialną.
W ostatnim czasie dostrzec można ożywioną działalność różnych
organizacji pozarządowych. Wiele z nich za główny swój cel uznaje pomoc
ludziom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Można wspomnieć tu
o działaniach, jakie podejmuje Caritas Polska. Do najbardziej znanych należy
prowadzenie jadłodajni dla ubogich i domów dziennego pobytu dla osób
starszych. Trzeba jednak pamiętać, że funkcjonowanie tego typu organizacji
uzależnione jest od nas wszystkich, więc myślę, że warto włączyć się w ich
finansowanie (np. przez przeznaczenie na ich rzecz 1% swojego podatku ).
Często bieda jest wynikiem nieporadności i braku wiary we własne
możliwości. Myślę, że działalność organizacji pozarządowych powinna zmierzać
właśnie w kierunku kształtowania podejścia do życia ludzi biednych, a wśród
nich i takich, którzy wskutek biedy stoczyli się na margines życia społecznego.
Powinny one stwarzać programy adaptacyjne, polegające na pracy w swego
rodzaju „spółdzielniach” uczących przedsiębiorczości, a przede wszystkim
odpowiedzialności za swoją pracę i jej efekty. Ograniczyłoby to nie tylko
obszary biedy w naszym społeczeństwie, lecz przyczyniłoby się także do zmiany
mentalności pewnej grupy ludzi biednych i mogłoby pomóc im w znalezieniu
nowego impulsu do zmiany swojego życia.
Organizacje pozarządowe stanowią istotne uzupełnienie zadań rządu
i samorządu w zakresie polityki społecznej. Chodzi tu, np. o pozyskiwanie
funduszy europejskich, dzięki którym można realizować programy małych
grantów dla szkół, zwłaszcza wiejskich. Takie działania (przy udziale
Europejskiego Funduszu Rozwoju Wsi Polskiej) są na przykład prowadzone
w ramach programu „Szkoła z klasą” służącego m.in. wyrównywaniu szans
edukacyjnych.
Bieda jest poważnym problemem, lecz jego przemilczanie nie doprowadzi
do likwidacji zjawiska. Potrzebne są kompleksowe działania, przy udziale
Poziom rozszerzony
18
struktur rządowych i samorządowych oraz fundacji czy stowarzyszeń. Ich
współdziałanie może doprowadzić do ograniczenia zjawiska biedy w Polsce, bo
całkowite jego wyeliminowanie uważam za nierealne. Nawet w najbogatszych
krajach zjawisko to występuje. Walka z biedą jest jednym z najważniejszych
wyzwań, przed jakim stanie nasze społeczeństwo w najbliższych latach!
Poziom rozszerzony
19
BRUDNOPIS

","solutions":[]}