{"id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/17","paper_id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"17","points":20,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (20 pkt)\nNapisz pracę na jeden z podanych tematów.\nTemat nr 1.\nScharakteryzuj współczesne społeczeństwo obywatelskie, uwzględniając po dwa\npozytywne i negatywne aspekty jego funkcjonowania. Wymień i omów po dwa czynniki\nspołeczno-ekonomiczne, polityczne i historyczne utrudniające tworzenie społeczeństwa\nobywatelskiego w Polsce. Zaproponuj sposoby przezwyciężania negatywnych aspektów\njego funkcjonowania (po dwa w odniesieniu do każdego z czynników). W swojej\nwypowiedzi wykorzystaj dwa materiały źródłowe zamieszczone w arkuszu.\nTemat nr 2.\nOmów dwie różne formy obywatelskiego nieposłuszeństwa i oceń ich skuteczność,\nodwołując się do dwóch przykładów z historii. Oceń zasadność stosowania\nobywatelskiego nieposłuszeństwa w systemie demokratycznym, wskazując na szanse\ni zagrożenia, jakie niesie ze sobą taka forma działania. Przedstaw pięć argumentów\nza i pięć argumentów przeciw stosowaniu obywatelskiego nieposłuszeństwa. W swojej\nwypowiedzi odwołaj się do dwóch materiałów źródłowych zawartych w arkuszu.\nWybieram temat nr\nNr zadania\n16.\n17.\nMaks. liczba punktów\n1\n20\nWypełnia\negzaminator\nUzyskana liczba punktów\nPoziom rozszerzony\n16\nPoziom rozszerzony\n17\nPoziom rozszerzony\n18\nPoziom rozszerzony\n19\nPoziom rozszerzony\n20\nBRUDNOPIS","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17. (20 pkt)\nNapisz pracę na jeden z podanych tematów.\nTemat nr 1.\nScharakteryzuj współczesne społeczeństwo obywatelskie, uwzględniając po dwa\npozytywne i negatywne aspekty jego funkcjonowania. Wymień i omów po dwa czynniki\nspołeczno-ekonomiczne, polityczne i historyczne utrudniające tworzenie społeczeństwa\nobywatelskiego w Polsce. Zaproponuj sposoby przezwyciężania negatywnych aspektów\njego funkcjonowania (po dwa w odniesieniu do każdego z czynników). W swojej\nwypowiedzi wykorzystaj dwa materiały źródłowe zamieszczone w arkuszu.\nTemat nr 2.\nOmów dwie różne formy obywatelskiego nieposłuszeństwa i oceń ich skuteczność,\nodwołując się do dwóch przykładów z historii. Oceń zasadność stosowania\nobywatelskiego nieposłuszeństwa w systemie demokratycznym, wskazując na szanse\ni zagrożenia, jakie niesie ze sobą taka forma działania. Przedstaw pięć argumentów\nza i pięć argumentów przeciw stosowaniu obywatelskiego nieposłuszeństwa. W swojej\nwypowiedzi odwołaj się do dwóch materiałów źródłowych zawartych w arkuszu.\nWybieram temat nr 1\nMianem społeczeństwa obywatelskiego określa się takie społeczeństwo,\nw którym do minimum ograniczona jest ingerencja władzy politycznej w życie\nobywateli. W takim społeczeństwie obywatele z własnej inicjatywy tworzą\nodpowiadające\nich\npotrzebom\nformy\nżycia\nspołeczno - politycznego,\ngospodarczego i kulturalnego. Społeczeństwo obywatelskie to społeczeństwo\ncywilne, natomiast państwo rozumiane jest jako społeczeństwo polityczne, czyli\norganizacja oparta na władzy publicznej. Jego członkowie samodzielnie\npodejmują różne inicjatywy. Istotnym składnikiem takiego społeczeństwa jest\nsamorząd zawodowy i terytorialny. Obywatele, jednocząc się w społeczeństwie\nobywatelskim, lepiej zaspokajają potrzeby indywidualne i grupowe.\nSpołeczeństwo obywatelskie jest traktowane jako wzór dla organizacji\nżycia społecznego. Pozytywnym aspektem funkcjonowania współczesnego\nspołeczeństwa obywatelskiego jest angażowanie się obywateli w działalność\nspołeczności lokalnych i organizacji pozarządowych.\nNr zadania\n16.\n17.\nMaks. liczba punktów\n1\n20\nWypełnia\negzaminator\nUzyskana liczba punktów\nPoziom rozszerzony\n16\nTworzone wspólnoty osiedlowe są także przejawem społeczeństwa\nobywatelskiego. Członkowie takich wspólnot, działając razem, przejmują także\nodpowiedzialność za to, co dzieje się wokół nich. Innym pozytywnym przejawem\nfunkcjonowania społeczeństwa obywatelskiego jest powstawanie różnego\nrodzaju stowarzyszeń o charakterze charytatywnym - takim jak stowarzyszenia\ndziałające na rzecz szkoły, czy pomagające dzieciom z ubogich rodzin. Takie\ndziałania obywatelskie kształtują postawy humanitarne i obywatelskie.\nObok aspektów pozytywnych możemy dostrzec także i negatywne aspekty\nfunkcjonowania społeczeństwa obywatelskiego. Dotyczy to w dużym stopniu\nspołeczeństw w dawnych państwach bloku socjalistycznego. Od 1989 roku\nw wielu społeczeństwach postkomunistycznych narasta konflikt interesów\npomiędzy poszczególnymi grupami społecznymi. Intensywność tego konfliktu\nrośnie w miarę rozwoju procesów przechodzenia od gospodarki centralnie\nsterowanej do gospodarki rynkowej. Głównej przyczyny tego stanu rzeczy należy\nupatrywać w tym, że interesy strategicznych dotychczas grup społecznych\n(robotnicy\nwielkoprzemysłowi,\nrolnicy\nindywidualni,\npracownicy\nsfery\nbudżetowej, część prywatnego rzemiosła) są zagrożone poprzez transformację\ngospodarczą. Wzrost swobód obywatelskich sprzyja zaś artykulacji roszczeń\nwywołanych trudnościami przekształceń własnościowych w gospodarce. Stąd\nwidoczne poszukiwania przez przedstawicieli tych grup, np. związki zawodowe,\nbardziej radykalnych możliwości wywierania presji na elity polityczne. Warto\nteż zauważyć, że brak adekwatnych do nowych interesów grupowych form\nsamoorganizacji społecznych jest jedną z przyczyn zjawiska polegającego\nna wprowadzeniu zmian w sposób odgórny, bez społecznego wsparcia. Szereg\nprzykładów wskazuje na rosnący „opór społeczeństwa” wobec autorytarnego\nrozwiązywania problemów społecznych\nWspółczesne polskie społeczeństwo obywatelskie kształtuje się od roku\n1989. Istnieją liczne pozostałości po okresie socjalizmu, kiedy to wszelkie\ndziałania obywatelskie były niemile widziane przez państwo i władzę.\nOgraniczenia działalności obywateli, niechęć lub brak pomysłu na samodzielną\ndziałalność, to spuścizna po okresie PRL-u, kiedy pożądany był przede\nwszystkim bierny obywatel, który poddawał się działaniu państwa i partii,\nobywatel niewykazujący własnej inicjatywy.\nPoziom rozszerzony\n17\nNa charakter współczesnego polskiego społeczeństwa niewątpliwy wpływ\nmiał także okres zaborów. Tworzenie polskich stowarzyszeń, organizacji\nczy partii nie było dobrze widziane przez państwa zaborcze. Wiązało się zawsze\nz pewnym ryzykiem, utratą dóbr materialnych lub innymi szykanami.\nUkształtowały się wtedy nawyki i postawy, z którymi stykamy się do dzisiaj.\nSkutkiem takiej polityki władz był brak wzorców działania społeczeństwa\nobywatelskiego, przekazywanych z pokolenia na pokolenie przez rodziny\ni społeczności lokalne. Wspomina o tym profesor Antoni Sułek w wywiadzie dla\nPolskiego Radia zatytułowanym „Społeczeństwo sobków”. Bolesne są także\ndoświadczenia polskiego społeczeństwa z okresu II wojny światowej, a następnie\nstalinizmu w Polsce, kiedy to zdziesiątkowano warstwę inteligencji w dużym\nstopniu odpowiedzialną za kształt świadomości obywatelskiej.\nKolejnymi czynnikami, utrudniającymi kształtowanie się społeczeństwa\nobywatelskiego w naszym kraju są stale pogłębiające się różnice między\npoziomem życia i sytuacją materialną poszczególnych grup społecznych. Niski\nstatus materialny większości społeczeństwa polskiego nie sprzyja angażowaniu\nsię w działalność charytatywną czy społeczną obywateli. Badania CBOS z roku\n2000 przedstawione w Komunikacie z badań „Społeczeństwo obywatelskie?\nMiędzy aktywnością społeczną a biernością”, a dotyczące zaangażowania\nw działalność\nstowarzyszeń,\nklubów,\nczy\nfundacji\nosób\nbezrobotnych\ni robotników niewykwalifikowanych mówią, że odsetek tych osób aktywnie\ndziałających w co najmniej jednej organizacji społecznej lub działających\nw ostatnich latach na rzecz swojej społeczności lokalnej jest niewielki i wynosi\nodpowiednio 25 i 27 %. Niski status materialny prowadzi także do radykalizacji\nnastrojów społecznych i żądania od państwa działań mających na celu poprawę\nwarunków ekonomicznych. Moim zdaniem obywatele sami powinni poradzić\nsobie z ewentualnymi trudnościami, nie oczekiwać od państwa interwencji.\nDziałalność charytatywna społeczności lokalnej w dużej mierze jest przecież\nbardziej skuteczna niż wszelkie tego typu instytucje państwowe. Niski status\nmaterialny społeczeństwa rodzi napięcia i powoduje radykalizację nastrojów\nspołecznych. Popularność zyskują zazwyczaj ugrupowania o poglądach\nradykalnych, które są niechętne budowaniu niezależnego społeczeństwa\nobywatelskiego.\nPoziom rozszerzony\n18\nKolejnym\nczynnikiem\nutrudniającym\ntworzenie\nspołeczeństwa\nobywatelskiego w Polsce są przejawy niechęci elit politycznych do oddawania\ninicjatyw w ręce obywateli oraz próby centralizowania władzy. Brak także\nw polskich przepisach prawnych korzystnych i prostych rozwiązań systemowych,\nktóre ułatwiałyby obywatelom działania na rzecz organizacji lub stowarzyszeń.\nMożliwość jednoprocentowego odpisu od podatku od osób fizycznych na rzecz\norganizacji pożytku publicznego, wprowadzona w 2007 roku, jest zapewne\nzapowiedzią dalszych korzystnych zmian prawnych w tym zakresie. Jednak\nnadmiernie\nrozbudowana\nbiurokracja\nczęsto\nutrudnia\nobywatelom\npodejmowanie inicjatyw społecznych czy charytatywnych.\nSzczególny niepokój budzi zjawisko bezradności społecznej zagrażające\nzarówno pełnej realizacji praw obywatelskich i jak szerokiemu udziałowi\nkażdego obywatela w życiu publicznym. Wynika ono zazwyczaj z poczucia\nniemożności rozwiązania wielu codziennych kłopotów, jakie trapią znaczną\nczęść społeczeństwa. Poczucie bezradności i zniechęcenia narasta nie tylko\nwśród potrzebujących pomocy, ale także wśród tych, którzy im pomagają.\nZjawisko to zaczyna zagrażać dalszemu rozwojowi kraju i społeczeństwa. Nie\nmożna budować demokracji, gdy obywatele nie wiedzą, jak wykorzystywać\nswoje prawa. Nie można budować nowego społeczeństwa bez udziału wszystkich\nobywateli. Wielu spośród nas nie wierzy, że stowarzyszenia i ruchy społeczne\nmają rzeczywisty wpływ na sprawy kraju, dlatego nie angażuje się w ich\ndziałalność. Zwalczenie braku wiary i bezradności społecznej wymaga\nwspólnego wysiłku całego społeczeństwa we współdziałaniu z instytucjami\ni strukturami państwa.\nBudowanie\nspołeczeństwa\nobywatelskiego\nw\nPolsce\nnie\nbędzie\nprzebiegało łatwo, przezwyciężenie opisanych problemów wymaga działań\ndługofalowych, niedających się przeprowadzić bez współpracy całego\nspołeczeństwa.\nNajwiększe\ntrudności\nnapotkamy\nprzy\nprzezwyciężaniu\nhistorycznych zaszłości. Wymaga to od państwa przede wszystkim działań\nedukacyjnych skierowanych do dzieci, zwłaszcza rozwój w szkołach organizacji\nsamorządowych, w działalność których pracę byłaby zaangażowana cała\nspołeczność uczniowska. Należy także uświadomić społeczeństwu ogromną rolę\nrodziny w tym względzie. Rodzice poprzez właściwe wychowanie swoich dzieci\nPoziom rozszerzony\n19\nkształtują więzi społeczne. Jeśli zaszczepi się je w nas już od najmłodszych lat,\nto będziemy bardziej zaangażowani w życie społeczne.\nWarunkiem budowania społeczeństwa obywatelskiego jest stabilna klasa\nśrednia. Uchwalenie odpowiednich przepisów prawnych pozwoli na rozwój tej\nklasy społecznej. Podobnie jak stworzenie takich rozwiązań, które umożliwią\nobywatelom podejmowanie różnorakich inicjatyw, bez nadmiernych procedur\nbiurokratycznych.\nBudowanie\nspołeczeństwa\nobywatelskiego\nwymaga\nzaangażowania\nwszystkich\ngrup\ni\norganizacji\nspołecznych.\nJednak\nnajważniejszą rolę w budowaniu tego społeczeństwa odgrywają obywatele,\nktórzy poprzez swoje wybory polityczne powinni przekazywać mandat\nsprawowania władzy politykom zdolnym współtworzyć społeczeństwo\nobywatelskie. Muszą też mieć świadomość tego, jakie mają prawa i jak mogą\nz nich korzystać, np. z inicjatywy obywatelskiej, dzięki czemu zyskują\nbezpośredni wpływ na proces legislacyjny w państwie.\nPodsumowując:\nnależy\npodkreślić,\nże\nproces\nkształtowania\nsię\nspołeczeństwa obywatelskiego w Polsce trwa dopiero 19 lat. Należy przyjąć,\nże tempo i rezultaty budowania społeczeństwa obywatelskiego w naszym kraju\nw przyszłości będą zależały od wzrostu zaangażowania obywateli w kampanie\nwyborcze oraz w działalność organizacji pozarządowych.\nPoziom rozszerzony\n20\nWybieram temat nr 2\nObywatelskie nieposłuszeństwo to forma aktywności obywatelskiej\npolegającej na publicznym, demonstracyjnym (na ogół poprzedzonym\nodpowiednią publiczną zapowiedzią) złamaniu przepisu prawa dla wyrażenia\nobywatelskiego sprzeciwu wobec tego przepisu. Osoba stosująca obywatelskie\nnieposłuszeństwo z zasady godzi się ponieść prawne konsekwencje i traktuje\npoddanie się tym konsekwencjom jako część sprzeciwu. Osoby decydujące się\nna zastosowanie takiej formy protestu działają w obronie porządku prawnego\nw państwie, zapisanego w konstytucji i powszechnie uznanych zasad prawa\nmiędzynarodowego. Najczęściej\nstosowaną\nformą\nobywatelskiego\nnieposłuszeństwa jest odmowa płacenia podatku. Ta forma walki z państwem ma\njuż pewną tradycję i stosowana była m.in. przez abolicjonistów w Stanach\nZjednoczonych w XIX wieku.\nNiewątpliwie tym, który odcisnął piętno na tej formie protestu był Henry\nDavid Thoreau, autor eseju „O obywatelskim nieposłuszeństwie” (1849).\nOdmówił on płacenia podatków na wojnę, protestując tym samym przeciw\nniewolnictwu, szykanowaniu Indian w Stanach Zjednoczonych i przeciw\namerykańskiej inwazji na Meksyk. Nawoływał do udzielania pomocy zbiegłym\nniewolnikom, czyli na świadomym łamaniu ustawy nakazującej ich wydawanie.\nZwracają na to uwagę autorzy tekstu źródłowego pochodzącego z książki\n„Z demokracją na ty” Aleksander Pawlicki, Tomasz Merta i Alicja Pacewicz.\nOryginalność postępowania Thoreau polegała jednak na tym, że oczekiwał\nukarania go przez władze. Świadomość kary jest bowiem ważnym elementem\nobywatelskiego nieposłuszeństwa. Obywatelskie nieposłuszeństwo według\nThoreau to specyficzna forma akcji, na którą składa się element łamania prawa\njak również element kary.\nDo\nnajsłynniejszych\nprzykładów\nobywatelskiego\nnieposłuszeństwa\nzaliczyć możemy działalność Mahatmy Gandhiego, który w 1906 roku\nsformułował zasadę „walki bez gwałtu” odnoszącą się do walki z segregacją\nPoziom rozszerzony\n21\nrasową Hindusów w Afryce Południowej. Po powrocie do Indii kierował\nkampanią na rzecz praw robotników i chłopów, bojkotu towarów angielskich\ni zachodniego sposobu ubierania się. W 1930 roku zorganizował tzw. marsz soli\njako protest przeciwko uchwalonemu prawu solnemu. Metody walki\no niepodległość Indii ograniczał do demonstracji, pochodów, odmowy\nposłuszeństwa władzom, np. w sprawie płacenia podatków, wykonywania\nzarządzeń, podejmowania pracy, głosowania w wyborach czy bojkotu\npaństwowych instytucji. Jego metody działania zakończyły się sukcesem, a sam\nM. Gandhi stał się symbolem walki o niepodległość Indii i symbolem\nobywatelskiego nieposłuszeństwa jako drogi Hindusów do niepodległości.\nPolskim przykładem obywatelskiego nieposłuszeństwa jest Tadeusz\nRejtan, który w 1773 r. jako poseł nowogrodzki, wzbraniając się przed uznaniem\nI rozbioru Polski, wraz z garstką posłów okupował salę sejmową w Zamku\nKrólewskim w Warszawie i starał się nagłośnić sprawę na forum opinii\npublicznej. Próbował także akcji bezpośredniej, zagradzając przejście do sali\nsejmowej własnym ciałem, aby w ten sposób nie dopuścić do uchwalenia\ni zatwierdzenia rozbioru państwa polskiego. Działanie posła nowogrodzkiego\nnie przyniosło spodziewanych rezultatów, jednak sam Rejtan stał się symbolem\nwalki o niezależność państwa i symbolem sprzeciwu wobec wpływów rosyjskich\nw państwie polskim.\nStosowanie obywatelskiego nieposłuszeństwa niesie ze sobą zarówno\nszanse, jak i zagrożenia dla istnienia demokratycznego państwa. Wśród korzyści\nwynikających ze stosowania obywatelskiego nieposłuszeństwa trzeba wymienić\naktywność obywateli biorących w nim udział. Państwo demokratyczne bez\naktywnych obywateli nie jest w stanie ugruntować demokratycznego ustroju.\nPaństwo, którego obywatele są obojętni na to co dzieje się w kraju, bardzo\nłatwo może stać się dyktaturą lub państwem oligarchów. Z jednej strony\nobywatelskie nieposłuszeństwo jest skrajną formą aktywności obywateli,\nnaruszającą w pewien sposób system prawny w państwie, ale z drugiej bierne\nspołeczeństwo nie jest w stanie stworzyć ugruntowanej demokracji. Pisze o tym\nPoziom rozszerzony\n22\nJacek Żakowski w artykule zatytułowanym „Co zostało z karnawału”\nzamieszczonym w „Polityka. Wydanie specjalne” z sierpnia 2005 roku,\nwspominając działania Polaków w latach osiemdziesiątych XX wieku „Ale duch\nobywatelskiego sprzeciwu jednak się w Polsce odrodził”. Możliwość protestu\nobywatelskiego bardzo często może hamować pewne poczynania władz, nie\nzawsze zgodne z interesem ogółu obywateli, nawet jeśli zostaną one\nzatwierdzone przez reprezentantów społeczeństwa w parlamencie. Obywatelskie\nnieposłuszeństwo jest także szansą obrony interesów grup, które nie mają swych\nreprezentantów w parlamencie lub innych organach władzy czy organizacjach\nrządowych. Może także zwrócić uwagę ogółu społeczeństwa (nie tylko władz)\nna jakiś problem społeczny. Takim przykładem mogą być protesty ekologów przy\nbudowie autostrad, którzy zwracają uwagę nie tylko władzy na zaistniały\nproblem, ale wymuszają także zainteresowanie mediów i pozostałych grup\nspołecznych. W taki sposób protestowali także polscy ekolodzy, którzy nie\nzgadzali się na budowę obwodnicy Augustowa przez dolinę Rospudy. Protest ten\nprzekształcił się w akcje społeczną w obronie doliny . Zwolennicy jej ochrony,\ndziałając w imię wyższych wartości m.in. obrony prawa do życia w czystym\nśrodowisku, doprowadzili do uchylenia decyzji o budowie obwodnicy przez\ndolinę przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz wydania\ndecyzji przez Trybunał Sprawiedliwości zakazującej Polsce niszczenia cennych\nsiedlisk i gatunków na Pojezierzu Sejneńskim.\nJednak stosowanie obywatelskiego nieposłuszeństwa stwarza pewne\nzagrożenia. Taka forma protestu może doprowadzić do paraliżu władzy\ni w efekcie do powstania anarchii w państwie. Protesty społeczne mogą\ndestabilizować państwo, którego interes ogólny może być sprzeczny z interesem\njednej grupy społecznej. Ponadto protesty pewnej części społeczeństwa mogą\nrodzić konflikty wewnętrzne i doprowadzić do wybuchu niekontrolowanej\nagresji oraz sprzeciwu części społeczeństwa wobec protestujących, co mogliśmy\nobserwować w czasie protestów w obronie doliny Rospudy.\nPoziom rozszerzony\n23\nStosując różne formy obywatelskiego nieposłuszeństwa, bardzo łatwo\nprzekroczyć\ngranicę\npomiędzy\nprotestem\nbez\nużycia\nprzemocy\na protestem z jej użyciem. Protesty społeczne bardzo szybko mogą przerodzić się\nw zamieszki, które mogą nie mieć nic wspólnego z ideą obywatelskiego\nnieposłuszeństwa. Mogą też być wykorzystane przez populistów dążących\ndo zaistnienia na arenie politycznej\nStosowanie różnych form obywatelskiego nieposłuszeństwa jest możliwe\njedynie w społeczeństwach świadomych swoich praw oraz świadomych granic\nżądań wobec władzy. Ich zastosowanie świadczy również o tym, że zostały\nwykorzystane wszystkie inne, możliwe do zrealizowania w granicach prawa\nformy protestu i sprzeciwu wobec władzy.\nPodsumowując: obywatelskie nieposłuszeństwo jest czasem jedyną\nmożliwa formą uzyskania satysfakcjonującej decyzji władz lub zmiany\nniesprawiedliwego prawa albo zwrócenia uwagi władzy na ważny problem\nspołeczny.\nPodejmowane\nw\nimię\nwyższych\nwartości,\nnp.\nwolności,\nniepodległości, własności prywatnej, ochrony środowiska naturalnego prowadzi\ndo wzrostu świadomości społecznej obywateli. Cenne jest w nim także\nto, że stwarza społeczeństwom szansę na pozytywną zmianę i świadomość,\nże obywatele mają wpływ na decyzje władzy.\nPoziom rozszerzony\n24\nBRUDNOPIS","solution":null,"image":"img/wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 17. (20 pkt)
Napisz pracę na jeden z podanych tematów.
Temat nr 1.
Scharakteryzuj współczesne społeczeństwo obywatelskie, uwzględniając po dwa
pozytywne i negatywne aspekty jego funkcjonowania. Wymień i omów po dwa czynniki
społeczno-ekonomiczne, polityczne i historyczne utrudniające tworzenie społeczeństwa
obywatelskiego w Polsce. Zaproponuj sposoby przezwyciężania negatywnych aspektów
jego funkcjonowania (po dwa w odniesieniu do każdego z czynników). W swojej
wypowiedzi wykorzystaj dwa materiały źródłowe zamieszczone w arkuszu.
Temat nr 2.
Omów dwie różne formy obywatelskiego nieposłuszeństwa i oceń ich skuteczność,
odwołując się do dwóch przykładów z historii. Oceń zasadność stosowania
obywatelskiego nieposłuszeństwa w systemie demokratycznym, wskazując na szanse
i zagrożenia, jakie niesie ze sobą taka forma działania. Przedstaw pięć argumentów
za i pięć argumentów przeciw stosowaniu obywatelskiego nieposłuszeństwa. W swojej
wypowiedzi odwołaj się do dwóch materiałów źródłowych zawartych w arkuszu.
Wybieram temat nr
Nr zadania
16.
17.
Maks. liczba punktów
1
20
Wypełnia
egzaminator
Uzyskana liczba punktów
Poziom rozszerzony
16
Poziom rozszerzony
17
Poziom rozszerzony
18
Poziom rozszerzony
19
Poziom rozszerzony
20
BRUDNOPIS

","answer_text_html":"

Zadanie 17. (20 pkt)
Napisz pracę na jeden z podanych tematów.
Temat nr 1.
Scharakteryzuj współczesne społeczeństwo obywatelskie, uwzględniając po dwa
pozytywne i negatywne aspekty jego funkcjonowania. Wymień i omów po dwa czynniki
społeczno-ekonomiczne, polityczne i historyczne utrudniające tworzenie społeczeństwa
obywatelskiego w Polsce. Zaproponuj sposoby przezwyciężania negatywnych aspektów
jego funkcjonowania (po dwa w odniesieniu do każdego z czynników). W swojej
wypowiedzi wykorzystaj dwa materiały źródłowe zamieszczone w arkuszu.
Temat nr 2.
Omów dwie różne formy obywatelskiego nieposłuszeństwa i oceń ich skuteczność,
odwołując się do dwóch przykładów z historii. Oceń zasadność stosowania
obywatelskiego nieposłuszeństwa w systemie demokratycznym, wskazując na szanse
i zagrożenia, jakie niesie ze sobą taka forma działania. Przedstaw pięć argumentów
za i pięć argumentów przeciw stosowaniu obywatelskiego nieposłuszeństwa. W swojej
wypowiedzi odwołaj się do dwóch materiałów źródłowych zawartych w arkuszu.
Wybieram temat nr 1
Mianem społeczeństwa obywatelskiego określa się takie społeczeństwo,
w którym do minimum ograniczona jest ingerencja władzy politycznej w życie
obywateli. W takim społeczeństwie obywatele z własnej inicjatywy tworzą
odpowiadające
ich
potrzebom
formy
życia
społeczno - politycznego,
gospodarczego i kulturalnego. Społeczeństwo obywatelskie to społeczeństwo
cywilne, natomiast państwo rozumiane jest jako społeczeństwo polityczne, czyli
organizacja oparta na władzy publicznej. Jego członkowie samodzielnie
podejmują różne inicjatywy. Istotnym składnikiem takiego społeczeństwa jest
samorząd zawodowy i terytorialny. Obywatele, jednocząc się w społeczeństwie
obywatelskim, lepiej zaspokajają potrzeby indywidualne i grupowe.
Społeczeństwo obywatelskie jest traktowane jako wzór dla organizacji
życia społecznego. Pozytywnym aspektem funkcjonowania współczesnego
społeczeństwa obywatelskiego jest angażowanie się obywateli w działalność
społeczności lokalnych i organizacji pozarządowych.
Nr zadania
16.
17.
Maks. liczba punktów
1
20
Wypełnia
egzaminator
Uzyskana liczba punktów
Poziom rozszerzony
16
Tworzone wspólnoty osiedlowe są także przejawem społeczeństwa
obywatelskiego. Członkowie takich wspólnot, działając razem, przejmują także
odpowiedzialność za to, co dzieje się wokół nich. Innym pozytywnym przejawem
funkcjonowania społeczeństwa obywatelskiego jest powstawanie różnego
rodzaju stowarzyszeń o charakterze charytatywnym - takim jak stowarzyszenia
działające na rzecz szkoły, czy pomagające dzieciom z ubogich rodzin. Takie
działania obywatelskie kształtują postawy humanitarne i obywatelskie.
Obok aspektów pozytywnych możemy dostrzec także i negatywne aspekty
funkcjonowania społeczeństwa obywatelskiego. Dotyczy to w dużym stopniu
społeczeństw w dawnych państwach bloku socjalistycznego. Od 1989 roku
w wielu społeczeństwach postkomunistycznych narasta konflikt interesów
pomiędzy poszczególnymi grupami społecznymi. Intensywność tego konfliktu
rośnie w miarę rozwoju procesów przechodzenia od gospodarki centralnie
sterowanej do gospodarki rynkowej. Głównej przyczyny tego stanu rzeczy należy
upatrywać w tym, że interesy strategicznych dotychczas grup społecznych
(robotnicy
wielkoprzemysłowi,
rolnicy
indywidualni,
pracownicy
sfery
budżetowej, część prywatnego rzemiosła) są zagrożone poprzez transformację
gospodarczą. Wzrost swobód obywatelskich sprzyja zaś artykulacji roszczeń
wywołanych trudnościami przekształceń własnościowych w gospodarce. Stąd
widoczne poszukiwania przez przedstawicieli tych grup, np. związki zawodowe,
bardziej radykalnych możliwości wywierania presji na elity polityczne. Warto
też zauważyć, że brak adekwatnych do nowych interesów grupowych form
samoorganizacji społecznych jest jedną z przyczyn zjawiska polegającego
na wprowadzeniu zmian w sposób odgórny, bez społecznego wsparcia. Szereg
przykładów wskazuje na rosnący „opór społeczeństwa” wobec autorytarnego
rozwiązywania problemów społecznych
Współczesne polskie społeczeństwo obywatelskie kształtuje się od roku

\n
  1. Istnieją liczne pozostałości po okresie socjalizmu, kiedy to wszelkie
\n

działania obywatelskie były niemile widziane przez państwo i władzę.
Ograniczenia działalności obywateli, niechęć lub brak pomysłu na samodzielną
działalność, to spuścizna po okresie PRL-u, kiedy pożądany był przede
wszystkim bierny obywatel, który poddawał się działaniu państwa i partii,
obywatel niewykazujący własnej inicjatywy.
Poziom rozszerzony
17
Na charakter współczesnego polskiego społeczeństwa niewątpliwy wpływ
miał także okres zaborów. Tworzenie polskich stowarzyszeń, organizacji
czy partii nie było dobrze widziane przez państwa zaborcze. Wiązało się zawsze
z pewnym ryzykiem, utratą dóbr materialnych lub innymi szykanami.
Ukształtowały się wtedy nawyki i postawy, z którymi stykamy się do dzisiaj.
Skutkiem takiej polityki władz był brak wzorców działania społeczeństwa
obywatelskiego, przekazywanych z pokolenia na pokolenie przez rodziny
i społeczności lokalne. Wspomina o tym profesor Antoni Sułek w wywiadzie dla
Polskiego Radia zatytułowanym „Społeczeństwo sobków”. Bolesne są także
doświadczenia polskiego społeczeństwa z okresu II wojny światowej, a następnie
stalinizmu w Polsce, kiedy to zdziesiątkowano warstwę inteligencji w dużym
stopniu odpowiedzialną za kształt świadomości obywatelskiej.
Kolejnymi czynnikami, utrudniającymi kształtowanie się społeczeństwa
obywatelskiego w naszym kraju są stale pogłębiające się różnice między
poziomem życia i sytuacją materialną poszczególnych grup społecznych. Niski
status materialny większości społeczeństwa polskiego nie sprzyja angażowaniu
się w działalność charytatywną czy społeczną obywateli. Badania CBOS z roku
2000 przedstawione w Komunikacie z badań „Społeczeństwo obywatelskie?
Między aktywnością społeczną a biernością”, a dotyczące zaangażowania
w działalność
stowarzyszeń,
klubów,
czy
fundacji
osób
bezrobotnych
i robotników niewykwalifikowanych mówią, że odsetek tych osób aktywnie
działających w co najmniej jednej organizacji społecznej lub działających
w ostatnich latach na rzecz swojej społeczności lokalnej jest niewielki i wynosi
odpowiednio 25 i 27 %. Niski status materialny prowadzi także do radykalizacji
nastrojów społecznych i żądania od państwa działań mających na celu poprawę
warunków ekonomicznych. Moim zdaniem obywatele sami powinni poradzić
sobie z ewentualnymi trudnościami, nie oczekiwać od państwa interwencji.
Działalność charytatywna społeczności lokalnej w dużej mierze jest przecież
bardziej skuteczna niż wszelkie tego typu instytucje państwowe. Niski status
materialny społeczeństwa rodzi napięcia i powoduje radykalizację nastrojów
społecznych. Popularność zyskują zazwyczaj ugrupowania o poglądach
radykalnych, które są niechętne budowaniu niezależnego społeczeństwa
obywatelskiego.
Poziom rozszerzony
18
Kolejnym
czynnikiem
utrudniającym
tworzenie
społeczeństwa
obywatelskiego w Polsce są przejawy niechęci elit politycznych do oddawania
inicjatyw w ręce obywateli oraz próby centralizowania władzy. Brak także
w polskich przepisach prawnych korzystnych i prostych rozwiązań systemowych,
które ułatwiałyby obywatelom działania na rzecz organizacji lub stowarzyszeń.
Możliwość jednoprocentowego odpisu od podatku od osób fizycznych na rzecz
organizacji pożytku publicznego, wprowadzona w 2007 roku, jest zapewne
zapowiedzią dalszych korzystnych zmian prawnych w tym zakresie. Jednak
nadmiernie
rozbudowana
biurokracja
często
utrudnia
obywatelom
podejmowanie inicjatyw społecznych czy charytatywnych.
Szczególny niepokój budzi zjawisko bezradności społecznej zagrażające
zarówno pełnej realizacji praw obywatelskich i jak szerokiemu udziałowi
każdego obywatela w życiu publicznym. Wynika ono zazwyczaj z poczucia
niemożności rozwiązania wielu codziennych kłopotów, jakie trapią znaczną
część społeczeństwa. Poczucie bezradności i zniechęcenia narasta nie tylko
wśród potrzebujących pomocy, ale także wśród tych, którzy im pomagają.
Zjawisko to zaczyna zagrażać dalszemu rozwojowi kraju i społeczeństwa. Nie
można budować demokracji, gdy obywatele nie wiedzą, jak wykorzystywać
swoje prawa. Nie można budować nowego społeczeństwa bez udziału wszystkich
obywateli. Wielu spośród nas nie wierzy, że stowarzyszenia i ruchy społeczne
mają rzeczywisty wpływ na sprawy kraju, dlatego nie angażuje się w ich
działalność. Zwalczenie braku wiary i bezradności społecznej wymaga
wspólnego wysiłku całego społeczeństwa we współdziałaniu z instytucjami
i strukturami państwa.
Budowanie
społeczeństwa
obywatelskiego
w
Polsce
nie
będzie
przebiegało łatwo, przezwyciężenie opisanych problemów wymaga działań
długofalowych, niedających się przeprowadzić bez współpracy całego
społeczeństwa.
Największe
trudności
napotkamy
przy
przezwyciężaniu
historycznych zaszłości. Wymaga to od państwa przede wszystkim działań
edukacyjnych skierowanych do dzieci, zwłaszcza rozwój w szkołach organizacji
samorządowych, w działalność których pracę byłaby zaangażowana cała
społeczność uczniowska. Należy także uświadomić społeczeństwu ogromną rolę
rodziny w tym względzie. Rodzice poprzez właściwe wychowanie swoich dzieci
Poziom rozszerzony
19
kształtują więzi społeczne. Jeśli zaszczepi się je w nas już od najmłodszych lat,
to będziemy bardziej zaangażowani w życie społeczne.
Warunkiem budowania społeczeństwa obywatelskiego jest stabilna klasa
średnia. Uchwalenie odpowiednich przepisów prawnych pozwoli na rozwój tej
klasy społecznej. Podobnie jak stworzenie takich rozwiązań, które umożliwią
obywatelom podejmowanie różnorakich inicjatyw, bez nadmiernych procedur
biurokratycznych.
Budowanie
społeczeństwa
obywatelskiego
wymaga
zaangażowania
wszystkich
grup
i
organizacji
społecznych.
Jednak
najważniejszą rolę w budowaniu tego społeczeństwa odgrywają obywatele,
którzy poprzez swoje wybory polityczne powinni przekazywać mandat
sprawowania władzy politykom zdolnym współtworzyć społeczeństwo
obywatelskie. Muszą też mieć świadomość tego, jakie mają prawa i jak mogą
z nich korzystać, np. z inicjatywy obywatelskiej, dzięki czemu zyskują
bezpośredni wpływ na proces legislacyjny w państwie.
Podsumowując:
należy
podkreślić,
że
proces
kształtowania
się
społeczeństwa obywatelskiego w Polsce trwa dopiero 19 lat. Należy przyjąć,
że tempo i rezultaty budowania społeczeństwa obywatelskiego w naszym kraju
w przyszłości będą zależały od wzrostu zaangażowania obywateli w kampanie
wyborcze oraz w działalność organizacji pozarządowych.
Poziom rozszerzony
20
Wybieram temat nr 2
Obywatelskie nieposłuszeństwo to forma aktywności obywatelskiej
polegającej na publicznym, demonstracyjnym (na ogół poprzedzonym
odpowiednią publiczną zapowiedzią) złamaniu przepisu prawa dla wyrażenia
obywatelskiego sprzeciwu wobec tego przepisu. Osoba stosująca obywatelskie
nieposłuszeństwo z zasady godzi się ponieść prawne konsekwencje i traktuje
poddanie się tym konsekwencjom jako część sprzeciwu. Osoby decydujące się
na zastosowanie takiej formy protestu działają w obronie porządku prawnego
w państwie, zapisanego w konstytucji i powszechnie uznanych zasad prawa
międzynarodowego. Najczęściej
stosowaną
formą
obywatelskiego
nieposłuszeństwa jest odmowa płacenia podatku. Ta forma walki z państwem ma
już pewną tradycję i stosowana była m.in. przez abolicjonistów w Stanach
Zjednoczonych w XIX wieku.
Niewątpliwie tym, który odcisnął piętno na tej formie protestu był Henry
David Thoreau, autor eseju „O obywatelskim nieposłuszeństwie” (1849).
Odmówił on płacenia podatków na wojnę, protestując tym samym przeciw
niewolnictwu, szykanowaniu Indian w Stanach Zjednoczonych i przeciw
amerykańskiej inwazji na Meksyk. Nawoływał do udzielania pomocy zbiegłym
niewolnikom, czyli na świadomym łamaniu ustawy nakazującej ich wydawanie.
Zwracają na to uwagę autorzy tekstu źródłowego pochodzącego z książki
„Z demokracją na ty” Aleksander Pawlicki, Tomasz Merta i Alicja Pacewicz.
Oryginalność postępowania Thoreau polegała jednak na tym, że oczekiwał
ukarania go przez władze. Świadomość kary jest bowiem ważnym elementem
obywatelskiego nieposłuszeństwa. Obywatelskie nieposłuszeństwo według
Thoreau to specyficzna forma akcji, na którą składa się element łamania prawa
jak również element kary.
Do
najsłynniejszych
przykładów
obywatelskiego
nieposłuszeństwa
zaliczyć możemy działalność Mahatmy Gandhiego, który w 1906 roku
sformułował zasadę „walki bez gwałtu” odnoszącą się do walki z segregacją
Poziom rozszerzony
21
rasową Hindusów w Afryce Południowej. Po powrocie do Indii kierował
kampanią na rzecz praw robotników i chłopów, bojkotu towarów angielskich
i zachodniego sposobu ubierania się. W 1930 roku zorganizował tzw. marsz soli
jako protest przeciwko uchwalonemu prawu solnemu. Metody walki
o niepodległość Indii ograniczał do demonstracji, pochodów, odmowy
posłuszeństwa władzom, np. w sprawie płacenia podatków, wykonywania
zarządzeń, podejmowania pracy, głosowania w wyborach czy bojkotu
państwowych instytucji. Jego metody działania zakończyły się sukcesem, a sam
M. Gandhi stał się symbolem walki o niepodległość Indii i symbolem
obywatelskiego nieposłuszeństwa jako drogi Hindusów do niepodległości.
Polskim przykładem obywatelskiego nieposłuszeństwa jest Tadeusz
Rejtan, który w 1773 r. jako poseł nowogrodzki, wzbraniając się przed uznaniem
I rozbioru Polski, wraz z garstką posłów okupował salę sejmową w Zamku
Królewskim w Warszawie i starał się nagłośnić sprawę na forum opinii
publicznej. Próbował także akcji bezpośredniej, zagradzając przejście do sali
sejmowej własnym ciałem, aby w ten sposób nie dopuścić do uchwalenia
i zatwierdzenia rozbioru państwa polskiego. Działanie posła nowogrodzkiego
nie przyniosło spodziewanych rezultatów, jednak sam Rejtan stał się symbolem
walki o niezależność państwa i symbolem sprzeciwu wobec wpływów rosyjskich
w państwie polskim.
Stosowanie obywatelskiego nieposłuszeństwa niesie ze sobą zarówno
szanse, jak i zagrożenia dla istnienia demokratycznego państwa. Wśród korzyści
wynikających ze stosowania obywatelskiego nieposłuszeństwa trzeba wymienić
aktywność obywateli biorących w nim udział. Państwo demokratyczne bez
aktywnych obywateli nie jest w stanie ugruntować demokratycznego ustroju.
Państwo, którego obywatele są obojętni na to co dzieje się w kraju, bardzo
łatwo może stać się dyktaturą lub państwem oligarchów. Z jednej strony
obywatelskie nieposłuszeństwo jest skrajną formą aktywności obywateli,
naruszającą w pewien sposób system prawny w państwie, ale z drugiej bierne
społeczeństwo nie jest w stanie stworzyć ugruntowanej demokracji. Pisze o tym
Poziom rozszerzony
22
Jacek Żakowski w artykule zatytułowanym „Co zostało z karnawału”
zamieszczonym w „Polityka. Wydanie specjalne” z sierpnia 2005 roku,
wspominając działania Polaków w latach osiemdziesiątych XX wieku „Ale duch
obywatelskiego sprzeciwu jednak się w Polsce odrodził”. Możliwość protestu
obywatelskiego bardzo często może hamować pewne poczynania władz, nie
zawsze zgodne z interesem ogółu obywateli, nawet jeśli zostaną one
zatwierdzone przez reprezentantów społeczeństwa w parlamencie. Obywatelskie
nieposłuszeństwo jest także szansą obrony interesów grup, które nie mają swych
reprezentantów w parlamencie lub innych organach władzy czy organizacjach
rządowych. Może także zwrócić uwagę ogółu społeczeństwa (nie tylko władz)
na jakiś problem społeczny. Takim przykładem mogą być protesty ekologów przy
budowie autostrad, którzy zwracają uwagę nie tylko władzy na zaistniały
problem, ale wymuszają także zainteresowanie mediów i pozostałych grup
społecznych. W taki sposób protestowali także polscy ekolodzy, którzy nie
zgadzali się na budowę obwodnicy Augustowa przez dolinę Rospudy. Protest ten
przekształcił się w akcje społeczną w obronie doliny . Zwolennicy jej ochrony,
działając w imię wyższych wartości m.in. obrony prawa do życia w czystym
środowisku, doprowadzili do uchylenia decyzji o budowie obwodnicy przez
dolinę przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz wydania
decyzji przez Trybunał Sprawiedliwości zakazującej Polsce niszczenia cennych
siedlisk i gatunków na Pojezierzu Sejneńskim.
Jednak stosowanie obywatelskiego nieposłuszeństwa stwarza pewne
zagrożenia. Taka forma protestu może doprowadzić do paraliżu władzy
i w efekcie do powstania anarchii w państwie. Protesty społeczne mogą
destabilizować państwo, którego interes ogólny może być sprzeczny z interesem
jednej grupy społecznej. Ponadto protesty pewnej części społeczeństwa mogą
rodzić konflikty wewnętrzne i doprowadzić do wybuchu niekontrolowanej
agresji oraz sprzeciwu części społeczeństwa wobec protestujących, co mogliśmy
obserwować w czasie protestów w obronie doliny Rospudy.
Poziom rozszerzony
23
Stosując różne formy obywatelskiego nieposłuszeństwa, bardzo łatwo
przekroczyć
granicę
pomiędzy
protestem
bez
użycia
przemocy
a protestem z jej użyciem. Protesty społeczne bardzo szybko mogą przerodzić się
w zamieszki, które mogą nie mieć nic wspólnego z ideą obywatelskiego
nieposłuszeństwa. Mogą też być wykorzystane przez populistów dążących
do zaistnienia na arenie politycznej
Stosowanie różnych form obywatelskiego nieposłuszeństwa jest możliwe
jedynie w społeczeństwach świadomych swoich praw oraz świadomych granic
żądań wobec władzy. Ich zastosowanie świadczy również o tym, że zostały
wykorzystane wszystkie inne, możliwe do zrealizowania w granicach prawa
formy protestu i sprzeciwu wobec władzy.
Podsumowując: obywatelskie nieposłuszeństwo jest czasem jedyną
możliwa formą uzyskania satysfakcjonującej decyzji władz lub zmiany
niesprawiedliwego prawa albo zwrócenia uwagi władzy na ważny problem
społeczny.
Podejmowane
w
imię
wyższych
wartości,
np.
wolności,
niepodległości, własności prywatnej, ochrony środowiska naturalnego prowadzi
do wzrostu świadomości społecznej obywateli. Cenne jest w nim także
to, że stwarza społeczeństwom szansę na pozytywną zmianę i świadomość,
że obywatele mają wpływ na decyzje władzy.
Poziom rozszerzony
24
BRUDNOPIS

","solutions":[]}