{"id":"wos-2011-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/17","paper_id":"wos-2011-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"17","points":2,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2011,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (2 pkt)\nNa podstawie tekstu wykonaj polecenia.\nWłasność to podstawowy stosunek, w który wchodzą ze sobą człowiek i natura. Stanowi\nona zatem pierwsze stadium uspołecznienia przedmiotów i warunek istnienia wszelkich\nwyższych instytucji. Niekoniecznie jest wytworem chciwości lub wyzysku, lecz koniecznie\nnależy do procesu, w wyniku którego ludzie wyzwalają się spod władzy rzeczy, kształtując\noporną naturę według założonego wzorca. Poprzez własność człowiek nasyca swój świat\nwolą i tym samym zaczyna odkrywać siebie jako istotę społeczną. [ ]\nZastanówmy się bowiem, czym są ludzie bez instytucji własności. Żadnego przedmiotu\nw świecie nie mogą zidentyfikować jako własny; stąd nie mogą swobodnie dysponować\nprzedmiotami i oczekiwać od innych, że im ich użyczą. Wszystko, czego pragną, postrzegają\njako obiekt pragnienia, a nie coś, do czego są uprawnieni. Nie mogą też postrzegać żadnego\nskładnika rzeczywistości jako związanego z kimkolwiek innym (chyba że na skutek jakiejś\nprzypadkowej gry interesów). Osoba, która sprawuje władzę nad lasami i polami, ma\nnie większe prawo do dysponowania nimi aniżeli jej sąsiad. Pojęcia „uprawnienia”\ni „posiadania” nie fundują wspólnego rozumienia świata, który w konsekwencji pozostaje\ndla nich obu czymś obcym, a zarazem polem bitwy. Bitwy tej nie może zakończyć akt\ndarowizny, ponieważ darowizna wymaga własności. Przedmioty nie mogą zatem odegrać\nżadnej roli w ustanawianiu lub wzmacnianiu stosunków społecznych. Zamiast tego stoją\ncałkowicie\npoza\nświatem\nludzi,\ntworząc\nnieożywioną,\nnieludzką\nscenografię\ndla antropomorficznych stosunków między nimi.\nJeśli ludzie mają się przebudzić z tego stanu do prawdziwej samoświadomości -\nświadomości siebie jako podmiotów - to muszą ujrzeć świat przez pryzmat innych kategorii,\nkategorii uprawnienia, odpowiedzialności i wolności. Umożliwia im to instytucja własności.\nJako własność przedmiot nie jest już zwykłą rzeczą nieożywioną, skupiają się bowiem wokół\nniego uprawnienia i zobowiązania. Te uprawnienia i zobowiązania nie muszą być\n(na początku) kontraktualne. Kwestia, w jaki sposób powstają, nie ma większego\nbezpośredniego znaczenia. Ważne jest natomiast, że zanim się wykształcą, zanim własność\nprzejdzie od stadium kontroli de facto do stadium zinstytucjonalizowanego uprawnienia,\nnie przyczynia się do budowy społeczeństwa ludzkiego. Poprzez własność i wiązane z nią\nuprawnienia przedmiot jest wydźwignięty ze swej „rzeczowości” i wciągnięty w świat ludzki.\nNosi teraz znamię ludzkich stosunków społecznych i zawiera odbity obraz właściciela\njako istoty społecznej. Wbudowując w świat prawa majątkowe, człowiek przerabia świat\nna obraz swego prawdziwego - społecznego - ja. Z amorficznej przestrzeni świat staje\nsię jego domem.\nŹródło: R. Scruton, Co znaczy konserwatyzm, Poznań 2002.\nA. Podaj - za autorem tekstu - trzy doświadczenia, jakie są udziałem człowieka\nnieposiadającego własności.\nƒ\nƒ\nƒ\nB. Wymień - za autorem tekstu - trzy konsekwencje instytucji własności.\nƒ\nƒ\nƒ\nPoziom rozszerzony\n10","answer":null,"answer_text":"17.\nB.\nTrzy z następujących:\n- wpływa na kształtowanie człowieka jako istoty społecznej,\n- przyczynia się do budowy społeczeństwa\n- świat przestaje być amorficzną przestrzenią stając się\nludzkim domem\n- postrzeganie świata przez pryzmat uprawnienia,\nodpowiedzialności i wolności\n* Należy przyznać punkty za sformułowania oddające powyższy sens\n1 pkt za wskazanie\ntrzech poprawnych\nkonsekwencji\n0-2\nA.\n-nie tylko prawa II generacji wymagają pozytywnych działań\npaństwa [prawa I generacji nie są tylko prawami\nnegatywnymi]\n-gwarancje praw drugiej generacji nie przekraczają\nmożliwości wysoko rozwiniętych i ceniących demokracje\npaństw współczesnego świata\n1 pkt za dwa\npoprawne\nargumenty","solution":null,"image":"img/wos-2011-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2011 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 17. (2 pkt)<br>Na podstawie tekstu wykonaj polecenia.<br>Własność to podstawowy stosunek, w który wchodzą ze sobą człowiek i natura. Stanowi<br>ona zatem pierwsze stadium uspołecznienia przedmiotów i warunek istnienia wszelkich<br>wyższych instytucji. Niekoniecznie jest wytworem chciwości lub wyzysku, lecz koniecznie<br>należy do procesu, w wyniku którego ludzie wyzwalają się spod władzy rzeczy, kształtując<br>oporną naturę według założonego wzorca. Poprzez własność człowiek nasyca swój świat<br>wolą i tym samym zaczyna odkrywać siebie jako istotę społeczną. [ ]<br>Zastanówmy się bowiem, czym są ludzie bez instytucji własności. Żadnego przedmiotu<br>w świecie nie mogą zidentyfikować jako własny; stąd nie mogą swobodnie dysponować<br>przedmiotami i oczekiwać od innych, że im ich użyczą. Wszystko, czego pragną, postrzegają<br>jako obiekt pragnienia, a nie coś, do czego są uprawnieni. Nie mogą też postrzegać żadnego<br>składnika rzeczywistości jako związanego z kimkolwiek innym (chyba że na skutek jakiejś<br>przypadkowej gry interesów). Osoba, która sprawuje władzę nad lasami i polami, ma<br>nie większe prawo do dysponowania nimi aniżeli jej sąsiad. Pojęcia „uprawnienia”<br>i „posiadania” nie fundują wspólnego rozumienia świata, który w konsekwencji pozostaje<br>dla nich obu czymś obcym, a zarazem polem bitwy. Bitwy tej nie może zakończyć akt<br>darowizny, ponieważ darowizna wymaga własności. Przedmioty nie mogą zatem odegrać<br>żadnej roli w ustanawianiu lub wzmacnianiu stosunków społecznych. Zamiast tego stoją<br>całkowicie<br>poza<br>światem<br>ludzi,<br>tworząc<br>nieożywioną,<br>nieludzką<br>scenografię<br>dla antropomorficznych stosunków między nimi.<br>Jeśli ludzie mają się przebudzić z tego stanu do prawdziwej samoświadomości -<br>świadomości siebie jako podmiotów - to muszą ujrzeć świat przez pryzmat innych kategorii,<br>kategorii uprawnienia, odpowiedzialności i wolności. Umożliwia im to instytucja własności.<br>Jako własność przedmiot nie jest już zwykłą rzeczą nieożywioną, skupiają się bowiem wokół<br>niego uprawnienia i zobowiązania. Te uprawnienia i zobowiązania nie muszą być<br>(na początku) kontraktualne. Kwestia, w jaki sposób powstają, nie ma większego<br>bezpośredniego znaczenia. Ważne jest natomiast, że zanim się wykształcą, zanim własność<br>przejdzie od stadium kontroli de facto do stadium zinstytucjonalizowanego uprawnienia,<br>nie przyczynia się do budowy społeczeństwa ludzkiego. Poprzez własność i wiązane z nią<br>uprawnienia przedmiot jest wydźwignięty ze swej „rzeczowości” i wciągnięty w świat ludzki.<br>Nosi teraz znamię ludzkich stosunków społecznych i zawiera odbity obraz właściciela<br>jako istoty społecznej. Wbudowując w świat prawa majątkowe, człowiek przerabia świat<br>na obraz swego prawdziwego - społecznego - ja. Z amorficznej przestrzeni świat staje<br>się jego domem.<br>Źródło: R. Scruton, Co znaczy konserwatyzm, Poznań 2002.<br>A. Podaj - za autorem tekstu - trzy doświadczenia, jakie są udziałem człowieka<br>nieposiadającego własności.<br>ƒ<br>ƒ<br>ƒ<br>B. Wymień - za autorem tekstu - trzy konsekwencje instytucji własności.<br>ƒ<br>ƒ<br>ƒ<br>Poziom rozszerzony<br>10</p>","answer_text_html":"<p>17.<br>B.<br>Trzy z następujących:</p>\n<ul><li>wpływa na kształtowanie człowieka jako istoty społecznej,</li><li>przyczynia się do budowy społeczeństwa</li><li>świat przestaje być amorficzną przestrzenią stając się</li></ul>\n<p>ludzkim domem</p>\n<ul><li>postrzeganie świata przez pryzmat uprawnienia,</li></ul>\n<p>odpowiedzialności i wolności</p>\n<ul><li>Należy przyznać punkty za sformułowania oddające powyższy sens</li></ul>\n<p>1 pkt za wskazanie<br>trzech poprawnych<br>konsekwencji<br>0-2<br>A.<br>-nie tylko prawa II generacji wymagają pozytywnych działań<br>państwa [prawa I generacji nie są tylko prawami<br>negatywnymi]<br>-gwarancje praw drugiej generacji nie przekraczają<br>możliwości wysoko rozwiniętych i ceniących demokracje<br>państw współczesnego świata<br>1 pkt za dwa<br>poprawne<br>argumenty</p>","solutions":[]}